lek med Tomasz Andrzej Szczęsny

Rak trzustki należy do nowotworów, które nadal stanowią jedno z największych wyzwań współczesnej onkologii. Choroba często przez długi czas nie daje charakterystycznych objawów, dlatego bywa rozpoznawana dopiero w zaawansowanym stadium. Nawet gdy możliwe jest wdrożenie leczenia, jego skuteczność pozostaje ograniczona.

Dlatego każda nowa terapia, która daje szansę na wydłużenie życia i lepszą kontrolę choroby, budzi ogromne zainteresowanie lekarzy i pacjentów.

Niedawno w jednym z najbardziej prestiżowych czasopism medycznych świata – New England Journal of Medicine – opublikowano wyniki badania nowego leku o nazwie daraxonrasib. Wyniki są na tyle obiecujące, że wielu specjalistów uważa je za jeden z najciekawszych kierunków rozwoju leczenia raka trzustki w ostatnich latach.

Większość raków trzustki posiada zmiany genetyczne dotyczące genu RAS. To właśnie one sprawiają, że komórki nowotworowe otrzymują sygnał do nieustannego wzrostu i namnażania się.

Przez wiele lat naukowcy próbowali znaleźć sposób na skuteczne zablokowanie tego mechanizmu. Nie było to łatwe, dlatego gen RAS często nazywano „świętym Graalem onkologii” lub wręcz celem nieosiągalnym dla nowoczesnych leków.

Daraxonrasib został zaprojektowany właśnie po to, aby blokować działanie nieprawidłowego białka RAS i hamować rozwój nowotworu.

Badanie obejmowało pacjentów z zaawansowanym rakiem trzustki, którzy wcześniej otrzymali już standardowe leczenie i u których choroba nadal postępowała.

Dla takich chorych możliwości terapeutyczne są często bardzo ograniczone, dlatego nowe opcje leczenia są szczególnie potrzebne.

Najważniejszą informacją jest to, że u części pacjentów zaobserwowano wyraźne zmniejszenie zmian nowotworowych. U innych udało się zatrzymać rozwój choroby na wiele miesięcy.

W grupie pacjentów, którzy najlepiej odpowiadali na leczenie, średni czas kontroli choroby przekraczał osiem miesięcy. W przypadku raka trzustki jest to wynik, którego nie można bagatelizować.

Co równie istotne, część pacjentów przeżywała ponad rok od rozpoczęcia terapii, mimo wcześniejszego niepowodzenia standardowego leczenia.

Nie. Jak każda skuteczna terapia przeciwnowotworowa, również daraxonrasib może powodować działania niepożądane.

Najczęściej były to:

Większość objawów była możliwa do kontrolowania, choć u części pacjentów występowały także cięższe działania niepożądane wymagające intensywniejszego nadzoru lekarskiego.

Na takie stwierdzenie jest jeszcze za wcześnie.

Badanie pokazało jednak coś niezwykle ważnego – nawet w nowotworze tak trudnym jak rak trzustki można skutecznie uderzyć w mechanizm odpowiedzialny za rozwój choroby. Jeszcze kilka lat temu wielu ekspertów uważało to za niemożliwe.

Potrzebne są kolejne badania, które potwierdzą skuteczność leku i pozwolą określić, którzy pacjenci odnoszą z niego największe korzyści.

Współczesna onkologia coraz częściej opiera się na analizie zmian genetycznych obecnych w nowotworze. Dlatego badania molekularne stają się ważnym elementem planowania leczenia.

Historia daraxonrasibu pokazuje, że poznanie genetyki nowotworu może prowadzić do powstania zupełnie nowych terapii, które jeszcze niedawno wydawały się niemożliwe.

Choć nie jest to jeszcze lek, który zmienił standard leczenia raka trzustki, wyniki badań dają realną nadzieję na pojawienie się nowych, skuteczniejszych metod terapii dla pacjentów z tą trudną chorobą.

Coraz więcej badań pokazuje, że depresja i zaburzenia snu mogą być związane nie tylko z mózgiem, ale także z jelitami i mikrobiomem jelitowym. Ważną rolę w tym procesie odgrywa neuroprzekaźnik GABA (kwas gamma-aminomasłowy).

GABA to jeden z najważniejszych neuroprzekaźników w mózgu. Jego główną funkcją jest hamowanie nadmiernej aktywności neuronów, dzięki czemu pomaga:

zmniejszać napięcie i stres

uspokajać układ nerwowy

regulować nastrój

ułatwiać zasypianie i poprawiać jakość snu

U osób z dużą depresją (MDD) często obserwuje się obniżony poziom GABA w mózgu oraz zmiany w receptorach GABA. Może to prowadzić do:

nasilenia lęku

problemów ze snem

obniżonego nastroju

większej podatności na stres

Mózg i jelita są ze sobą połączone poprzez tzw. oś jelito–mózg. Mikroorganizmy żyjące w jelitach (mikrobiom) mogą wpływać na:

produkcję neuroprzekaźników

stan zapalny w organizmie

reakcję na stres

regulację nastroju i snu

Niektóre bakterie jelitowe potrafią produkować GABA, który może wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego.

Badania pokazują, że probiotyki mogą łagodzić objawy depresji u niektórych osób. Najczęściej stosowane bakterie to:

Lactobacillus

Bifidobacterium

Są to bakterie kwasu mlekowego, które występują także w wielu produktach fermentowanych.

Substancje lub mikroorganizmy wpływające korzystnie na zdrowie psychiczne poprzez jelita nazywa się psychobiotykami.

Do psychobiotyków zalicza się:

probiotyki

prebiotyki

postbiotyki (np. GABA produkowany przez bakterie)

Badania sugerują, że spożywanie produktów fermentowanych może korzystnie wpływać na nastrój i stres.

Przykłady takich produktów to:

jogurt naturalny

kefir

kiszonki (np. kapusta kiszona, ogórki kiszone)

fermentowane napoje

Bakterie wykorzystywane w fermentacji mogą produkować GABA.

GABA jest dostępny jako suplement diety w wielu krajach. Niektóre osoby zgłaszają, że pomaga im w:

redukcji stresu

poprawie snu

zmniejszeniu napięcia

Jednak badania naukowe pokazują, że nie zawsze GABA z suplementu łatwo przenika do mózgu. Dlatego naukowcy przypuszczają, że jego działanie może zachodzić pośrednio poprzez jelita i mikrobiom.

Naukowcy badają również możliwość tworzenia funkcjonalnych napojów fermentowanych bogatych w GABA. Przykładem są fermentowane soki z dodatkiem bakterii probiotycznych, które mogą zwiększać zawartość tego neuroprzekaźnika.

Takie produkty mogą w przyszłości wspierać:

regulację nastroju

zmniejszenie stresu

poprawę snu

Wsparcie leczenia może obejmować kilka elementów:

1. Leczenie farmakologiczne

Leki przeciwdepresyjne i przeciwlękowe przepisane przez lekarza.

2. Wsparcie mikrobiomu jelitowego

probiotyki

dieta bogata w błonnik

produkty fermentowane

3. Higiena snu

regularne godziny snu

ograniczenie ekranów przed snem

spokojna wieczorna rutyna

4. Redukcja stresu

aktywność fizyczna

techniki relaksacyjne

psychoterapia

✅ Ważne:

Suplementy diety (np. GABA lub probiotyki) nie zastępują leczenia depresji, ale mogą stanowić element wspomagający po konsultacji z lekarzem.