11.06.2025 
Kleszczowe zapalenie mózgu to groźna choroba wirusowa przenoszona przez kleszcze, która może prowadzić do trwałych powikłań neurologicznych. Sezon aktywności tych pasożytów trwa od wczesnej wiosny do późnej jesieni, a najskuteczniejszą formą ochrony jest szczepienie – bezpieczne, dostępne i rekomendowane przez Ministerstwo Zdrowia.
Kleszczowe zapalenie mózgu: dlaczego warto się szczepić?
Kto powinien rozważyć szczepienie i kiedy najlepiej je przyjąć?
Gdzie występuje największe ryzyko zakażenia kleszczowym zapaleniem mózgu?
Jak przebiega szczepienie i jak długo utrzymuje się odporność?
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to poważna choroba wirusowa przenoszona przez ukłucia zakażonych kleszczy. Wirus atakuje układ nerwowy i może prowadzić do powikłań takich jak zapalenie mózgu, opon mózgowo-rdzeniowych, a nawet trwałych zaburzeń neurologicznych. Co ważne – nie ma skutecznego leczenia przyczynowego tej choroby.
Terapia ogranicza się jedynie do łagodzenia objawów. To właśnie dlatego profilaktyka ma kluczowe znaczenie. Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu jest skutecznym i bezpiecznym sposobem ochrony – organizm zyskuje odporność, zanim dojdzie do kontaktu z wirusem. Dzięki szczepieniu można uniknąć hospitalizacji, długotrwałej rehabilitacji oraz konsekwencji, które mogą negatywnie wpłynąć na jakość życia.
Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu warto rozważyć niezależnie od wieku, jeśli choćby okresowo przebywasz na terenach zielonych. Szczególnie zalecane jest ono osobom aktywnie spędzającym czas na świeżym powietrzu – turystom, grzybiarzom, wędkarzom, rowerzystom czy rodzinom z dziećmi.
Na szczepienie powinny zdecydować się również osoby mieszkające w regionach o zwiększonej liczbie zachorowań. Najlepszym momentem na rozpoczęcie szczepienia jest okres zimowy lub wczesna wiosna, ponieważ odporność rozwija się dopiero po dwóch dawkach. Dobrze jest więc zaplanować cały cykl z wyprzedzeniem, aby zyskać ochronę przed sezonem największej aktywności kleszczy, który przypada na maj–październik. Warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym i omówić kalendarz szczepień indywidualnie.
Najwięcej przypadków KZM rejestruje się w północno-wschodniej Polsce – na Warmii, Mazurach i Podlasiu – ale zakażenia notuje się także w Małopolsce, na Dolnym Śląsku i innych terenach górskich. To oznacza, że znaczna część kraju może być uznana za obszar ryzyka. Wbrew powszechnemu przekonaniu, kleszcze nie żyją wyłącznie w głębokich lasach. Spotkamy je również na łąkach, w parkach miejskich, przydomowych ogródkach i na działkach.
Ryzyko ukłucia rośnie w cieplejszych miesiącach, szczególnie po wilgotnych zimach i wiosnach. Warto mieć świadomość, że kleszcz może zaatakować niepostrzeżenie – wystarczy krótki spacer w trawie. Zakażenie KZM to nie tylko problem osób mieszkających w lesie – to realne zagrożenie dla każdego, kto spędza czas na świeżym powietrzu, także w mieście.
Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu składa się z trzech dawek podstawowych. Dwie pierwsze przyjmuje się w odstępie około 1–3 miesięcy, a trzecią – po 5 do 12 miesiącach od drugiej. Taki schemat pozwala na uzyskanie pełnej i długotrwałej odporności. Odporność utrzymuje się przez co najmniej trzy lata, po czym zaleca się dawki przypominające. Dla osób narażonych na częsty kontakt z kleszczami warto aktualizować szczepienie zgodnie z zaleceniami lekarza.
Szczepionka jest dobrze tolerowana – ewentualne działania niepożądane to najczęściej łagodne reakcje, takie jak ból w miejscu wkłucia czy krótkotrwała gorączka. Szczepienie jest dostępne w punktach POZ i prywatnych gabinetach. Decyzję o rozpoczęciu cyklu warto skonsultować z lekarzem rodzinnym, który zakwalifikuje do szczepienia na podstawie wywiadu. Lekarz wystawi e-Receptę na szczepionkę, którą należy wykupić w aptece i wrócić do punktu, w celu zaszczepienia przez osobę do tego upoważnioną.
Adacel
(Zawiesina do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce)
Adacel Polio
(Zawiesina do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce)
Apenal
(Czopki)
Avaxim 160 U
(Zawiesina do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce)
BioThrax
(Zawiesina do wstrzykiwań)
Boostrix
(Zawiesina do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce)
Clodivac
(Zawiesina do wstrzykiwań)
d-Szczepionka błonicza adsorbowana
(Zawiesina do wstrzykiwań)
DT-Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana
(Zawiesina do wstrzykiwań)
DTP-Szczepionka błoniczo-tężcowo-krztuścowa adsorbowana
(Zawiesina do wstrzykiwań)
Dultavax
(Zawiesina do wstrzykiwań)
Echinasal
(Syrop)
Efluelda
(Zawiesina do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce)
Encepur K
(Zawiesina do wstrzykiwań)
Szczepienia przeciw HPV wkrótce obowiązkowe – co to oznacza dla dzieci i rodziców?
Krztusiec groźny dla dorosłych – eksperci apelują o szczepienia przypominające
Otocz bliskich kokonem bezpieczeństwa: zaszczep się
Niepokojący wzrost zachorowań na odrę. WHO alarmuje
Kalendarz szczepień dzieci i młodzieży na 2025 rok. Co warto wiedzieć?
Sprawdzą, czy zaszczepiłeś dziecko. Ruszają kontrole GIS
Serwis HaloDoctor ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny i w żadnym wypadku nie zastępuje konsultacji medycznej. W celu dokładnej diagnozy zalecany jest kontakt z lekarzem. Jeśli jesteś chory, potrzebujesz konsultacji lekarskiej, e‑Recepty lub zwolnienia lekarskiego umów wizytę teraz. Nasi lekarze są do Twojej dyspozycji 24 godziny na dobę!
Szczepienia przeciw HPV wkrótce obowiązkowe – co to oznacza dla dzieci i rodziców?
Krztusiec groźny dla dorosłych – eksperci apelują o szczepienia przypominające
Otocz bliskich kokonem bezpieczeństwa: zaszczep się
Niepokojący wzrost zachorowań na odrę. WHO alarmuje
Kalendarz szczepień dzieci i młodzieży na 2025 rok. Co warto wiedzieć?
Sprawdzą, czy zaszczepiłeś dziecko. Ruszają kontrole GIS
IV Międzynarodowy Kongres Naukowy: „STAY IN THE GAME - praktyczne zastosowani...
Szpitalne zapalenie płuc (HAP). Przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie
Ugryzienie przez psa. Co robić?
Skurcze żołądka. Przyczyny, objawy, powikłania, leczenie i profilaktyka
Utrata czucia. Przyczyny, diagnoza i leczenie
