Dzieci w sieci – jak chronić je przed zagrożeniami? Wywiad z psychologiem

Jakie zagrożenia wynikają z nadmiernego korzystania z internetu przez dzieci i młodzież?

Nadmierne przesiadywanie przed ekranem może negatywnie odbić się na zdrowiu fizycznym i psychicznym dziecka. Badania wskazują, że zbyt długi czas online sprzyja problemom ze snem, otyłością i pogorszeniem nastroju u młodych osób. Może to także skutkować trudnościami w koncentracji i gorszymi wynikami w nauce, gdyż wielogodzinne korzystanie z urządzeń osłabia zdolność skupienia uwagi.

Długotrwałe korzystanie z internetu często dobywa się kosztem aktywności fizycznej i bezpośrednich relacji społecznych, co utrudnia rozwój kompetencji emocjonalnej dziecka. Ponadto nastolatkowie przyznają, że zdarza im się zaniedbywać sen lub posiłki przez nocne surfowanie, dostrzegają również fakt, że internet pogorszył ich relacje z bliskimi. To pokazuje, że brak umiaru w korzystaniu z sieci niesie realne zagrożenia dla równowagi psychofizycznej młodego człowieka.

Samotność po 30., 40., 50. Jak budować relacje, gdy dotychczasowa sieć społeczna się kurczy?

Święta bez stresu? Psycholog zdradza, jak przeżyć ten czas w spokoju

Rozstanie jak żałoba – jak przeżyć stratę i odbudować siebie

Przemoc emocjonalna, love bombing, kontrola: te mechanizmy obnaża film „Dom dobry”

Jesienna chandra czy depresja sezonowa? Kiedy warto porozmawiać z psychologiem

Syndrom pustego gniazda – jak poradzić sobie, gdy dzieci opuszczają dom?

Jakie mogą być skutki obecności dzieci na platformach przeznaczonych dla starszych użytkowników?

Wiele dzieci poniżej wymaganego wieku zakłada konta na portalach społecznościowych i komunikatorach przeznaczonych dla starszych nastolatków. Według raportu "Internet dzieci" ponad 58% dzieci w wieku 7–12 lat aktywnie korzysta już przynajmniej z jednej platformy dozwolonej od 13 roku życia. Rodzi to poważne konsekwencje: najmłodsi mogą trafić tam na nieodpowiednie treści oraz nawiązać kontakt z obcymi osobami, które nie zawsze mają dobre intencje.

Dzieci obecne na "dorosłych" platformach są bardziej narażone na cyberprzemoc, grooming czy kontakt z wulgarnym językiem i treściami 18+. Niestety, cyfrowe ograniczenia wiekowe łatwo obejść. Eksperci alarmują, że wczesna obecność najmłodszych na platformach 13+ (a nawet 18+) jest zjawiskiem niepokojącym i wymaga pilnych interwencji ze strony rodziców oraz regulatorów.

Jak kontakt z treściami przemocowymi, seksualnymi czy promującymi niezdrowe zachowania wpływa na psychikę młodych osób?

Internet daje możliwości nie tylko do wartościowych materiałów, ale i do treści, które mogą poważnie zaszkodzić psychice dziecka. Kontakt z przemocą w mediach (brutalne filmiki, drastyczne sceny, agresywne gry) może wywołać u dzieci lęk, zobojętnienie na cierpienie innych, a nawet wzrost agresywnych postaw. Młody umysł nie zawsze potrafi odróżnić fikcję od rzeczywistości, więc oglądanie brutalnych treści często zaburza poczucie bezpieczeństwa i zniekształca obraz świata.

Również groźny w skutkach bywa kontakt z pornografią lub innymi treściami o charakterze seksualnym — u dzieci wywołuje on silne, często negatywne emocje (szok, zniechęcenie, obrzydzenie) oraz poczucie winy czy lęk przed reakcją dorosłych. Nieumyślne zetknięcie z pornografią budzi w dzieciach niepokój, a powtarzający się dostęp do takich materiałów może prowadzić do wypaczenia obrazu relacji intymnych i własnego ciała.

