Ciągle coś mi jest, ale wyniki są prawidłowe. Czy objawy mogą mieć podłoże psychosomatyczne?

„Wyniki są prawidłowe” – dla pacjenta, który od tygodni lub miesięcy źle się czuje, takie słowa wcale nie muszą przynosić ulgi. Jeśli ból, zmęczenie, problemy z układem pokarmowym czy kołatanie serca nadal się pojawiają, naturalne jest pytanie: skoro nie ma choroby, to skąd biorą się objawy?

Jedną z możliwości jest wpływ stresu, przewlekłego napięcia i trudnych emocji. Nie oznacza to jednak, że dolegliwości są „wymyślone” albo że „wszystko dzieje się w głowie”. Objawy psychosomatyczne są rzeczywistym doświadczeniem fizycznym, a ich powstawanie i nasilenie może być związane m.in. ze sposobem funkcjonowania układu nerwowego oraz reakcją organizmu na stres.

Objawy psychosomatyczne są prawdziwe. Prawidłowe wyniki nie oznaczają, że nic nam nie jest

Organizm nie funkcjonuje w oderwaniu od psychiki. Układ nerwowy, hormonalny i immunologiczny pozostają ze sobą w stałej komunikacji. Dlatego stan psychiczny może wpływać na funkcjonowanie organizmu oraz na sposób, w jaki odbieramy i interpretujemy sygnały płynące z ciała.

– Objawy psychosomatyczne są rzeczywistymi dolegliwościami, na których powstawanie lub nasilenie mogą wpływać m.in. stres i czynniki emocjonalne. Ból czy dyskomfort nie są przez to wymyślone – podkreśla Anna Dropińska, psycholog i psychoterapeuta.

Prawidłowy wynik badania oznacza, że w konkretnym badaniu nie stwierdzono określonych nieprawidłowości. Nie jest natomiast równoznaczny ze stwierdzeniem, że pacjent nie odczuwa żadnych dolegliwości.

To ważne rozróżnienie. „Nic nie znaleziono” nie powinno oznaczać „nic panu/pani nie jest”.

Oddycham płytko i ciągle jestem spięty. Czy sposób oddychania może wpływać na stres?

Problemy z koncentracją – kiedy to zwykłe zmęczenie, a kiedy sygnał przeciążenia psychicznego?

Jak opanować stres w 5 minut? Poznaj proste techniki, które pomogą Ci w stresowych sytuacjach

Twoje ciało wie, że przesadzasz – jak stres z pracy objawia się w zdrowiu

Zrozumieć stres. Jak działa na nasze ciało i psychikę?

Dobry stres, nie jest zły? Co nas stresuje najczęściej?

Stres może dawać objawy z całego organizmu

Reakcja organizmu na stres jest fizjologicznym mechanizmem, który pomaga przygotować ciało do poradzenia sobie z wymagającą lub potencjalnie zagrażającą sytuacją. W proces ten zaangażowany jest m.in. autonomiczny układ nerwowy, który wpływa na pracę wielu narządów.

Problem może pojawić się wtedy, gdy pobudzenie związane ze stresem staje się częste albo długotrwałe.

– Stres może wiązać się z bardzo różnorodnymi objawami. Często są to bóle głowy, napięcie i bóle mięśni, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, uczucie kołatania serca, przyspieszony oddech, zawroty głowy, uczucie zmęczenia, zaburzenia snu czy nasilona potliwość – wymienia ekspertka.

U części osób szczególnie wyraźnie reaguje przewód pokarmowy. Długotrwałe napięcie może również wpływać na napięcie mięśniowe oraz sposób przetwarzania sygnałów płynących z organizmu.

Nie oznacza to jednak, że każdy ból brzucha, ból głowy czy epizod kołatania serca ma podłoże psychiczne. Objawy somatyczne mogą mieć wiele przyczyn, dlatego ich występowania nie należy z góry przypisywać stresowi.

Dlaczego emocje mogą powodować tak silne objawy fizyczne?

Kiedy człowiek znajduje się w sytuacji ocenianej jako trudna lub zagrażająca, organizm uruchamia reakcję stresową. Zmienia się m.in. aktywność autonomicznego układu nerwowego, a wraz z nią praca układu krążenia, oddechowego, hormonalnego i metabolicznego.

Jeżeli taki stan powtarza się często, organizm może przez długi czas pozostawać w podwyższonym pobudzeniu.

– Stres może wówczas wpływać między innymi na napięcie mięśniowe, funkcjonowanie przewodu pokarmowego oraz sposób przetwarzania i interpretowania sygnałów płynących z organizmu – mówi Anna Dropińska.

To może częściowo tłumaczyć sytuację, w której pacjent rzeczywiście odczuwa dolegliwości, ale standardowe badania nie wskazują jednoznacznie na konkretną chorobę.

