Ustawa z 22 października 2026 r. o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami została podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego 17 listopada 2026 r. Daje ona osobom z dużą potrzebą wsparcia prawo do bezpłatnego asystenta – docelowo nawet na 240 godzin w miesiącu. System ruszy etapami, a pierwsze wnioski będzie można złożyć w grudniu 2027 r.
Asystencja osobista to indywidualne wsparcie osoby z niepełnosprawnością w codziennych czynnościach, poruszaniu się oraz w życiu społecznym i zawodowym. Asystent pomaga tam, gdzie pomoc jest potrzebna, ale nie decyduje za nikogo. To osoba korzystająca z usługi wybiera, w czym i kiedy chce wsparcia.
Do tej pory asystencja działała głównie w ramach programów ministerialnych, ogłaszanych w kolejnych edycjach. Dostęp zależał więc od tego, czy samorząd lub organizacja w danej okolicy przystąpiły do programu. Nowa ustawa zamienia to w indywidualne prawo, przyznawane decyzją administracyjną i dostępne w każdym powiecie. Asystencja i koszty jej obsługi będą finansowane z budżetu państwa.
Rozwiązanie realizuje art. 19 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, który mówi o prawie do niezależnego życia. Polska ratyfikowała konwencję w 2012 r., ale do tej pory nie miała ustawy o asystencji osobistej. Nowe przepisy mają też odciążyć rodziny, które dziś często same przejmują codzienną opiekę.
Kluczowe nie jest samo rozpoznanie ani rodzaj orzeczenia, lecz to, ile wsparcia ktoś potrzebuje na co dzień. Z asystencji będą mogli skorzystać:
Poziom potrzeby wsparcia to punktowa ocena tego, jak bardzo ktoś potrzebuje pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Ustalają go wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Samo orzeczenie o niepełnosprawności nie wystarczy.
Osoba, która otrzyma prawo do asystencji przed 65. urodzinami, zachowa je do końca okresu wskazanego w decyzji. Z kolei osoby, które korzystały z asystencji przed 18. rokiem życia, mogą wnioskować o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia już od 16. roku życia – tak, by po wejściu w dorosłość nie było przerwy we wsparciu. Według resortu docelowo z systemu skorzysta około 100 tys. osób z niepełnosprawnościami, a pośrednio około pół miliona członków ich rodzin.
Liczbę godzin ustala się indywidualnie, na podstawie oceny potrzeb. Docelowo:
Limit dla dorosłych będzie rósł stopniowo: 200 godzin w 2028 r., 220 godzin w 2029 r., a docelowo 240 godzin. Maksymalny wymiar nie jest przyznawany automatycznie.
Prawo do asystencji przyznaje się na okres od roku do 5 lat. Gdy potrzeby się zmienią, można wystąpić o nową decyzję, np. o większą liczbę godzin.
Niewykorzystane godziny można przenieść na kolejne miesiące tego samego roku kalendarzowego. Pula przeniesionych godzin nie może jednak przekroczyć dwukrotności miesięcznego wymiaru. Godziny nie przechodzą na następny rok. Usługa jest bezpłatna dla osoby, która z niej korzysta.
Zakres pomocy ustala się indywidualnie. Wsparcie może obejmować:
Asystent może też wykonywać proste czynności pielęgnacyjne. Po instruktażu specjalistycznym – określone w ustawie czynności związane ze zdrowiem, np. pomiar poziomu cukru we krwi czy podawanie niektórych leków.
Można wskazać własnego asystenta. Jeśli ktoś go nie ma, realizator w ciągu 30 dni przedstawi co najmniej dwóch kandydatów. Asystentem nie może być m.in. małżonek, rodzic ani dziecko. ZUS i powiaty pomogą przy składaniu i uzupełnianiu wniosków.
Asystentem może zostać pełnoletnia osoba, która spełnia wymogi ustawy dotyczące m.in. niekaralności oraz kwalifikacji lub doświadczenia we wspieraniu osób z niepełnosprawnościami. Doświadczenie można potwierdzić m.in. zaświadczeniem z jednostki pomocy społecznej o co najmniej 120 godzinach wsparcia w ciągu ostatnich 5 lat. Do końca 2029 r. obowiązuje okres przejściowy z łagodniejszymi wymaganiami – ma to ułatwić znalezienie odpowiedniej liczby asystentów na starcie systemu.
Asystent pracuje na podstawie kontraktu trójstronnego, który daje mu 26 dni płatnego urlopu i okresy wypowiedzenia takie jak przy umowie na czas nieokreślony. Ustawa przewiduje też szkolenia, superwizję i obowiązkowe ubezpieczenie OC asystentów, a Rada Ministrów będzie mogła waloryzować ich stawki.
Zastępstwo organizuje realizator usługi. Jeśli nieobecność zgłoszono co najmniej 30 dni roboczych wcześniej, musi zaproponować co najmniej dwóch kandydatów, a przy późniejszym zgłoszeniu – co najmniej jednego. Można też samodzielnie wskazać zastępcę. Jakość wsparcia ma być oceniana co najmniej raz na 3 miesiące, a problemy można zgłaszać koordynatorowi asystencji.
