mgr Beata Lipska

Trauma to coś, czego wiele osób doświadcza w różnych momentach swojego życia, choć często nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak głęboko może wpłynąć na nasze samopoczucie i sposób postrzegania świata. Może to być nagłe, szokujące wydarzenie, jak wypadek czy strata kogoś, ale także długotrwałe, trudne doświadczenia życiowe, które stopniowo zaburzają naszą stabilność emocjonalną. Choć każdy z nas reaguje na traumę inaczej, zrozumienie jej natury może pomóc w rozpoznaniu własnych emocji, reakcji i, co najważniejsze, w znalezieniu drogi do zdrowienia i skutecznego poradzenia sobie z traumą.

Trauma to psychologiczna reakcja na doświadczenie skrajnie stresującego wydarzenia, które przewyższa zdolności danej osoby do poradzenia sobie z nim. Może ona wynikać z jednorazowego zdarzenia lub z długotrwałego narażenia na sytuacje zagrażające zdrowiu lub życiu. Trauma może prowadzić do długotrwałych skutków emocjonalnych, psychicznych i fizycznych.

Trauma może przybierać różne formy, w zależności od charakteru doświadczenia i jego intensywności. Trauma prosta to reakcja na pojedyncze, ekstremalne wydarzenie, które przekracza możliwości osoby do poradzenia sobie z nim. Przykładami są wypadki samochodowe, naturalne katastrofy, takie jak trzęsienia ziemi czy huragany, akty przemocy, takie jak napady lub gwałty, a także nagła śmierć bliskiej osoby. Te zdarzenia są silnym szokiem dla psychiki, ale zazwyczaj są jednorazowe.

Trauma złożona jest wynikiem długotrwałego narażenia na niebezpieczne, stresujące lub destrukcyjne sytuacje. Przykłady obejmują przemoc domową, gdzie osoba przez długi czas doświadcza nadużyć fizycznych lub emocjonalnych, wykorzystywanie seksualne w dzieciństwie, chroniczne zaniedbanie emocjonalne oraz życie w strefie konfliktu zbrojnego. W takich przypadkach trauma rozwija się powoli, w wyniku kumulacji trudnych doświadczeń, co prowadzi do głębszych i bardziej skomplikowanych konsekwencji psychicznych.

Trauma rozwojowa odnosi się do traumatycznych wydarzeń przeżywanych w dzieciństwie, które mają długotrwały wpływ na rozwój emocjonalny i psychologiczny dziecka. Przykładem mogą być chroniczne zaniedbanie, przemoc lub separacja od rodziców. Dzieci, które dorastają w takich warunkach, często doświadczają trudności w relacjach, samoocenie i rozwoju zdrowych sposobów radzenia sobie w dorosłym życiu.

Ostatnim typem jest trauma wtórna, która dotyka osoby zawodowo zajmujące się ofiarami traumy, takie jak terapeuci, ratownicy medyczni czy pracownicy socjalni. Przez kontakt z cierpieniem innych, osoby te mogą doświadczyć stresu związanego z empatią i współczuciem, co prowadzi do wypalenia zawodowego i emocjonalnego wyczerpania.

Jakie są objawy traumy?

Objawy traumy mogą być bardzo różnorodne i zależeć od osoby oraz rodzaju traumatycznego doświadczenia. Wśród typowych symptomów można wyróżnić objawy emocjonalne, takie jak intensywny strach, lęk lub panika, depresja, smutek, poczucie beznadziei, irytacja, złość czy poczucie winy i wstydu.

Mogą również występować objawy poznawcze, w tym natrętne myśli o traumatycznym wydarzeniu, problemy z koncentracją i pamięcią, negatywne przekonania o sobie, innych ludziach i świecie, a także trudności w podejmowaniu decyzji.

Trauma często objawia się także fizycznie – osoby jej doświadczające mogą mieć problemy ze snem, takie jak bezsenność lub koszmary, zmiany apetytu i wagi, chroniczne bóle czy dolegliwości somatyczne, np. bóle głowy i problemy żołądkowe. Zwiększona reakcja na stres, jak drżenie czy nadmierne pocenie się, również jest częstym symptomem.

Z kolei objawy behawioralne mogą obejmować unikanie miejsc, osób lub sytuacji przypominających o traumie, wycofanie się z życia społecznego, samookaleczanie, podejmowanie ryzykownych zachowań oraz nadużywanie substancji, takich jak alkohol czy narkotyki.