Z kolei treści promujące niezdrowe zachowania (np. ekstremalne diety, zażywanie substancji, niebezpieczne wyzwania internetowe) mogą zachęcać młodych do naśladowania szkodliwych wzorców. Długotrwałe obcowanie z takimi materiałami zwiększa ryzyko problemów emocjonalnych u dziecka i utrwalenia niewłaściwych postaw, dlatego tak ważne jest, by chronić dzieci przed szkodliwymi treściami lub pomóc im zrozumieć ich kontekst, jeśli już na nie natrafią.

Jak rodzice mogą skutecznie monitorować i zarządzać aktywnością swoich dzieci w internecie, nie naruszając ich prywatności?

Rodzice stoją przed wyzwaniem: jak chronić dziecko w internecie, nie naruszając jednocześnie jego prywatności i zaufania? Kluczem jest mądra kontrola rodzicielska, łącząca narzędzia techniczne z otwartą komunikacją. W praktyce oznacza to ustalenie z dzieckiem jasnych zasad korzystania z internetu (dostosowanych do wieku) oraz wykorzystywanie dostępnych środków ochrony, takich jak filtry treści czy limity czasu przed ekranem.

Sama technologia nie wystarczy — równie ważne jest towarzyszenie dziecku w odkrywaniu sieci i rozmowa o jego doświadczeniach online. Małe dzieci powinny korzystać z sieci wyłącznie pod nadzorem dorosłych, którzy dbają o dobór odpowiednich stron i aplikacji. W przypadku starszych dzieci warto regularnie pytać, co robią w internecie, uczyć je ograniczonego zaufania do poznanych tam osób i treści oraz przypominać o zasadach ochrony prywatności (np. by nie ujawniały publicznie danych osobowych).

Jakie metody są najskuteczniejsze w budowaniu świadomości cyfrowej wśród młodych użytkowników?

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania internetowym zagrożeniom jest wychowanie świadomego, ostrożnego użytkownika sieci. Edukację cyfrową warto zacząć jak najwcześniej - dzieci powinny stopniowo poznawać zasady bezpiecznego korzystania z internetu tak samo, jak uczą się zasad ruchu drogowego. Rodzice i szkoły mogą wspólnie uczyć młodych podstawowych umiejętności: chronienia swojej prywatności (np. niepodawania adresu, numeru telefonu czy planów rodzinnych obcym w sieci) oraz rozpoznawania potencjalnych zagrożeń online.

Ważnym elementem jest rozmowa o tym, co robić w sytuacjach ryzykownych - np. gdy ktoś obcy poprosi o dane lub zdjęcia, zaprasza na spotkania albo gdy dziecko natrafi na szokujące treści. Warto regularnie omawiać z dziećmi przykłady niebezpiecznych sytuacji w internecie i ćwiczyć właściwe reakcje, aby w realnej sytuacji wiedziały, jak się zachować. Budowanie świadomości sprzyja również pozytywne podejście: pokazywanie dzieciom wartościowych stron, aplikacji i treści, które rozwijają ich pasje, zamiast skupienia się wyłącznie na zakazach. Dzieci, które mają z rodzicami otwarty dialog o swoich doświadczeniach w sieci, znacznie rzadziej padają ofiarą internetowych niebezpieczeństw. Dlatego regularna rozmowa, edukacja oraz wspólne ustalenie reguł cyfrowego świata pomagają młodym użytkownikom nabierać cyfrowej dojrzałości i odporności na zagrożenia.

Jakie są oznaki uzależnienia od internetu u dzieci i młodzieży, na które powinni zwrócić uwagę rodzice i opiekunowie?

Uzależnienie od internetu u dzieci to coraz częstszy problem, który objawia się na wiele sposobów. Warto zwrócić uwagę na sygnały ostrzegawcze świadczące o tym, że dziecko traci kontrolę nad swoją aktywnością online. Należą do nich m. in.: problemy z koncentracją i chroniczna senność (spowodowane np. nocnym korzystaniem z sieci), wyraźne pogorszenie wyników w nauce oraz zaniedbywanie obowiązków szkolnych i domowych. Dziecko uzależnione od internetu często rezygnuje z dotychczasowych zainteresowań i kontaktów towarzyskich na rzecz spędzania czasu przed komputerem.

