Jaskra bez skalpela. Warszawski szpital jako pierwszy w Polsce leczy ją laserem femtosekundowym

Jaskra – cichy złodziej wzroku

Jaskra to grupa chorób oczu prowadzących do stopniowego zaniku nerwu wzrokowego (tzw. neuropatii jaskrowej). Powstałych w ten sposób uszkodzeń nie da się cofnąć. Według danych Polskiego Towarzystwa Okulistycznego (PTO) na jaskrę choruje w Polsce około 800 tysięcy osób, z czego ponad połowa nie jest świadoma swojej diagnozy. W skali globalnej w 2020 roku problem dotyczył około 76 milionów ludzi, a prognozy wskazują, że do 2040 roku liczba ta może przekroczyć 111 milionów. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) klasyfikuje jaskrę jako jedną z głównych przyczyn nieodwracalnej utraty wzroku.

Najczęstszą postacią schorzenia jest jaskra pierwotna otwartego kąta przesączania. Rozwija się powoli i przez wiele lat przebiega bezobjawowo. Chory zazwyczaj zauważa problem dopiero w zaawansowanym stadium, gdy jego pole widzenia ulega wyraźnemu zawężeniu.

Przełom w leczeniu jaskry. Szpital w Katowicach wszczepił pierwszy implant jaskrowy

Recepta na Cosopt. Krople w leczeniu jaskry i nadciśnienia ocznego

E-recepta na Xalacom. Kontrola ciśnienia śródgałkowego w jaskrze

Recepta na Combigan. Skuteczna kontrola jaskry dzięki terapii skojarzonej

L4 po operacji zaćmy. Jak długo trwa powrót do codziennych aktywności?

Zwolnienie lekarskie online na zapalenie spojówek. Ograniczenie aktywności i izolacja

Dlaczego ciśnienie w oku ma kluczowe znaczenie?

Wnętrze gałki ocznej wypełnia ciecz wodnista – przejrzysty płyn, który jest stale produkowany i odprowadzany. Główną drogą jej odpływu jest siateczka beleczkowania (trabekulum), przez którą ciecz trafia do kanału Schlemma, a stamtąd do krwiobiegu. Gdy struktury te tracą drożność, ciśnienie wewnątrzgałkowe rośnie, co bezpośrednio uszkadza nerw wzrokowy. Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Jaskrowego (EGS), obniżenie ciśnienia to obecnie jedyny udowodniony klinicznie sposób na zahamowanie postępu choroby.

Dotychczasowy standard leczenia jaskry obejmuje:

• krople do oczu obniżające ciśnienie – najczęstszy wybór pierwszego rzutu, wymagający jednak rygorystycznego, codziennego stosowania przez całe życie;
• zabiegi laserowe (np. selektywna trabekuloplastyka laserowa – SLT, lub mikropulsowa – MLT) – usprawniają odpływ bez chirurgicznego otwierania oka; brytyjskie badanie LiGHT udowodniło, że SLT może być skutecznym leczeniem pierwszego rzutu;
• małoinwazyjną chirurgię jaskry (MIGS) – polegającą na wszczepieniu mikroimplantów przez niewielkie nacięcie;
• klasyczne operacje (np. trabekulektomia) – polegające na chirurgicznym utworzeniu nowej drogi odpływu pod spojówkę, gdzie formuje się tzw. pęcherzyk filtracyjny.

Leczenie jaskry laserem femtosekundowym – jak działa FLigHT?

FLigHT to skrót od Femtosecond Laser, Image-Guided, High-precision Trabeculotomy, co oznacza precyzyjną trabekulotomię laserem femtosekundowym sterowaną obrazowaniem. Zabieg polega na udrożnieniu beleczkowania, co umożliwia bezpośredni przepływ cieczy wodnistej do kanału Schlemma. W przeciwieństwie do tradycyjnej trabekulektomii, metoda ta nie wymaga tworzenia pęcherzyka filtracyjnego. Różni się również od popularnej trabekuloplastyki SLT. Laser SLT działa biostymulująco (pobudza komórki do lepszego przepuszczania płynu), a jego efekt z czasem słabnie. Z kolei FLigHT tworzy fizyczne, trwałe kanały odpływowe, które – jak pokazują badania obrazowe – pozostają drożne nawet po dwóch latach od zabiegu.

