Autonomia czy ucieczka? O cienkiej granicy między niezależnością a lękiem przed bliskością

Autonomia – dojrzałość czy mechanizm obronny?

Współczesna potrzeba autonomii może być zarówno oznaką emocjonalnej dojrzałości, jak i subtelnym mechanizmem obronnym. Dojrzałość polega na tym, że nie uzależniamy swojego poczucia wartości od drugiej osoby, potrafimy być sami i dbać o siebie. Ale bywa też odwrotnie – autonomia staje się zbroją, za którą ukrywamy lęk przed zależnością, odrzuceniem, bezradnością.

Granica między tymi dwoma motywacjami jest cienka – często ukryta nawet przed nami samymi. Zdarza się, że pojawia się pragnienie osiągnięcia autonomii, a potem… pustka.

Czy ona tam naprawdę jest?

Może mamy doświadczenia z dzieciństwa, które wpłynęły na to, jak dziś widzimy relacje. Może matka, będąc w nieszczęśliwej relacji, powtarzała córce: „zawsze musisz liczyć tylko na siebie”. Może doświadczyliśmy związku, w którym wyuczony schemat dawania okazał się niezdrowy – i teraz, chcąc uniknąć powtórzenia, aktywujemy anty-schemat… który w gruncie rzeczy prowadzi nas w podobne miejsce.

Samotność po 30., 40., 50. Jak budować relacje, gdy dotychczasowa sieć społeczna się kurczy?

Święta bez stresu? Psycholog zdradza, jak przeżyć ten czas w spokoju

Rozstanie jak żałoba – jak przeżyć stratę i odbudować siebie

Przemoc emocjonalna, love bombing, kontrola: te mechanizmy obnaża film „Dom dobry”

Jesienna chandra czy depresja sezonowa? Kiedy warto porozmawiać z psychologiem

Syndrom pustego gniazda – jak poradzić sobie, gdy dzieci opuszczają dom?

Relacje w świecie Tindera – iluzja wyboru i pustka emocjonalna

W świecie Tindera, scrollowania i niekończących się możliwości relacje zaczynają przypominać wybór produktu – szybki przegląd, decyzja, odrzut, nowa próba. Nadmiar opcji nie zwiększa naszej zdolności do miłości, a raczej może ją osłabiać.

Budowanie głębokich więzi wymaga czasu, zaangażowania, kompromisów – a tego coraz częściej unikamy, bo „gdzieś tam może być ktoś lepszy” albo boimy się, że się zatracimy.

W rezultacie zostajemy z relacjami szerokimi, ale płytkimi – i z poczuciem pustki, której nie wypełni żadna kolejna randka.

Samodzielność a bliskość – dlaczego boimy się przywiązania?

Współczesna samodzielność bywa mylona z niepotrzebowaniem innych. Jednak nieprzywiązywanie się wcale nie oznacza siły – czasem to tylko wyuczona reakcja: „nie licz na nikogo, nie rozczarujesz się”. Głęboka relacja wymaga odsłonięcia się, a to budzi lęk.

Jak zauważa Irvin D. Yalom:

„Bliskość oznacza ryzyko. Bliskość oznacza, że wystawiamy się na zranienie, ale tylko wtedy możemy naprawdę się spotkać i wzrastać.”

Nie lubię mówić, jak jest „naprawdę”, bo tego nie wiem – i wierzę, że każdy ma swoją prawdę. Zauważam jednak pewną trudność w tym obszarze – jakbyśmy zapominali, jak to jest być z kimś blisko, naprawdę. Bez kontroli, bez masek, bez planu awaryjnego.

Bycie w relacji to też momenty wspólnej słabości, współbycia w niewygodzie, w nieidealności. I to właśnie tam zaczyna się więź.

Złudzenie łatwych relacji – dlaczego uciekamy od trudności?

Żyjemy w świecie, który nie uczy cierpliwości. Chcemy wszystkiego – natychmiast, łatwo, bez wysiłku. Oczekujemy, że relacja „zaskoczy”, „będzie działać”, „sama się ułoży”. Gdy pojawiają się trudności, zamiast rozmowy i pracy, przychodzi myśl: „to chyba nie to”.

To trochę jak zakochanie – intensywne, szybkie, ekscytujące. Ale zakochanie to dopiero początek. Miłość wymaga obecności, zaangażowania, gotowości do bycia z drugim także wtedy, gdy jest trudno.

To jedna strona medalu. Z drugiej jednak – jako terapeuta widzę, że wielu ludzi w głębi siebie tęskni za czymś więcej. Za kimś, z kim można być naprawdę. Za relacją, która daje nie tylko ekscytację, ale też ukojenie i bezpieczeństwo.

Sesje terapeutyczne często stają się takim miejscem – przestrzenią zatrzymania. Jakby ktoś na chwilę wysiadał z rozpędzonego pociągu codzienności i pytał: „jak ja mam?”, „czego tak naprawdę szukam?”.

I czasem okazuje się, że pod powierzchnią „nie potrzebuję nikogo” kryje się cicha, ale bardzo żywa potrzeba więzi.

Dowiedz się więcej

o zdrowiu psychicznym i pomocy psychologicznej

Sprawdź

Czy autonomia i bliskość mogą współistnieć?

Tak – ale tylko wtedy, gdy obie strony są gotowe na świadome budowanie relacji, w której różnice nie dzielą, a wzbogacają. Indywidualność nie wyklucza więzi – przeciwnie, autentyczne „ja” może istnieć tylko w relacji z autentycznym „ty”.

Zdrowa relacja to nie fuzja dwóch połówek, ale spotkanie dwóch całości. To nie zatrata siebie, lecz rozwój obok siebie.

Prawdziwa wolność w relacjach – jak odróżnić niezależność od unikania?

Granica między zdrową niezależnością a emocjonalnym unikaniem jest subtelna. Jeśli autonomia staje się murem, który nie przepuszcza bliskości – to już nie wolność, ale samotność z wyboru, często podszyta lękiem.

Prawdziwa wolność to nie ucieczka od więzi, lecz wybór relacji, która nie więzi – lecz wspiera. Czasem najodważniejszym aktem niezależności jest… pozwolenie sobie na bycie zależnym – emocjonalnie, autentycznie, świadomie.

Jak pisze Esther Perel: „Autonomia nie wyklucza więzi. To właśnie poczucie bezpieczeństwa w relacji pozwala nam w pełni być sobą.”