System będzie uruchamiany etapami, od osób z najwyższym poziomem potrzeby wsparcia:
Terminy dla dwóch pierwszych grup liczone są od ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw. Na razie wniosków nie można składać. Informacje o starcie naboru będzie publikować Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych.
Ustawa nie kończy automatycznie programów „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością”. Osoby, które nie spełnią warunków ustawy, nadal mogą ubiegać się o wsparcie w programach. Nie można jednak korzystać z obu form asystencji w tym samym czasie.
Bibliografia
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Historyczny krok dla niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami. 17.11.2026. https://www.gov.pl/web/rodzina/historyczny-krok-dla-niezaleznego-zycia-osob-z-niepelnosprawnosciami (dostęp: 18.11.2026).
Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych. Asystencja osobista osób z niepełnosprawnościami [strona informacyjna]. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; aktualizacja 26.10.2026. https://niepelnosprawni.gov.pl/asystencja-osobista/ (dostęp: 17.11.2026).
Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych. Ustawa o asystencji osobistej przyjęta przez parlament. Teraz trafi do Prezydenta RP. 23.10.2026. https://niepelnosprawni.gov.pl/ustawa-o-asystencji-osobistej-przyjeta-przez-parlament-teraz-trafi-do-prezydenta-rp/ (dostęp: 17.11.2026).
Sejm RP. Projekty ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami – prezydencki (druk nr 316), rządowy (druk nr 1929) i poselski (druk nr 1933), rozpatrywane łącznie – przebieg procesu legislacyjnego. https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1929 (dostęp: 17.11.2026).
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej. Sejm przyjął ustawę o asystencji osobistej. 2026. https://www.funduszeunijne.gov.pl/strony/o-funduszach/fundusze-europejskie-bez-barier/dostepnosc/dzialania-na-rzecz-dostepnosci/aktualnosci/sejm-przyjal-ustawe-o-asystencji-osobistej/ (dostęp: 17.11.2026).
Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, art. 19 (Dz.U. z 2012 r. poz. 1169). https://www.gov.pl/web/rodzina/konwencja-o-prawach-osob-niepelnosprawnych (dostęp: 17.11.2026).
Znajdź odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania.
System będzie wdrażany etapami. Osoby z co najmniej 90 punktami złożą wnioski po 12 miesiącach od ogłoszenia ustawy, a wsparcie otrzymają po 16 miesiącach. Osoby z co najmniej 80 punktami skorzystają od 1 stycznia 2029 r., a młodzież od 1 stycznia 2030 r.
Dorośli w wieku 18–65 lat z ostateczną decyzją ustalającą poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 80 punktów. Od 2030 r. także młodzież od 13. roku życia z odpowiednim orzeczeniem. Samo orzeczenie o niepełnosprawności nie wystarczy.
Docelowo dorośli otrzymają od 20 do 240 godzin, a młodzież od 20 do 80 godzin miesięcznie. W 2028 r. limit dla dorosłych wyniesie 200 godzin, w 2029 r. – 220 godzin. Liczbę godzin ustala się indywidualnie.
Asystencja osobista dla osób z niepełnosprawnościami. Sejm przyjął przełomową ustawę
ZUS „Wsparcie bez barier” – jakie świadczenia i formy pomocy dla osób z niepełnosprawnością możesz uzyskać?
Świadczenie wspierające: uważaj na pośredników. Możesz stracić nawet kilkanaście tysięcy złotych
Rząd przyjął projekt ustawy o asystencji osobistej: wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami
Poseł przemawia do pustej sali. Wojtek Sawicki: „Poczułem się upokorzony”
Czy niepełnosprawność to niezdolność do pracy? ZUS wyjaśnia
Serwis HaloDoctor ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny i w żadnym wypadku nie zastępuje konsultacji medycznej. W celu dokładnej diagnozy zalecany jest kontakt z lekarzem. Jeśli jesteś chory, potrzebujesz konsultacji lekarskiej, e‑Recepty lub zwolnienia lekarskiego umów wizytę teraz. Nasi lekarze są do Twojej dyspozycji 24 godziny na dobę!
Asystencja osobista dla osób z niepełnosprawnościami. Sejm przyjął przełomową ustawę
ZUS „Wsparcie bez barier” – jakie świadczenia i formy pomocy dla osób z niepełnosprawnością możesz uzyskać?
Świadczenie wspierające: uważaj na pośredników. Możesz stracić nawet kilkanaście tysięcy złotych
Rząd przyjął projekt ustawy o asystencji osobistej: wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami
Poseł przemawia do pustej sali. Wojtek Sawicki: „Poczułem się upokorzony”
Czy niepełnosprawność to niezdolność do pracy? ZUS wyjaśnia
Trądzik, owłosienie, nieregularne miesiączki. Kiedy to coś więcej niż dojrzewanie?
Nowe wytyczne dotyczące nadciśnienia tętniczego. Co się zmienia dla pacjentów?
Światowy Dzień Cukrzycy 2026. Czy cukrzyca zawsze idzie w parze z otyłością?