Dystymia – „cichy” rodzaj depresji. Jak ją rozpoznać i leczyć?

Czym jest dystymia i czym różni się od depresji?

Dystymia, czyli utrwalone zaburzenie depresyjne (Persistent Depressive Disorder), to łagodniejsza, ale przewlekła forma depresji. Objawy muszą utrzymywać się co najmniej dwa lata u dorosłych lub rok u dzieci i młodzieży.

Jak tłumaczy psycholog Aleksandra Czarnecka:

- Dystymia ma charakter przewlekły, chory ma stale obniżony nastrój, zaś w epizodzie dużej depresji obserwujemy momenty remisji i nawrotów (objawy mają charakter epizodyczny). Różna jest też świadomość chorego na temat doświadczanego problemu. Pacjenci z dystymią uważają, że 'zawsze tacy byli'.

To kluczowa różnica – osoby z depresją zazwyczaj odczuwają wyraźną zmianę stanu psychicznego, podczas gdy osoby z dystymią latami funkcjonują na obniżonym nastroju, traktując go jako naturalny element swojej osobowości.

Autodiagnoza z TikToka i Instagrama? Psycholog ostrzega przed niebezpiecznymi uproszczeniami

Praca zdalna wypala po cichu. Jak rozpoznać pierwsze sygnały?

Masz kryzys? Zadzwoń – te dwa numery mogą uratować życie

Sztuczna inteligencja w kryzysie psychicznym – pomoc czy zagrożenie?

Lorazepam w „Białym Lotosie”: lek uspokajający czy pułapka uzależnienia?

Czy trzeba mieć problem, żeby iść na terapię? Psychoterapeutka odpowiada

Dystymia w codziennym życiu – jakie daje objawy?

Objawy dystymii często są subtelne, ale stale obecne. Właśnie dlatego łatwo je zbagatelizować. Należą do nich m.in.:

• przewlekłe poczucie smutku, przygnębienia lub pustki,
• niska samoocena i samokrytycyzm,
• brak odczuwania radości z dawniej przyjemnych aktywności,
• przewlekłe zmęczenie i spowolnienie lub przeciwnie – drażliwość,
• trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji,
• zaburzenia snu (bezsenność lub nadmierna senność),
• zmiany apetytu,
• pesymizm, poczucie beznadziei,
• wycofanie z kontaktów społecznych.

Co istotne, wiele osób mimo objawów dobrze funkcjonuje zawodowo i rodzinnie. Jak zauważa specjalistka:

- Wielu ludzi z dystymią funkcjonuje 'normalnie' – pracują, uczą się, dbają o rodzinę – ale odczuwają ciągłe niezadowolenie i emocjonalne wyczerpanie.

Skąd bierze się dystymia? Najczęstsze czynniki ryzyka

Dystymia nie ma jednej przyczyny – rozwija się w wyniku współdziałania czynników biologicznych, psychologicznych i środowiskowych.

Czynniki biologiczne:

• zaburzenia neuroprzekaźników (serotoniny, dopaminy, noradrenaliny),
• predyspozycje genetyczne,
• choroby przewlekłe.

Czynniki psychologiczne:

• niska samoocena, samokrytycyzm,
• perfekcjonizm,
• negatywne wzorce myślenia.

Czynniki środowiskowe i społeczne:

• przewlekły stres,
• brak wsparcia emocjonalnego,
• trudne doświadczenia z dzieciństwa, w tym zaniedbanie emocjonalne,
• samotność i izolacja.

Dlaczego dystymia tak często pozostaje niezdiagnozowana?

Dystymia rozwija się powoli, a jej objawy mogą wydawać się cechami charakteru, a nie zaburzeniem nastroju. Psycholog wyjaśnia:

- Osoba przyzwyczaja się do 'gorszego nastroju'. Wielu ludzi uważa, że 'taka jest ich osobowość', przez co nie zgłaszają się o pomoc.

Dodatkowo dystymia rzadko prowadzi do spektakularnych kryzysów – chory nadal wykonuje swoje obowiązki, dlatego otoczenie często nie dostrzega problemu.

Jak skutecznie leczyć dystymię?

Najlepsze rezultaty daje połączenie psychoterapii i farmakoterapii. Leczenie jest długofalowe i wymaga cierpliwości, ale może znacząco poprawić jakość życia.

Psychoterapia

Szczególnie skuteczne są:

• terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – uczy rozpoznawania i zmiany negatywnych wzorców myślenia,
• terapia schematów – pomocna w przypadku utrwalonej niskiej samooceny i samokrytycyzmu,
• terapia interpersonalna (IPT) – koncentruje się na relacjach i komunikacji,
• terapia psychodynamiczna – pozwala zrozumieć źródła przewlekłego smutku.

Farmakoterapia

Stosuje się leki przeciwdepresyjne, najczęściej SSRI lub SNRI, zawsze dobrane przez psychiatrę. Pełne efekty pojawiają się zwykle po kilku tygodniach lub miesiącach.

Warto również korzystać z grup wsparcia, psychoedukacji oraz zadbać o aktywność społeczną.

Dowiedz się więcej

o zdrowiu psychicznym i pomocy psychologicznej

Sprawdź

Co można zrobić samodzielnie? Wsparcie na co dzień

Choć leczenie specjalistyczne jest podstawą, codzienne nawyki mają realny wpływ na samopoczucie. Psycholog rekomenduje:

• regularną aktywność fizyczną – nawet spacery poprawiają nastrój,
• utrzymywanie stałego rytmu dnia i snu,
• wyznaczanie małych, osiągalnych celów,
• podtrzymywanie kontaktów z bliskimi,
• praktyki uważności (mindfulness), medytację, jogę,
• prowadzenie dziennika nastroju,
• ograniczenie alkoholu i substancji psychoaktywnych.

Jak podkreśla Aleksandra Czarnecka:

- Nade wszystko – warto być życzliwym wobec siebie – zaakceptować, że dystymia to choroba, a nie ‘lenistwo’ czy ‘słabość’.

Dystymia - przewlekła, ale możliwa do opanowania

Dystymia może wydawać się „lżejszą” formą depresji, ale jej przewlekłość czyni ją wyjątkowo obciążającą. Dobra wiadomość jest taka, że dzięki psychoterapii, lekom i zmianom w codziennym funkcjonowaniu, możliwe jest stopniowe odzyskiwanie energii, radości oraz poczucia skuteczności.

Kluczowe jest jedno - nie bagatelizować długotrwałego smutku. Jeśli utrzymuje się miesiącami lub latami, warto zgłosić się do specjalisty.