Do objawów dysocjacyjnych zalicza się poczucie oderwania od rzeczywistości, czyli depersonalizację lub derealizację, a także amnezję dotyczącą traumatycznego wydarzenia.

Jak skutecznie poradzić sobie z traumą?

Leczenie traumy jest złożonym procesem i może obejmować różne podejścia, w zależności od intensywności objawów i indywidualnych potrzeb pacjenta. Oto kilka najczęstszych metod radzenia sobie z traumą:

Terapia z psychotraumatologiem: to jedno z najbardziej skutecznych sposobów radzenia sobie z traumą, polega na pracy z pacjentem w celu zrozumienia i przetworzenia trudnych emocji oraz wspomnień związanych z traumatycznym wydarzeniem. Psychotraumatolog stosuje m.in. techniki terapeutyczne, takie jak terapia poznawczo-behawioralna, EMDR, terapię ekspozycyjną czy techniki relaksacyjne, aby pomóc pacjentowi odzyskać poczucie bezpieczeństwa i poprawić jakość życia.

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): pomaga pacjentom zrozumieć i zmienić negatywne wzorce myślenia i zachowania związane z traumą.

Terapia ekspozycyjna: Pacjent stopniowo i pod nadzorem terapeuty mierzy się z bodźcami lub sytuacjami wywołującymi lęk, co pomaga mu oswoić traumatyczne wspomnienia.

Terapia EMDR (Desensytyzacja i Przepracowanie Ruchami Oczu): Ta forma terapii pomaga w przetwarzaniu traumatycznych wspomnień za pomocą specyficznych ruchów gałek ocznych i innych bodźców sensorycznych.

Leki: W niektórych przypadkach stosowane są leki, takie jak antydepresanty czy leki przeciwlękowe, które mogą pomóc w redukcji objawów traumy.

Wsparcie społeczne: Znaczenie ma także wsparcie rodziny, przyjaciół i grup wsparcia, które pomagają osobie dotkniętej traumą wrócić do normalnego funkcjonowania.

Techniki relaksacyjne: Takie jak medytacja, mindfulness, joga, czy trening oddechowy, które pomagają obniżyć poziom stresu i napięcia.

W przypadku podejrzenia traumy, ważne jest, aby nie zwlekać z szukaniem pomocy u specjalisty. Wczesna interwencja może zapobiec pogłębieniu się problemów i poprawić jakość życia.

Jeśli rozważasz terapię traumy w Warszawie lub online, skontaktuj się z nami www.e-dobrypsycholog.com

Czy mielibyśmy się lepiej nie odczuwając stresu?

Od ponad roku mierzymy się z pandemią COVID-19, która przeorganizowała życie ludziom na całym świecie. Wprowadzane restrykcje i ograniczenia, izolacja, zakaz przemieszczania się spowodowały, że wiele osób musiało zmienić codzienne rytuały i sposób wykonywania obowiązków typu forma i miejsce pracy, opieka nad dziećmi, robienie zakupów, kontakty społeczne czy dbanie o higienę. Niepewność, w której żyjemy, wydaje się „oswojona”, ale to tylko pozory. Nie jesteśmy w stanie przewidzieć co dalej będzie się działo z koronawirusem i pojawiającymi się mutacjami. Mimo stosowanej ochrony, przestrzegania zasad higieny i dystansu społecznego mamy ograniczony wpływ na możliwość zakażenia się. Wywołuje to niepewność związaną z naszą przyszłością, zdrowiem, bliskimi, która powoduje stres. Stres sam w sobie nie zawsze jest dla człowieka zły. Dobry stres to przejściowe stany pobudzenia, które zazwyczaj są nagłe, mają jasno określony początek, koniec i przebieg reakcji. Emocje, które odczuwamy podczas takiego stresu spełniają zadanie mobilizujące dla naszego organizmu, swego rodzaju wyzwanie. Czy mielibyśmy się lepiej nie odczuwając takiego stresu? Odpowiedź jest taka sama jak na pytanie – czy życie bez wyzwań, bez pokonywania trudności, nowych powodów by uaktywnić nasze szare komórki czy nauczenia się czegoś nowego byłoby lepsze, bardziej satysfakcjonujące? Otóż nie.

