W jaki sposób leczyć otyłość? Obesitolog odpowiada

Kiedy mówimy o otyłości? 

Otyłość zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) to nadmierne gromadzenie tkanki tłuszczowej w organizmie, które może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia.

- Przede wszystkim jednak, otyłość to choroba. Jest to choroba przewlekła, ze skłonnością do nawrotów, która może prowadzić do poważnych powikłań – podkreśla Katarzyna Ożga-Piszczek.

Ciągle masz ochotę na słodycze? To nie zawsze głód. Dietetyk wyjaśnia, skąd bierze się apetyt na słodkie

Schudnąć 5 kg w tydzień – czy to możliwe? Lekarz wyjaśnia, co naprawdę tracisz

Psychogenne przyczyny otyłości: kiedy za nadwagą stoją emocje, a nie tylko dieta

Aplikacja do liczenia kalorii – na co zwrócić uwagę przy wyborze?

Kalkulator BMI – jak obliczyć wskaźnik masy ciała i co naprawdę mówi o zdrowiu

Jedzmy powoli. Co tempo posiłków ma wspólnego z odchudzaniem?

Jak rozpoznaje się otyłość?

Otyłość rozpoznaje się na podstawie wskaźnika masy ciała – Body Mass Index.

BMI większe lub równe 30 kg/m2 wskazuje na otyłość, natomiast BMI w przedziale 25-29.9 kg/m2 na nadwagę.

- Jako uzupełnienie BMI, wykonuje się także pomiar obwodu talii - zwiększone ryzyko otyłości rozpoznajemy przy obwodzie talii większym lub równym 80 cm u kobiet oraz większym lub równym 94 cm u mężczyzn – wyjaśnia nasza ekspertka.

Statystyki otyłości w Polsce

W ciągu ostatnich lat odnotowywany jest wzrost liczby osób chorujących na otyłość - w Europie, od lat 80. XX wieku, częstość występowania otyłości wzrosła trzykrotnie.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 2019 r, w Polsce 56.6% osób w wieku powyżej 15 roku życia ma nadmierną masę ciała. W przypadku kobiet, 49% ma nadmierną masę ciała -  31% ma nadwagę, a prawie 20% choruje na otyłość - natomiast w przypadku mężczyzn, aż 65% ma nadmierną masę ciała - 46% nadwagę, a niemal 20% otyłość.

Zwiększa się również odsetek dzieci i młodzieży dotkniętych tą chorobą. Według  danych NCD-RisC, wśród dzieci 5-letnich, 21.9 % dziewczynek oraz 33.1% chłopców miało nadwagę, zaś 7.7% dziewczynek i 14.7% chłopców - otyłość. 

- Jak widać, otyłość jest coraz częściej występującą chorobą w naszym kraju - niezależnie od wieku i płci, odsetek osób chorujących na otyłość się zwiększa – przyznaje lekarz.  

Jakie są przyczyny otyłości?

W rozwoju otyłości odgrywają rolę czynniki genetyczne, hormonalne, ale także psychologiczne i środowiskowe.

- Istnieje wiele genów mogących odgrywać rolę w rozwoju otyłości. Uważa się, że dziedziczenie otyłości ma najczęściej charakter poligenowy, czyli  związany z kilkoma genami. Genetyczne podłoże otyłości jest cały czas przedmiotem badań – przyznaje endokrynolog i obesitolog, Katarzyna Ożga – Piszczek.

W rozwoju otyłości na pewno kluczowe znaczenie mają uwarunkowania środowiskowe, czyli nawyki żywieniowe i aktywność fizyczna.

- Dieta wysokokaloryczna, spożywanie dużych porcji wysokoenergetycznych pokarmów, a także nieodpowiednie rozłożenie posiłków w ciągu dnia sprzyjają odkładaniu się tkanki tłuszczowej.

Podobny efekt przynosi brak aktywności fizycznej.

Jak zauważa nasza ekspertka, otyłość jest również związana z czynnikami psychologicznymi:

- Na przykład jedzenie może być traktowane jako „pocieszenie” w sytuacji odczuwania negatywnych emocji, złości czy smutku. Może też być „nagrodą” w sytuacji zadowolenia, osiągnięcia sukcesu.

Na rozwój otyłości mogą też wpływać czynniki metaboliczne, takie jak zaburzenia hormonalne przyczyniające się do zwolnienia metabolizmu, czyli np. niedoczynność tarczycy, zmniejszone wydzielanie hormonu wzrostu, a także stany związane z nadmiarem insuliny (hiperinsulinemia).

