Hiperandrogenizacja u nastolatek to nadmierne działanie androgenów. Może się objawiać trądzikiem, nadmiernym owłosieniem i nieregularnymi miesiączkami. Część tych zmian to jednak naturalny element dojrzewania. Jak odróżnić fizjologię od choroby i dlaczego z rozpoznaniem PMOS/PCOS u nastolatki nie należy się spieszyć?
Androgeny to hormony nazywane potocznie „męskimi”. W niewielkich ilościach występują jednak naturalnie także w organizmie kobiety, a wytwarzają je jajniki i nadnercza. O hiperandrogenizacji mówimy wtedy, gdy działanie tych hormonów jest nadmierne. Może to wynikać z ich zbyt wysokiego stężenia we krwi albo z większej wrażliwości tkanek, np. skóryi mieszków włosowych.
W okresie dojrzewania płciowego aktywność hormonalna jajników i nadnerczy wyraźnie się zmienia. Zmienia się też to, jak skóra i włosy reagują na androgeny. Dlatego niewielki trądzik czy przejściowe zaburzenia regularności miesiączkowania mogą być zjawiskami fizjologicznymi. Nie oznacza to jednak, że każdy objaw można tłumaczyć dojrzewaniem. Według międzynarodowych zaleceń nieregularne cykle w pierwszym roku po pierwszej miesiączce są elementem prawidłowego dojrzewania. Później cykle powinny stopniowo się regulować.
Uwagę rodziców i lekarza powinny zwrócić:
To jedno z kluczowych pytań, jakie zada lekarz. Zalecenia międzynarodowe uznają za nieprawidłowe m.in.:
Jedną z możliwych przyczyn hiperandrogenizacji jest zespół policystycznych jajników (PCOS). W maju 2026 roku międzynarodowe grono ekspertów ogłosiło nową nazwę tej choroby: PMOS (ang. polyendocrine metabolic ovarian syndrome). Nowa nazwa ma lepiej oddawać to, że chodzi o zaburzenie hormonalne i metaboliczne całego organizmu, a nie o „torbiele na jajnikach”. U nastolatek rozpoznanie wymaga jednocześnie:
Co ważne, sam obraz policystycznych jajników w badaniu USG nie jest podstawą rozpoznania PMOS/PCOS u nastolatki. W tej grupie wiekowej nie zaleca się również wykorzystywania stężenia AMH jako kryterium diagnostycznego. Wielopęcherzykowa budowa jajników może być bowiem prawidłową cechą dojrzewania. AMH, czyli hormon antymüllerowski, wytwarzają pęcherzyki w jajnikach. U dorosłych kobiet bywa pomocny w diagnostyce, u nastolatek nie.
Nastolatka, u której występuje tylko jedna z dwóch głównych cech, może zostać uznana za osobę „z grupy ryzyka”. Wtedy leczy się dokuczliwe objawy i regularnie kontroluje stan zdrowia. Brak możliwości jednoznacznego rozpoznania PMOS/PCOS nie oznacza, że dziewczyna ma pozostać bez pomocy. Możemy leczyć dokuczliwe objawy, prowadzić obserwację, a rozpoznanie zweryfikować na późniejszym etapie rozwoju. W łagodzeniu objawów zalecenia wymieniają m.in. dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne w niskiej dawce, a przy cechach metabolicznych metforminę. O leczeniu zawsze decyduje lekarz wspólnie z pacjentką i jej rodzicami.
Diagnostyka powinna być dopasowana do objawów. Lekarz może zlecić m.in.:
Inne badania hormonalne, biochemiczne i obrazowe w zależności o całości obrazu klinicznego i celem wykluczenia innych przyczyn dolegliwości.
Szybko narastające objawy, obniżenie głosu czy inne cechy wirylizacji (maskulinizacji) wymagają pilnej oceny. Mogą wskazywać na znacznie rzadsze, ale poważniejsze przyczyny nadmiaru androgenów, np. guz jajnika lub nadnercza.