„To tylko stres” nie jest właściwą diagnozą

W przypadku utrzymujących się objawów ważne jest, aby nie wyciągać zbyt szybko wniosku, że ich przyczyną jest psychika.

Nie zawsze można samodzielnie odróżnić objawy związane ze stresem od tych, które są sygnałem rozwijającej się lub trudnej do wykrycia choroby. Dlatego utrzymujące się, nasilające lub niepokojące dolegliwości powinny zostać ocenione przez lekarza.

Dopiero po odpowiedniej ocenie medycznej można zastanawiać się, czy istotną rolę w występowaniu lub nasilaniu objawów mogą odgrywać czynniki psychologiczne.

To szczególnie ważne, ponieważ przyjęcie z góry założenia „to na pewno stres” może prowadzić do pominięcia rzeczywistej przyczyny somatycznej.

Pacjent nie powinien czuć, że „wymyśla” swoje objawy

Dla osoby, która wielokrotnie słyszy, że wyniki badań są prawidłowe, sytuacja może być frustrująca. Brak uchwytnej przyczyny nie oznacza jednak braku doświadczenia bólu czy dyskomfortu.

– Ból i inne dolegliwości są realnymi doświadczeniami, które mogą powstawać poprzez złożone mechanizmy biologiczne, również wtedy, gdy nie stwierdza się konkretnej choroby strukturalnej – wyjaśnia psycholog i psychoterapeuta.

Dlatego rozmowa o możliwym wpływie stresu czy emocji nie powinna być komunikatem: „nic panu/pani nie jest”. Wręcz przeciwnie – może być próbą znalezienia kolejnych czynników, które wpływają na samopoczucie i podtrzymują dolegliwości.

Kiedy warto rozważyć konsultację z psychologiem lub psychoterapeutą?

Jeżeli lekarz nie stwierdza choroby wymagającej dalszego leczenia somatycznego, ale objawy nadal są nasilone albo zaczynają ograniczać codzienne funkcjonowanie, można przyjrzeć się również czynnikom psychologicznym i behawioralnym.

Konsultacja psychologiczna lub psychoterapia może być pomocna szczególnie wtedy, gdy wraz z dolegliwościami pojawiają się:

• przewlekły stres i przeciążenie,
• trudności w regulowaniu emocji,
• problemy ze snem,
• nasilony lęk,
• ciągłe napięcie,
• silne skupienie uwagi na sygnałach płynących z ciała.

– Celem nie powinno być przekonanie pacjenta, że „objawy są tylko w głowie”, lecz lepsze zrozumienie zależności między funkcjonowaniem psychicznym i fizycznym oraz zmniejszenie czynników, które mogą podtrzymywać dolegliwości – zaznacza Anna Dropińska.

Psychoterapia nie musi więc oznaczać rezygnacji z dalszej troski o zdrowie fizyczne. Może być jednym z elementów szerszego podejścia do problemu.

Dowiedz się więcej

o zdrowiu psychicznym i pomocy psychologicznej

Sprawdź

Psycholog nie zastępuje lekarza

Skierowanie pacjenta do psychologa lub psychoterapeuty nie powinno zastępować diagnostyki medycznej, szczególnie jeśli występują nowe, nasilające się lub niepokojące objawy.

Jednocześnie konsultacja psychologiczna nie oznacza zakwestionowania fizycznego charakteru dolegliwości. Współczesne podejście do zdrowia coraz częściej uwzględnia zarówno funkcjonowanie organizmu, jak i psychiki.

– Pomoc psychologiczna nie oznacza zakwestionowania fizycznego charakteru objawów. Współczesne podejście zakłada raczej traktowanie pacjenta jako całości – podsumowuje ekspertka.

Dlatego jeśli kolejne badania nie pokazują jednoznacznej przyczyny dolegliwości, nie trzeba wybierać między podejściem „to na pewno choroba” a „to tylko psychika”. Zdrowie fizyczne i psychiczne pozostają ze sobą w ścisłym związku, a uwzględnienie obu tych obszarów może pomóc lepiej zrozumieć własne objawy.

Najważniejsze do zapamiętania

Prawidłowe wyniki badań nie oznaczają, że objawy są wymyślone. Stres i czynniki emocjonalne mogą wpływać na funkcjonowanie organizmu i nasilać niektóre dolegliwości. Nie należy jednak samodzielnie zakładać, że każdy objaw ma podłoże psychosomatyczne – w pierwszej kolejności potrzebna jest odpowiednia ocena medyczna.

Jeśli objawy utrzymują się mimo prawidłowych wyników i wpływają na codzienne życie, warto rozważyć również konsultację psychologiczną lub psychoterapię.