- Otyłość może być również wtórna do innych chorób – m.in. choroby Cushinga (związanej z hiperkortyzolemią czyli nadmiarem kortyzolu), zespołu policystycznych jajników czy guzów podwzgórza. Dlatego tak ważna na początkowym etapie leczenia otyłości jest diagnostyka przyczyn otyłości z uwzględnieniem diagnostyki endokrynologicznej – podkreśla Katarzyna Ożga-Piszczek.

Dodatkowo warto wspomnieć, że na rozwój otyłości mogą również wpływać leki – m.in. przyjmowanie leków psychotropowych, sterydowych, leków przeciwalergicznych, leków przeciwpadaczkowych

Jakie są konsekwencje otyłości?

Otyłość wiąże się z szeregiem powikłań:

- Powoduje rozwój chorób kardiologicznych takich jak nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, choroba niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia lipidowe. Ponadto otyłość wiąże się z ryzykiem wystąpienia cukrzycy, zespołu policystycznych jajników, niepłodności, zaburzeń miesiączkowania u kobiet, zaburzeń erekcji u mężczyzn – wylicza obesitolog.

Przyczynia się ona także do występowania bezdechu sennego, astmy, stłuszczenia wątroby, choroby refluksowej przełyku, kamicy pęcherzyka żółciowego, zapalenia trzustki.

- Wpływa na psychikę i może prowadzić do depresji, zaburzeń nastroju czy zaburzeń lękowych. Oddziałuje także na układ ruchu prowadząc do chorób stawów. Co więcej, otyłość zwiększa ryzyko udarów mózgu, chorób otępiennych i nowotworów – dopowiada nasza ekspertka.

Bez wątpienia więc, choroba otyłościowa niesie ze sobą szereg poważnych konsekwencji i właśnie dlatego konieczne jest jej leczenie. 

Do jakiego lekarza z otyłością? Jak leczy się otyłość?

Jak przyznaje Katarzyna Ożga-Piszczek, leczenie otyłości wymaga zaangażowana szeregu specjalistów.

- Warto zacząć od wizyty u obesitologa, czyli lekarza zajmującego się leczeniem otyłości, który kompleksowo przeprowadzi pacjenta przez proces diagnostyki przyczyn otyłości i zrzucania zbędnych kilogramów. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu lekarskiego, obesitolog dodatkowo kieruje pacjenta do dietetyka, a w razie konieczności także do psychologa i fizjoterapeuty.

Podstawą leczenia jest odpowiednio dobrana dieta oraz regularna aktywność fizyczna, dostosowana do możliwości pacjenta.

- Możliwe jest także leczenie farmakologiczne otyłości. W Polsce mamy do dyspozycji kilka leków zarejestrowanych do leczenia otyłości. Należy pamiętać, że leczenie farmakologiczne powinno być stosowane pod stałą kontrolą lekarską.

Istotne jest także stosowanie się do innych zaleceń obesitologa.

- Jest to leczenie długotrwałe. Efektowne leczenie powinno trwać nie krócej niż 12 miesięcy. W przypadku pacjentów z BMI większym lub równym 40 kg/m2, osób z BMI w przedziale 35-40 kg/m2 i powikłaniami otyłości oraz osób z BMI w przedziale 30-35 kg/m2 z towarzyszącą cukrzycą, której nie udało się wyrównać leczeniem zachowawczym, leczeniem do rozważenia jest operacja bariatryczna – zauważa nasza ekspertka.

Profilaktyka otyłości krok po kroku

Profilaktyka otyłości to przede wszystkim dbanie o zdrową dietę - ograniczenie ilości spożywanych cukrów, soli, produktów wysokoprzetworzonych, jedzenie regularnych posiłków tj. zjadanie 4-5 posiłków w ciągu dnia, dbanie o odpowiednie nawodnienie czyli wypijanie ok. 2 l płynów dziennie.

Obok diety ogromne znaczenie ma aktywność fizyczna – regularna, tj. co najmniej 2-3 razy w tygodniu po minimum pół godziny.

W profilaktyce otyłości znaczenie ma również ograniczenie stresu, dbanie o odpowiednią długość i jakość snu oraz unikanie używek takich jak alkohol czy papierosy.  

Podsumowując:

• Jedz regularnie, zadbaj o to, aby zjadać w ciągu dnia 4–5 mniejszych posiłków w ciągu dnia     
• Ogranicz spożycie żywności wysokoprzetworzonej oraz wysokokalorycznej. 
• Ogranicz w diecie cukier i tłuszcze nasycone 
• Dbaj o nawodnienie. Wypijaj co najmniej 1,5 – 2 litry płynów dziennie. 
• Pamiętaj o regularnej aktywności fizycznej.