Półpasiec. Przyczyny, objawy, leczenie

Co to jest półpasiec?

Półpasiec (łac. Herpes zoster) to choroba zakaźna wywołana przez reaktywację wirusa ospy wietrznej i półpaśca (Varicella zoster virus – VZV). Jak tłumaczy nasza ekspertka, dermatolog Martyna Waliczek:

- Jest to wirus, który po przebytym zakażeniu ospą wietrzną, pozostaje w organizmie przez całe życie osadzając się w komórkach zwojowych korzeni grzbietowych oraz zwojach nerwów czaszkowych. W pewnych okolicznościach, takich jak osłabienie odporności wirus może ponownie się reaktywować, powodując półpasiec. 

Choroba ta charakteryzuje się wystąpieniem bolesnej osutki skórnej, która najczęściej obejmuje jedną stronę ciała, zwykle wzdłuż jednego dermatomu.

Pilne ostrzeżenie GIS: wycofanie partii mleka modyfikowanego dla niemowląt

Uwaga na jogurty! GIS ostrzega przed możliwą obecnością fragmentów szkła

Każdy z nas może uratować co najmniej sześć żyć - rekordowa liczba transplantacji w Polsce w 2025 roku

Nie każdy lekarz w sieci jest prawdziwy. Rzecznik Praw Pacjenta radzi, jak się nie dać oszukać

34. Finał WOŚP w niedzielę – wsparcie dla zdrowia dzieci i „zdrowych brzuszków”

Znany lekarz wzywa do zbadania zdolności poznawczych Donalda Trumpa – co to oznacza?

Jakie są przyczyny półpaśca?

Przyczyną półpaśca jest reaktywacja wirusa VZV. Osoby, które przeszły ospę wietrzną, posiadają wirusa w swoim organizmie w stanie uśpienia. 

- W pewnym momencie życia, przeważnie w przypadku osłabienia układu odpornościowego, wirus może się ponownie uaktywnić, co prowadzi do rozwoju półpaśca - zauważa dermatolog. 

Do czynników ryzyka, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo reaktywacji wirusa, należą:

• Starzenie się – wraz z wiekiem układ odpornościowy staje się mniej skuteczny w zwalczaniu wirusów.
• Choroby osłabiające odporność – choroby takie jak HIV/AIDS lub choroby autoimmunologiczne mogą zwiększać ryzyko półpaśca.
• Leki immunosupresyjne – leki stosowane w terapii nowotworowej, po przeszczepach organów, lub przy chorobach autoimmunologicznych mogą osłabiać odporność.
• Stres – długotrwały stres może wpływać negatywnie na układ odpornościowy, co sprzyja reaktywacji wirusa.

Jakie są objawy półpaśca?

Dermatolog Martyna Waliczek wyjaśnia, że objawy półpaśca zwykle pojawiają się w kilku etapach:

1. Faza prodromalna: objawy mogą obejmować ból, pieczenie, swędzenie lub mrowienie w obszarze, który później zostanie objęty zmianami skórnymi. Objawy te mogą trwać od kilku dni do kilku tygodni.

2. Objawy skórne: w ciągu kilku dni po fazie prodromalnej pojawiają się drobne pęcherzyki wypełnione płynem na rumieniowym podłożu. Zazwyczaj zmiany skórne ograniczają się do jednego lub kilku dermatomów.

3. Objawy ogólne: może wystąpić gorączka, ból głowy, zmęczenie oraz złe samopoczucie.

Półpasiec. Jak stawiana jest diagnoza?

Diagnoza półpaśca zazwyczaj opiera się na charakterystycznych objawach klinicznych, takich jak bolesne jednostronne pęcherzyki na rumieniowym podłożu. Lekarz może również przeprowadzić dodatkowe badania, takie jak:

• Testy laboratoryjne: pobranie próbki z pęcherzyka i badanie wirusologiczne w celu potwierdzenia obecności wirusa VZV.
• Badania krwi: mogą pomóc w ocenie ogólnego stanu zdrowia i wykluczeniu innych możliwych przyczyn objawów.

Jak przebiega leczenie?

Nasza ekspertka przyznaje, że leczenie półpaśca ma na celu łagodzenie objawów, przyspieszenie procesu gojenia oraz zapobieganie powikłaniom. 

Do głównych metod leczenia należą:

• Leki przeciwwirusowe: takie jak acyklowir, które są najbardziej skuteczne, gdy są stosowane w ciągu 72 godzin od pojawienia się pęcherzyków.
• Leki przeciwbólowe: od powszechnie stosowanych środków przeciwbólowych, takich jak paracetamol/NLPZ, po silniejsze leki np. opioidowe w zależności od intensywności bólu.
• Zarządzanie bólem nerwowym: w przypadku neuralgii popółpaścowej (utrzymującego się bólu po ustąpieniu zmian skórnych), mogą być konieczne leki przeciwpadaczkowe, przeciwdepresyjne lub miejscowe preparaty znieczulające.

Jakie są możliwe powikłania?

Półpaśca nie można lekceważyć. Dermatolog podkreśla, że powikłania mogą być poważne - zwłaszcza u osób starszych lub z osłabionym układem odpornościowym. 

Najczęściej występujące powikłania półpaśca to:

• Neuralgia popółpaścowa: utrzymujący się ból neuropatyczny po ustąpieniu zmian skórnych, który może trwać miesiące lub nawet lata.
• Zapalenie mózgu (encefalopatia): może wystąpić w rzadkich przypadkach, szczególnie u osób z osłabioną odpornością.
• Zakażenie bakteryjne skóry: jeśli pęcherzyki zostaną nadkażone przez bakterie. 
• Problemy dotyczące narządu wzroku: jeśli półpasiec dotyczy obszaru oka, może prowadzić do zapalenia rogówki, a w konsekwencji nawet do utraty wzroku.

Profilaktyka półpaśca

Najważniejszą metodą profilaktyki półpaśca jest szczepienie. 

- Szczepionka przeciwko półpaścowi jest zalecana przede wszystkim dla osób powyżej 50. roku życia oraz dla osób z osłabionym układem odpornościowym. Szczepionka zmniejsza ryzyko zachorowania na półpasiec oraz ciężkość przebiegu choroby w przypadku zakażenia, oraz zmniejsza ryzyko powikłań - przekonuje Martyna Waliczek. 

I dodaje:

- Dodatkowo, unikanie czynników ryzyka takich jak stres, dbanie o ogólny stan zdrowia, regularne ćwiczenia oraz zdrowa dieta mogą pomóc w utrzymaniu silnego układu odpornościowego, co również zmniejsza ryzyko reaktywacji wirusa VZV.