Lek med Barbara Matuszkowiak

Pacjenci coraz częściej trafiają do gabinetu zaniepokojeni po obejrzeniu filmu na TikToku, rolki na Instagramie lub wpisu na Facebooku. Nie każda porada znaleziona w internecie jest błędna, ale szczególną ostrożność powinny budzić treści, które wszystkie dolegliwości tłumaczą jedną przyczyną i oferują jedno szybkie rozwiązanie.

Diety sokowe, głodówki i preparaty „detoksykujące” zazwyczaj nie są potrzebne. Organizm sam usuwa zbędne produkty przemiany materii dzięki pracy wątroby, nerek, płuc i przewodu pokarmowego.

Hasła takie jak „oczyszczenie organizmu w siedem dni” czy „usunięcie zalegających toksyn” brzmią atrakcyjnie, ale często służą przede wszystkim sprzedaży suplementu lub programu dietetycznego.

Zioła i suplementy mogą powodować działania niepożądane, wywoływać reakcje alergiczne oraz wchodzić w interakcje z lekami na nadciśnienie, lekami przeciwdepresyjnymi, przeciwkrzepliwymi lub hormonalnymi.

Naturalne pochodzenie produktu nie oznacza, że można stosować go bez ograniczeń ani że będzie odpowiedni dla każdego.

Zmęczenie, senność, wypadanie włosów czy trudności z koncentracją są często przedstawiane jako pewny objaw niedoboru żelaza, witaminy D, magnezu albo witaminy B12.

W rzeczywistości podobne dolegliwości mogą wynikać z braku snu, przewlekłego stresu, infekcji, zaburzeń tarczycy, działań niepożądanych leków lub zaburzeń nastroju. Suplementacja bez wcześniejszej oceny może opóźnić znalezienie rzeczywistej przyczyny problemu.

W mediach społecznościowych pasożyty bywają przedstawiane jako przyczyna niemal każdego objawu — od bólu brzucha i zmian skórnych po zmęczenie, bezsenność czy ochotę na słodycze.

Nie należy stosować leków przeciwpasożytniczych „na wszelki wypadek”. Najpierw trzeba ocenić objawy, możliwe narażenie i wskazania do badań lub leczenia.

U zdrowej osoby równowaga kwasowo-zasadowa jest ściśle regulowana przede wszystkim przez płuca i nerki. Dieta może wpływać na skład i pH moczu, ale nie powoduje opisywanego w internecie „zakwaszenia całego organizmu”.

Pojęcia takie jak „zakwaszenie”, „reset hormonów” czy „zalegające toksyny” często brzmią naukowo, mimo że są używane bez precyzyjnego medycznego znaczenia.

Warto zachować ostrożność, gdy autor:

obiecuje szybkie i spektakularne efekty,

tłumaczy wiele różnych chorób jedną przyczyną,

zachęca do odstawienia leków lub rezygnacji z konsultacji,

twierdzi, że lekarze ukrywają skuteczne metody leczenia,

sprzedaje jedyny preparat, który ma rozwiązać opisywany problem.

Najprostsza zasada brzmi: im prostsze wyjaśnienie wszystkich dolegliwości i im więcej obietnic, tym większa powinna być ostrożność.

Mity o leczeniu przeziębienia. Co naprawdę pomaga?

Katar, ból gardła, kaszel i osłabienie najczęściej są objawami łagodnej infekcji wirusowej. Nie ma leczenia, które szybko i niezawodnie przerwie typowe przeziębienie — większość preparatów jedynie czasowo łagodzi dolegliwości.

Nie każda infekcja jest jednak przeziębieniem. Przy podejrzeniu grypy lub COVID-19 szybka diagnostyka ma szczególne znaczenie u osób zagrożonych ciężkim przebiegiem, ponieważ dostępne leczenie przeciwwirusowe działa najlepiej, gdy zostanie rozpoczęte wcześnie.

Fakt: antybiotyki działają na bakterie, a nie na wirusy wywołujące przeziębienie.

Nie skrócą typowego wirusowego kataru ani kaszlu, mogą natomiast powodować działania niepożądane i sprzyjać antybiotykooporności. Antybiotyk powinien być stosowany tylko wtedy, gdy istnieją rzeczywiste wskazania do leczenia zakażenia bakteryjnego.