U części pacjentek z hiperandrogenizacją występują insulinooporność, zaburzenia gospodarki lipidowej (np. podwyższony cholesterol) i większe ryzyko chorób metabolicznych, w tym cukrzycy typu 2. Dlatego ocena zdrowia powinna być szersza niż samo oznaczenie hormonów. Równie ważna jest psychika. Nasilony trądzik, hirsutyzm czy problemy z masą ciała mogą obniżać samoocenę i utrudniać relacje z rówieśnikami. Zalecenia przewidują ocenę w kierunku depresji. O masie ciała lekarz powinien rozmawiać bez stygmatyzowania. W swojej praktyce zwracam szczególną uwagę na to, aby nie stawiać zbyt pochopnie diagnozy PMOS/PCOS, ale jednocześnie nie bagatelizować objawów, które mogą być początkiem zaburzeń endokrynologicznych i metabolicznych. Najważniejsze jest znalezienie równowagi między niepotrzebnym etykietowaniem zdrowej nastolatki a przeoczeniem choroby wymagającej leczenia.
Wizytę u lekarza warto dobrze przygotować. Pomocne będą:
Równie ważna jest spokojna rozmowa. Objawy takie jak trądzik czy nadmierne owłosienie bywają dla nastolatki bardzo krępujące. Warto podkreślić, że pójście do lekarza to troska o zdrowie, a nie powód do wstydu.
Znajdź odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania.
Nie zawsze. W pierwszym roku po pierwszej miesiączce nieregularne cykle są naturalnym elementem dojrzewania. Później powinny stopniowo się regulować. Warto skonsultować się z lekarzem, jeśli po upływie roku przerwy między miesiączkami przekraczają 90 dni albo cykle są wyraźnie krótsze lub dłuższe niż norma dla danego etapu dojrzewania.
Nie. U nastolatek obraz policystycznych jajników w USG nie jest podstawą rozpoznania PMOS/PCOS, ponieważ wielopęcherzykowa budowa jajników może być prawidłową cechą dojrzewania. Z tego samego powodu w tej grupie wiekowej nie zaleca się oceny stężenia AMH. Rozpoznanie wymaga jednocześnie zaburzeń miesiączkowania, cech nadmiaru androgenów i wykluczenia innych chorób.
Pilnej oceny wymagają objawy, które szybko narastają, a także obniżenie głosu i inne cechy maskulinizacji, czyli wirylizacji. Mogą one wskazywać na rzadsze, ale poważniejsze przyczyny, takie jak guz jajnika lub nadnercza. W takiej sytuacji nie warto czekać na planową wizytę.
Kosmetyki dla nastolatków: mniej znaczy więcej. Eksperci ostrzegają przed modą z Internetu
Dziecko zamyka się w sobie - kiedy to norma, a kiedy objaw depresji?
Plamienie po Escapelle: czy jest objawem skuteczności antykoncepcji awaryjnej?
Pierwsze tygodnie stosowania Vines: czego się spodziewać?
Antykoncepcja hormonalna Limetic: jak prawidłowo stosować tabletki?
Escapelle a opóźniona miesiączka: kiedy to norma, a kiedy wykonać test?
Serwis HaloDoctor ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny i w żadnym wypadku nie zastępuje konsultacji medycznej. W celu dokładnej diagnozy zalecany jest kontakt z lekarzem. Jeśli jesteś chory, potrzebujesz konsultacji lekarskiej, e‑Recepty lub zwolnienia lekarskiego umów wizytę teraz. Nasi lekarze są do Twojej dyspozycji 24 godziny na dobę!
Kosmetyki dla nastolatków: mniej znaczy więcej. Eksperci ostrzegają przed modą z Internetu
Dziecko zamyka się w sobie - kiedy to norma, a kiedy objaw depresji?
Plamienie po Escapelle: czy jest objawem skuteczności antykoncepcji awaryjnej?
Pierwsze tygodnie stosowania Vines: czego się spodziewać?
Antykoncepcja hormonalna Limetic: jak prawidłowo stosować tabletki?
Escapelle a opóźniona miesiączka: kiedy to norma, a kiedy wykonać test?
Ustawa o asystencji osobistej podpisana. Kto dostanie asystenta i od kiedy?
Nowe wytyczne dotyczące nadciśnienia tętniczego. Co się zmienia dla pacjentów?
Joga, pilates, tai chi czy qigong? Czym się różnią i co wybrać dla siebie