Wścieklizna po ugryzieniu przez zwierzę. Co zrobić, żeby uniknąć choroby?

Wścieklizna pozostaje jednym z najgroźniejszych zakażeń odzwierzęcych. Wirus atakuje układ nerwowy, a gdy pojawią się objawy kliniczne, choroba jest niemal zawsze śmiertelna. Jednocześnie zgonom można zapobiegać dzięki właściwemu postępowaniu po narażeniu na zakażenie.

28 września przypada Światowy Dzień Walki z Wścieklizną

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przypomina, że tegoroczne obchody odbywają się pod hasłem „Stronger Together”, czyli „Silniejsi razem”. Hasło ma zwracać uwagę na znaczenie współpracy między służbami weterynaryjnymi, ochroną zdrowia, administracją i społeczeństwem w zapobieganiu wściekliźnie.

Jednym z najważniejszych elementów profilaktyki jest szczepienie psów. WHO wskazuje, że masowe szczepienia psów są najbardziej skutecznym sposobem ograniczania transmisji wirusa na ludzi, ponieważ pozwalają przerwać łańcuch zakażeń u źródła.

W Polsce obowiązkowe jest szczepienie psów przeciwko wściekliźnie. Zgodnie z informacją Głównego Lekarza Weterynarii pierwsze szczepienie powinno zostać wykonane najpóźniej 30 dni po ukończeniu przez psa 3. miesiąca życia, a następnie powtarzane co 12 miesięcy.

COVID-19. Szczepienia znów za darmo. Wiadomo, kto powinien się zaszczepić i gdzie

Jesień bez infekcji. Jak przygotować organizm na sezon grypowy?

Europejski Tydzień Szczepień 2026: dlaczego szczepienia ratują życie

Gruźlica wciąż groźna. GIS przypomina: szczepienie noworodków obowiązkowe

Szczepienia w aptekach: od lutego lista szczepionek wzrosła do 18

Kalendarz szczepień dzieci i młodzieży 2026 – co musi wiedzieć każdy rodzic?

Jak można zarazić się wścieklizną?

Wirus znajduje się w ślinie zakażonego zwierzęcia. Do zakażenia człowieka może dojść przede wszystkim w wyniku ugryzienia, ale także wtedy, gdy ślina zwierzęcia dostanie się na uszkodzoną skórę lub błony śluzowe.

Źródłem zakażenia mogą być zarówno zwierzęta dzikie, m.in. lisy czy nietoperze, jak i zwierzęta domowe, przede wszystkim psy i koty. Główny Lekarz Weterynarii przypomina również, aby nie dotykać znalezionych martwych zwierząt i unikać bezpośredniego kontaktu z dzikimi zwierzętami.

Ugryzienie przez zwierzę. Co zrobić?

Po ugryzieniu lub innym potencjalnie niebezpiecznym kontakcie ze zwierzęciem nie należy czekać na pojawienie się objawów. WHO zaleca, aby ranę jak najszybciej i dokładnie myć wodą z mydłem przez co najmniej 15 minut, a następnie skontaktować się z lekarzem.

W przypadku podejrzenia narażenia lekarz ocenia rodzaj kontaktu oraz okoliczności zdarzenia i decyduje o konieczności zastosowania profilaktyki poekspozycyjnej. Może ona obejmować szczepienie przeciwko wściekliźnie, a w określonych sytuacjach również podanie immunoglobuliny.

Nie tylko ugryzienie może być wskazaniem do konsultacji

Ryzyko może wiązać się również z zadrapaniem, jeśli doszło do uszkodzenia skóry, oraz z oślinieniem uszkodzonej skóry lub błon śluzowych przez zwierzę podejrzane o wściekliznę. 

Znaczenie ma również to, co wiadomo o zwierzęciu. W przypadku psa lub kota możliwe jest przeprowadzenie 15-dniowej obserwacji weterynaryjnej, a w niektórych sytuacjach diagnostyka zwierzęcia może pozwolić wykluczyć potrzebę dalszej profilaktyki. Decyzję dotyczącą szczepienia podejmuje lekarz na podstawie rodzaju ekspozycji i informacji dotyczących zwierzęcia.

Dlaczego nie warto czekać na objawy?

Okres wylęgania wścieklizny jest zmienny. Według WHO najczęściej wynosi od 2 do 3 miesięcy, ale może trwać od około tygodnia do roku.

Początkowe objawy mogą być niespecyficzne i obejmować m.in. gorączkę, ból oraz nietypowe mrowienie, pieczenie lub kłucie w miejscu kontaktu z wirusem. W późniejszym etapie dochodzi do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego i pojawienia się ciężkich objawów neurologicznych.

Problem polega na tym, że po wystąpieniu objawów możliwości skutecznego leczenia są bardzo ograniczone. Dlatego najważniejszym momentem działania jest czas po ekspozycji, zanim choroba się rozwinie.

Wścieklizna. Szczepienie może zapobiec chorobie

Profilaktyka poekspozycyjna ma za zadanie powstrzymać wirusa, zanim dotrze do ośrodkowego układu nerwowego. WHO wymienia w jej ramach dokładne oczyszczenie rany, szczepienie przeciwko wściekliźnie oraz – jeśli są wskazania – podanie immunoglobuliny lub przeciwciał monoklonalnych.

W Polsce kwalifikację do szczepienia poekspozycyjnego przeprowadza lekarz. NIZP PZH podkreśla, że w przypadku wskazań szczepienie należy rozpocząć natychmiast.