W warszawskim szpitalu zabiegi wykonywane są przy użyciu nowoczesnego systemu laserowego. Laser femtosekundowy emituje ultrakrótkie impulsy (femtosekunda to biliardowa część sekundy), co pozwala na precyzyjne rozcięcie tkanki bez jej termicznego uszkodzenia. Wiązka przenika przez przezroczystą, nienaruszoną rogówkę, eliminując konieczność mechanicznego nacinania gałki ocznej i wszczepiania stałych implantów.

Główne zalety metody FLigHT:

• całkowity brak nacięć i konieczności chirurgicznego otwierania oka;
• tworzenie precyzyjnych kanałów odpływowych w beleczkowaniu (o wymiarach ok. 500 × 200 mikrometrów);
• podgląd struktur oka w czasie rzeczywistym dzięki zintegrowanej gonioskopii oraz tomografii OCT o mikronowej rozdzielczości;
• pełna personalizacja zabiegu – możliwość dostosowania liczby i rozmieszczenia kanałów do anatomii pacjenta;
• brak termicznego uszkodzenia tkanek sąsiadujących.

Jak podkreślają specjaliści, bezinwazyjny charakter procedury minimalizuje ryzyko infekcji oraz niebezpiecznych, pooperacyjnych skoków ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Skuteczność potwierdzona badaniami

Najistotniejsze dotychczasowe dane kliniczne pochodzą z pionierskiego badania z udziałem pacjentów, przeprowadzonego na Uniwersytecie Semmelweisa w Budapeszcie (Nagy i wsp., „Ophthalmology Science”, 2023). Objęto nim 12 pacjentów (17 oczu) z jaskrą pierwotną otwartego kąta. Obserwacja po 24 miesiącach wykazała:

• brak poważnych powikłań związanych z użyciem lasera;
• utrzymanie pełnej drożności kanałów (potwierdzone w gonioskopii i badaniu OCT), bez oznak zarastania czy bliznowacenia;
• spadek średniego ciśnienia wewnątrzgałkowego o 34,6 proc. – z 22,3 do 14,5 mmHg (przy jednoczesnym utrzymaniu średniej liczby stosowanych leków na poziomie 2 preparatów);
• obniżenie ciśnienia o co najmniej 20 proc. u zdecydowanej większości pacjentów (82 proc. operowanych oczu).

Okuliści z warszawskiego SPKSO wskazują dodatkowo, że w dłuższej perspektywie (po czterech latach) średnie ciśnienie utrzymywało się na poziomie o około 30 proc. niższym niż przed rozpoczęciem leczenia.

Należy jednak pamiętać o ograniczeniach naukowych. Węgierskie badanie przeprowadzono na małej grupie pacjentów w jednym ośrodku i bez grupy kontrolnej. Sami badacze podkreślają konieczność przeprowadzenia szeroko zakrojonych, wieloośrodkowych badań randomizowanych. W USA metoda ta posiada obecnie status technologii badawczej i jest dostępna wyłącznie w ramach prób klinicznych nadzorowanych przez Agencję Żywności i Leków (FDA).

Polska w światowej czołówce innowacji okulistycznych

Zabiegi w Samodzielnym Publicznym Klinicznym Szpitalu Okulistycznym w Warszawie zostały przeprowadzone przez zespół pod kierownictwem dyrektora placówki, prof. Jacka P. Szaflika. Wcześniej technologia ta zadebiutowała w Europie jedynie w klinikach w Londynie i Düsseldorfie. Oznacza to, że Polska jest czwartym krajem na świecie – po Wielkiej Brytanii, Niemczech i USA – który oferuje pacjentom dostęp do tej nowoczesnej metody. Wdrożenie systemu było możliwe m.in. dzięki dofinansowaniu ze środków Unii Europejskiej.

Kwalifikacja do zabiegu obejmuje pacjentów z jaskrą otwartego kąta przesączania – zarówno we wczesnym, jak i zaawansowanym stadium. Ostateczną decyzję zawsze podejmuje lekarz po wykonaniu szczegółowej diagnostyki. Warto zaznaczyć, że choć lasery femtosekundowe są w Polsce z powodzeniem wykorzystywane w chirurgii zaćmy (FLACS) i chirurgii refrakcyjnej (FemtoLASIK), ich zastosowanie w leczeniu jaskry to absolutny przełom.

Jak nie przegapić jaskry?