Niepokojące jest również, gdy młody człowiek zaciera granice między światem realnym a wirtualnym - np. stale myśli o grze czy mediach społecznościowych, nawet będąc offline, lub odczuwa silną irytację i niepokój, gdy nie ma dostępu do sieci. Typowe są też próby ukrywania skali swojego zaangażowania w internecie: dziecko może okłamywać rodziców co do czasu spędzonego w internecie, chować ekran urządzenia, gdy ktoś wchodzi do pokoju, czy reagować złością na próby ograniczenia dostępu. Jeżeli w domu coraz częściej dochodzi do konfliktów z powodu internetu, a większość wolnego czasu dziecko spędza w sieci kosztem snu, posiłków czy relacji - to wyraźny znak, że problem uzależnienia może już występować. W takiej sytuacji należy podjąć stanowcze kroki, by pomóc dziecku odzyskać równowagę.

Jak rozpoznać, że dziecko spędza zbyt dużo czasu online i jakie kroki podjąć w takiej sytuacji?

Zbyt długi czas spędzany przed komputerem, telefonem czy konsolą może prowadzić do uzależnienia. Często trudno zauważyć granicę, w której pasja lub potrzeba komunikacji stają się problemem. Istnieje kilka wskaźników, które powinny zaniepokoić rodziców. Jeżeli dziecko zaniedbuje obowiązki szkolne, unika spotkań z rówieśnikami lub wycofuje się z aktywności na świeżym powietrzu, może to świadczyć o nadmiernym zaangażowaniu w sieci. Z kolei trudności w koncentracji, impulsywność czy problemy z zasypianiem po spędzeniu kilku godzin online to również poważne symptomy.

Co zrobić, gdy zauważymy takie objawy? Przede wszystkim zachować spokój i podjąć dialog z dzieckiem. Ważne, by na spokojnie wyjaśnić, jakie konsekwencje ma nadmierne spędzanie czasu w internecie. Powinniśmy pomóc dziecku znaleźć balans: wprowadzić limity czasowe, aktywnie angażować je w inne formy aktywności (np. sport, zajęcia pozalekcyjne), a także przeanalizować, jakie treści online są konsumowane. Warto również wspólnie ustalić, jakie zasady korzystania z internetu będą obowiązywały w domu, by w przyszłości zapobiec nałogowi.

Dowiedz się więcej

o zdrowiu psychicznym i pomocy psychologicznej

Sprawdź

Jakie pozytywne aspekty korzystania z internetu przez dzieci i młodzież można wyróżnić?

Mimo zagrożeń, internet ma również mnóstwo pozytywnych aspektów. Dzięki niemu dzieci i młodzież mogą zdobywać wiedzę, rozwijać pasje, uczestniczyć w kursach online i poszerzać swoje horyzonty. Dostęp do internetu umożliwia także komunikację z rówieśnikami i nawiązywanie nowych znajomości, co szczególnie w czasach pandemii okazało się nieocenione.

Poprzez gry edukacyjne dzieci rozwijają swoje umiejętności logiczne, a różnorodne aplikacje wspierają naukę języków obcych czy matematyki. Internet staje się więc także narzędziem edukacyjnym, które przy odpowiednim zarządzaniu może znacząco wzbogacić rozwój intelektualny i kreatywny dzieci.

Co więcej, platformy z filmami czy podcastami mogą inspirować młodzież do tworzenia własnych projektów, blogów czy vlogów. Dobre strony internetu to również możliwość bycia na bieżąco z wydarzeniami na świecie czy uczestniczenia w globalnych inicjatywach. Dlatego warto, by dzieci miały okazję korzystać z internetu w sposób mądry, twórczy i edukacyjny.

Jakie wnioski płyną z raportu „Internet dzieci”?

Raport „Internet dzieci” pokazuje jasno, że młodsze pokolenie spędza w internecie więcej czasu niż kiedykolwiek wcześniej. Z jednej strony daje to dzieciom ogromne możliwości, z drugiej - niesie ze sobą ryzykp, na które nie można przymykać oka. Wnioski płynące z badania są jednoznaczne: ważne jest wprowadzenie skutecznych narzędzi ochrony oraz edukacji cyfrowej, aby dzieci mogły czerpać z sieci tylko to, co wartościowe, i jednocześnie unikać zagrożeń, które mogą poważnie wpłynąć na ich rozwój psychiczny.

Kluczem do sukcesu w ochronie dzieci przed internetowymi pułapkami jest aktywna rola rodziców, edukatorów i instytucji.

Z pełnym raportem „Internet dzieci” można zapoznać się tutaj.