Osobowość narcystyczna – jak sobie z nią radzić?

Głębokie przeświadczenie o swojej wyjątkowości, atrakcyjności, nieomylności oraz pogardliwy, arogancki stosunek do innych ludzi – często połączony z brakiem empatii – to najczęstsza kumulacja cech charakterystycznych dla narcyza. 

 

  25 października 2021

Osobowość narcystyczna – jak sobie z nią radzić?
Spis treści
Charakterystyka osobowości narcystycznej Skąd bierze się narcyzm Diagnostyka i leczenie osobowości narcystycznej

Myśląc o osobowości narcystycznej, wyobrażamy sobie osobę wpatrzona w siebie, głuchą na krytykę i raczej nielubianą, co wynika ze sposobu, w jaki odnosi się ona do innych. Podłoże i mechanizm zaburzenia są jednak bardziej skomplikowane, a cierpiąca na nie osoba może nie być świadoma swojego zachowania.

 

Każdemu z nas potrzebna jest odrobina zdrowego narcyzmu, problem pojawia się natomiast kiedy zachowania narcystyczne utrudniają lub uniemożliwiają funkcjonowanie w społeczeństwie.

 

Charakterystyka osobowości narcystycznej

 

Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne w klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM, podaje cechy, którymi można opisać osobowość narcystyczną:

 

  • manipulowanie oraz wykorzystywanie innych dla osiągnięcia swoich własnych celów,
  • nieumiejętność samokrytyki, co wiąże się z przekonaniem o swojej wyjątkowości oraz nieumiejętność przyjęcia krytyki na własny temat,
  • wysokie i szczegółowe oczekiwania względem innych osób,
  • brak empatii lub bardzo słabe okazywanie, rozumienie uczuć,
  • trudność w nawiązywaniu oraz utrzymywaniu relacji,
  • poczucie wyższości,
  • odczuwanie zazdrości, często nieuzasadnionej.

 

Według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD- 10- osobowość narcystyczna nie jest przedstawiana jako odrębne zaburzenie, lecz występuje jako jedno z zaburzeń osobowości. Osobowość narcystyczna może współistnieć z innymi zaburzeniami, najczęściej są to:

 

 

Bardzo często u takiej osoby mogą występować również zaburzenia odżywiania.

 

W ICD-10 osobę z zaburzeniami narcystycznymi określa się również jako osobę wychodzącą poza obowiązujące normy i schematy społeczno-kulturowe, przejawia się to w jej zachowaniu, ale również myśleniu. Narcyz bardzo często bywa osobą głęboko cierpiącą, która winą za swoje cierpienie obarcza innych – działanie to ma na celu wywołać współczucie oraz poczucie winy. Zaburzenia osobowości narcystycznej mogą wystąpić w okresie nastoletnim &ndsah; równolegle z wystąpieniem buntu nastoletniego – i minąć samoistnie lub wystąpić w okresie dziecięcym, a także wczesnego okresu nastoletniego i utrzymywać się w życiu dorosłym.

 

Osoby z osobowością narcystyczną chętniej sięgają po środki psychoaktywne, co ma wpłynąć na poprawę ich nastroju.

 

Skąd bierze się narcyzm

 

Dotychczas nie udało się jednogłośnie określić źródła zaburzenia, natomiast wiadomo, że może na nie wpływać kilka czynników:

 

  • czynniki genetyczne
    • ryzyko wystąpienia zaburzenia wzrasta, jeżeli stwierdzono je u któregoś członka rodziny
  • czynniki środowiskowe
    • niezaspokojone potrzeby bliskości, opieki lub traumy z okresu dziecięcego
    • rodzice nadmiernie gloryfikujący dziecko oraz jego talent
    • rodzice nadmiernie kontrolujący i skupiający swoją uwagę na dziecku

 

Nie każdy narcyz jest osobą ślepo zapatrzoną w siebie z ogromną potrzebą bycia w centrum uwagi, czyli tzw. narcyzem klasycznym. Osobowość narcystyczną mogą posiadać również osoby bardziej introwertyczne i wrażliwe, z dużo mniejszą potrzebą zwrócenia na siebie uwagi. Narcyzem może być również osoba bardzo zaangażowana społecznie narcyzm społeczny, która przez działania skierowane na pomoc innym pragnie zwrócić uwagę na siebie i zyskać podziw za swoje działania. Wyróżnić można również narcyza złośliwego, czyli osobę, która dąży do manipulacji i zdominowania innych. Ten typ przejawia często skłonność do paranoi i socjopatycznych zachowań. 

 

Diagnostyka i leczenie osobowości narcystycznej

 

W rozpoznaniu osobowości narcystycznej stosuje się różne testy psychologiczne oraz zdiagnozowanie występowania cech i zachowań charakterystycznych dla tego zaburzenia. Istotną rolę odgrywa tutaj oddzielenie cech narcystycznych od innych zaburzeń osobowości. W procesie diagnostycznym dużą rolę mają również najbliżsi pacjenta. Osoba narcystyczna bardzo rzadko sama zwróci się o pomoc, ponieważ nie odczuwa takiej potrzeby. Jeżeli podejrzewasz, że możesz mieć osobowość narcystyczną, lub problem ten może dotyczyć kogoś z twoich bliskich, warto skonsultować się z psychologiem online.

 

Leczenie opiera się głównie na psychoterapii. Najczęściej korzysta się z nurtu psychodynamicznego, pozytywne efekty może również przynieść terapia poznawczo-behawioralna. Posiadanie osobowości narcystycznej w znacznej mierze utrudnia funkcjonowanie osobie zaburzonej, ale także ma ogromny wpływ na osoby, które dzielą z nią życie, dlatego często korzysta się z terapii małżeńskiej oraz terapii rodzin. Farmakoterapia może okazać się konieczna, jeśli u pacjenta występują zaburzenia o podłożu depresyjnym, choroba afektywna dwubiegunowa lub inne choroby, których postępowanie można kontrolować lekami.

Najnowsze pytania pacjentów
Zobacz więcej
CHCESZ ZADAĆ PYTANIE?
Musisz napisać jeszcze: 50 znaków.
Lekarz online czeka na Ciebie
Polecani lekarze
Paweł Skoczylas
lekarz, internista, lekarz rodzinny
4.99 / opinie
Dawid Luwański
ginekolog - położnik, lekarz
4.89 / opinii
Natalia Osika
lekarz, lekarz w trakcie specjalizacji
5.00 / opinie
Maciej Tężycki
lekarz rodzinny, internista, lekarz
4.95 / opinii