Fakt: zielony lub żółty kolor wydzieliny nie rozstrzyga o bakteryjnym charakterze infekcji.

Podczas przeziębienia wydzielina może naturalnie stać się gęstsza i zmienić kolor. Sam zielony katar nie jest receptą na antybiotyk. Znaczenie ma cały przebieg choroby — m.in. czas trwania objawów, wysoka gorączka, silny jednostronny ból twarzy oraz ponowne pogorszenie po wcześniejszej poprawie.

Fakt: oba preparaty zawierają inozynę pranobeks, ale nie ma przekonujących podstaw do rutynowego stosowania jej u każdej zdrowej osoby z typowym przeziębieniem.

W największym randomizowanym badaniu nie wykazano istotnej statystycznie różnicy w głównym wyniku, czyli czasie ustąpienia wszystkich objawów grypopodobnych, w całej badanej grupie; korzyści pojawiły się dopiero w wybranych analizach podgrup.

Charakterystyka produktu wymienia stosowanie wspomagające u osób z obniżoną odpornością i nawracającymi infekcjami, ale częste przeziębienia nie oznaczają automatycznie rozpoznania niedoboru odporności. Lek może także zwiększać stężenie kwasu moczowego i wymaga ostrożności m.in. przy dnie moczanowej, kamicy moczowej i zaburzeniach czynności nerek.

Dostępność bez recepty nie oznacza, że lek jest potrzebny.

Fakt: rozpoczęcie przyjmowania dużych dawek witaminy C dopiero po wystąpieniu objawów nie wykazało stałego, przekonującego wpływu na czas ani nasilenie przeziębienia.

Regularna suplementacja może nieznacznie skracać czas objawów, ale nie zapobiega przeziębieniom u większości osób i nie działa jak lek przerywający infekcję.

Fakt: łączenie wielu leków zwykle nie skraca infekcji, może natomiast zwiększyć ryzyko przedawkowania i działań niepożądanych.

Saszetki, syropy i tabletki na przeziębienie często zawierają kilka substancji jednocześnie, np. paracetamol, lek obkurczający błonę śluzową nosa lub lek przeciwhistaminowy. Szczególnie łatwo nieświadomie przyjąć paracetamol w dwóch różnych preparatach.

Przed zastosowaniem kolejnego produktu warto przeczytać pełny skład, a nie tylko nazwę handlową.

Fakt: kaszel po infekcji wirusowej może utrzymywać się nawet 3–4 tygodnie i nadal nie oznaczać zakażenia bakteryjnego.

Antybiotyki zazwyczaj nie poprawiają ogólnego przebiegu ostrego zapalenia oskrzeli, a kaszel skracają przeciętnie jedynie o około pół dnia. Oceny lekarskiej wymaga natomiast kaszel nasilający się, połączony z dusznością, bólem w klatce piersiowej, krwiopluciem, wysoką gorączką lub znacznym pogorszeniem stanu ogólnego.

Pomocne mogą być odpoczynek, sen, regularne przyjmowanie płynów, roztwór soli fizjologicznej do nosa oraz właściwie dobrany lek przeciwbólowy lub przeciwgorączkowy, jeśli nie występują przeciwwskazania. Miód może łagodzić kaszel u dorosłych i dzieci powyżej pierwszego roku życia.

Wybór leku zależy m.in. od wieku, ciąży, chorób przewlekłych i innych przyjmowanych preparatów. Nie każdy lek dostępny bez recepty jest odpowiedni dla każdego pacjenta.

Konsultacja jest wskazana, gdy:

objawy wyraźnie się nasilają,

gorączka utrzymuje się przez kilka dni,

po początkowej poprawie następuje ponowne pogorszenie,

objawy nie ustępują w oczekiwanym czasie,

dochodzi do zaostrzenia choroby przewlekłej,

występuje nasilony ból lub trudność w przyjmowaniu płynów.

Pilnej pomocy wymagają narastająca duszność, sinienie ust, silny ból lub ucisk w klatce piersiowej, splątanie, utrata przytomności albo objawy znacznego odwodnienia.

W przeziębieniu leczymy konkretne objawy