Zupełnie inaczej przedstawia się sprawa, gdy długo utrzymujący się nasilony stres przeradza się w formę przewlekłą tzw. chroniczną. Kiedy zaczynamy odczuwać uporczywe pobudzenie, rozciąga się ono w czasie, jest nawracające, dochodzą to tego oczekiwania otoczenia, które postrzegamy jako przekraczające nasze możliwości radzenia sobie z nimi. Przykładem takiego stresu chronicznego może być ciągły lęk, niepewność lub frustracja spowodowana zmianami w codziennym życiu np. wywołana pandemią. Jak widać koronawirus to nie tylko wirus atakujący układ oddechowy, ale także zespół powiązanych ze sobą wydarzeń, sytuacji, zachowań społecznych, emocji, które wpływają na nasze samopoczucie i zdrowie psychiczne.

Jakie są skutki pandemii - oczami psychologa?

Z pozycji psychologa widać jakim trudnym czasem jest dla nas pandemia. Wielu dorosłych, dzieci, boryka się z samotnością, odczuwa wysoki poziom lęku, stresu. Zwiększa się skala przemocy domowej. Ludzie tracą pracę, są zostawieni ze swoimi problemami w izolacji. Dla najmłodszych czynnikiem, który najczęściej generuje stres są z kolei wyzwania związane ze zdalną nauką. Każdy z nas, naszych bliskich czy znajomych może potrzebować porady psychologa lub psychiatry. Nie bójmy się rozmawiać o naszych problemach. Zachęcenie kogoś, by skorzystał ze specjalistycznej pomocy, może korzystnie zmienić jego patrzenie na świat. Zdrowie psychiczne, tak samo jak ciało, wymaga troski, umiejętności rozpoznawania symptomów przemęczenia, przewlekłego stresu, nawracającego lęku oraz odpowiedniego działania w przypadku wystąpienia niepokojących objawów.

Codzienne dbanie o zdrowie powinno obejmować również dbanie o psychikę – dobry sen, pozytywne relacje z ludźmi, odpoczynek, poświęcaniu czasu i uwagi samemu sobie nie tylko innym. Na psychikę wpływa również gospodarka hormonalna, sposób odżywiania, poziom cukru – większość codziennych, fizycznych działań i wyborów, przenosi się na zdrowie psychiczne. Aktywność fizyczna i śmiech stymulują wydzielanie się endorfin, medytacja wspomaga terapię chorób somatycznych. Nasza głowa i ciało to naczynia połączone. Bądźmy uważni i życzliwi dla siebie samych.

Jakie mogą być oznaki długotrwałego stresu i co powinno zwrócić naszą uwagę?

Jeśli borykamy się z powracającymi stresorami, które stają się coraz bardziej intensywne i trwają coraz dłużej, nasz organizm przestaje sobie z nimi radzić i traci równowagę. Nasza psychika daje znać o sobie nerwowością, gniewem, lękiem. Złość i agresja stają się codziennością, czujemy się stale rozdrażnieni, nie jesteśmy w stanie skontrolować natrętnych myśli, które jak w błędnym kole na nowo wywołują gniew, lęk, złość. Taki stan psychiczny mocno ogranicza nasze zdolności poznawcze – mamy problemy z koncentracją, osłabia się pamięć i logiczne myślenie. Funkcjonowanie w takim stanie powoduje spadek naszej efektywności w życiu osobistym i zawodowym – spada nam samoocena, obniża lub zanika libido, izolujemy się społecznie, może pojawić się depresja. Całe ciało daje sygnały zaburzeń psychosomatycznych poprzez niewidomego pochodzenia bóle, migreny, kłopoty ze snem czy wypadanie włosów.

Co, jeśli przeoczymy lub nie rozpoznamy symptomów zwiastujących zagrożenie naszego zdrowia psychicznego przez chroniczny stres?

Jak w każdym schorzeniu im później go rozpoznamy tym trudniejsze do wyleczenia. Nie należy zwlekać ze skorzystaniem z pomocy specjalisty - psychologa. W celu upowszechnienia i przekonania społeczeństwa do słuszności korzystania z pomocy psychologa, wielu celebrytów i znanych publicznie osób opowiada o swoich problemach związanych z depresją, skutkami stresu życiowego i pokazują, jak zmienia się ich życie po uzyskaniu pomocy. Najważniejszym elementem pomocy specjalisty psychologa jest wysłuchanie i próba znalezienia stosownego ujścia nagromadzonego gniewu i frustracji dostosowana do każdego indywidualnie.

Dlatego nie zwlekajmy, jeśli czujemy się wyczerpani psychicznie, nie wiemy, jak sobie pomóc lub po prostu chcemy skorzystać z fachowej porady, skonsultujmy się z psychologiem.

W artykule wykorzystano źródło: P.G.Zimbardo, R.J.Gerrig „Psychologia i Życie;