Żadna, nawet najbardziej innowacyjna metoda leczenia, nie potrafi zregenerować obumarłego nerwu wzrokowego. Dlatego absolutnym priorytetem pozostaje wczesna diagnoza. Polskie Towarzystwo Okulistyczne zaleca regularne badania profilaktyczne, w szczególności osobom, które:

• są obciążone genetycznie (przypadki jaskry w najbliższej rodzinie);
• mają zdiagnozowane podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe lub zaawansowaną krótkowzroczność;
• ukończyły 40. rok życia – statystyki Światowego Stowarzyszenia Jaskry wskazują, że w tej grupie wiekowej choruje 1 na 200 osób, a po 80. roku życia już co ósma.

Standardowe badanie w kierunku jaskry jest całkowicie bezbolesne. Obejmuje ono tonometrię (pomiar ciśnienia w oku), ocenę tarczy nerwu wzrokowego na dnie oka oraz badanie pola widzenia. Należy pamiętać, że na wizytę u okulisty w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) wymagane jest skierowanie od lekarza pierwszego kontaktu (POZ).

L4 online – bezpieczna rekonwalescencja bez wychodzenia z domu

Po zabiegach okulistycznych, nawet tak mało inwazyjnych jak zastosowanie lasera femtosekundowego, narząd wzroku bywa przejściowo nadwrażliwy na ostre światło, wiatr czy zanieczyszczenia powietrza. Co więcej, stosowane po operacji krople oraz proces gojenia mogą powodować wahania ostrości widzenia, co wyklucza chociażby prowadzenie samochodu. W takiej sytuacji osobista podróż do przychodni w celu uzyskania lub przedłużenia zwolnienia lekarskiego bywa dla pacjenta sporym wyzwaniem. Bezpiecznym i coraz popularniejszym rozwiązaniem jest uzyskanie L4 online podczas teleporady. Za pośrednictwem platform telemedycznych pacjent może skonsultować swój stan zdrowia z lekarzem w zaciszu własnego domu. Wystarczy w bezpiecznym systemie załączyć dokumentację medyczną (np. kartę informacyjną ze szpitala z zaleceniem oszczędzającego trybu życia), a lekarz po przeprowadzeniu wywiadu medycznego wystawi elektroniczne zwolnienie (e-ZLA). Dokument automatycznie trafia do systemu ZUS oraz bezpośrednio do pracodawcy, co zdejmuje z pacjenta uciążliwe formalności i pozwala mu w pełni skupić się na prawidłowym gojeniu oka.

Bibliografia

Nagy Z.Z., Kránitz K., Ahmed I.I.K., De Francesco T., Mikula E., Juhasz T., First-in-human safety study of femtosecond laser image-guided trabeculotomy for glaucoma treatment: 24-month outcomes, Ophthalmology Science, 2023, https://doi.org/10.1016/j.xops.2023.100313

Nauka w Polsce (PAP), Pierwsze w Polsce operacje jaskry nową bezinwazyjną metodą – w warszawskim szpitalu, naukawpolsce.pl, 2026, https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,115351,pierwsze-w-polsce-operacje-jaskry-nowa-bezinwazyjna-metoda-w-warszawskim

Polskie Towarzystwo Okulistyczne, Jaskra – kluczowa jest wczesna diagnoza (informacja prasowa akcji „Polscy Okuliści Kontra Jaskra”), udostępniona przez Urząd Miasta i Gminy Połaniec, 2026, https://portal.polaniec.eu/files/file_add/download/2487_informacja-prasowajaskratakcja-bezplatnych-badan03032026.pdf

Tham Y.C., Li X., Wong T.Y., Quigley H.A., Aung T., Cheng C.Y., Global prevalence of glaucoma and projections of glaucoma burden through 2040: a systematic review and meta-analysis, Ophthalmology, 2014, https://doi.org/10.1016/j.ophtha.2014.05.013

World Health Organization, World report on vision, WHO, 2019, https://www.who.int/publications/i/item/9789241516570

European Glaucoma Society, Terminology and Guidelines for Glaucoma, 5th Edition, British Journal of Ophthalmology, 2021, https://doi.org/10.1136/bjophthalmol-2021-egsguidelines

Gazzard G. i wsp. (LiGHT Trial Study Group), Selective laser trabeculoplasty versus eye drops for first-line treatment of ocular hypertension and glaucoma (LiGHT): a multicentre randomised controlled trial, The Lancet, 2019, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)32213-X