Torbiel jajnika - czy istnieją skuteczne metody leczenia i kiedy konieczna jest interwencja chirurga?

Mimo, że u kobiet w wieku przedmenopauzalnym większość zmian w jajnikach ma charakter łagodny, to ich diagnostyka i regularne wizyty kontrolne u lekarza ginekologa są niezwykle istotne dla utrzymania zdrowia kobiety i wczesnego wykrywania chorób.

 

  04 sierpnia 2021

Torbiel jajnika - czy istnieją skuteczne metody leczenia i kiedy konieczna jest interwencja chirurga?
Spis treści
Rola jajnika Co to jest torbiel jajnika? Rodzaje torbieli jajnika Torbiele czynnościowe Torbiel prosta Torbiel ciałka żółtego Torbiele nieczynnościowe Torbiel krwotoczna Torbiel endometrialna (czekoladowa) Torbiel dermoidalna (potworniak) Torbiele nietypowe (nowotworowe) Objawy torbieli Diagnozowanie Leczenie torbieli jajnika Przyczyny torbieli jajnika Czynniki ryzyka

Rola jajnika

 

Jajniki to wewnętrzne narządy płciowe kobiet odpowiedzialne za produkcję komórek jajowych (do czasu menopauzy), jak i wydzielanie żeńskich hormonów płciowych (estrogeny, progesteron, relaksyna, androgeny). Jajniki zlokalizowane są w podbrzuszu, wewnątrz jamy otrzewnej, przy bocznych ścianach miednicy na tylnej powierzchni więzadeł szerokich macicy.

 

Co to jest torbiel jajnika?

 

Jest to patologiczna zmiana w postaci workowatej jamy wypełnionej płynem, bądź galaretowatą treścią. Zmiany takie mogą występować pojedynczo lub mnogo, w jednym lub w obu jajnikach. Pojawiają się u kobiet w każdym wieku (najczęściej u tych miesiączkujących). Potencjalnie u każdej kobiety w ciągu życia pojawi się torbiel, aczkolwiek nie każda wymaga leczenia.

 

Rodzaje torbieli jajnika

 

Torbiele czynnościowe

 

Torbiel prosta

 

Inaczej nazywa się ją też pęcherzykową. Powstaje z pęcherzyka Graffa (który gdy pęka wypuszcza komórkę jajową gotową do zapłodnienia - pod wpływem LH i FSH). W przypadku gdy nie dojdzie do pęknięcia pęcherzyka (w wyniku zaburzeń hormonalnych) dochodzi do jego powiększenia (średnica 4 cm), co sprawia, że przeistacza się on w torbiel prostą.

 

Torbiel ciałka żółtego

 

Po pęknięciu pęcherzyk Graffa zostaje przekształocny do ciałka żółtego, które kiedy nie dojdzie do zapłodnienia zanika. Jeśli natomiast dojdzie do zbyt dużego stężenia progesteronu w 2 fazie cyklu, to z ciałka żółtego może rozwinąć się torbiel. Czasami ciałko żółte potrzebne do rozwoju zarodka w czasie ciąży zostaje w badaniu ultrasonograficznym mylnie określane jako torbiel.

 

Torbiele nieczynnościowe

 

Torbiel krwotoczna

 

Mimo groźnie brzmiącej nazwy jest zmianą o łagodnym charakterze. Powstaje w czasie owulacji, a formuje się, gdy pękający pęcherzyk Graffa uszkadza pobliskie naczynie krwionośne i krew znajdująca się w nim przedostaje się do pękniętego pęcherzyka tworząc wypełnioną nieprzezroczystą treścią torbiel.

 

Torbiel endometrialna (czekoladowa)

 

Jest to zmiana powstająca najczęściej w przebiegu endometriozy. Jej nazwa sugeruje obecność ciemnobrunatnej krwi we wnętrzu.

 

Torbiel dermoidalna (potworniak)

 

Jest to struktura pochodząca z wszystkich listków zarodkowych (ektodermy, endodermy i mezodermy). W jej skład mogą wchodzić komórki naskórka, tkanka tłuszczowa, a nawet tkanka kostna i zęby.

 

Torbiele nietypowe (nowotworowe)

 

Zmiany takie mogą być silnie unaczynione i często zawierają tkanki wchodzące do wewnątrz. Nie mają tendencji do samoistnego zanikania, zwykle dorastają do olbrzymich rozmiarów i mogą być wielokomorowe.

 

Cechami stwierdzanymi w badaniu ultrasonograficznym świadczącymi o gorszym rokowaniu są:

 

  • nadmierna grubość ściany torbieli,
  • nieregularna budowa ściany,
  • obecność zmian litych,
  • wielokomorowość,
  • zbytnie unaczynienie cysty.

 

Objawy torbieli

 

Zwykle nie dają żadnych objawów, a jeśli dają, to często mylone są z innymi dolegliwościami, co znacznie utrudnia ich diagnostykę. Nasilenie objawów zwykle zależy od rozmiarów torbieli - im większa, tym są one intensywniejsze. Jakie symptomy powinny wzbudzić naszą czujność i podejrzenie torbieli?

 

  • ból podbrzusza,
  • uczucie parcia na pęcherz,
  • zaburzenia cyklu,
  • krwawienia międzymiesiączkowe,
  • ból w trakcie stosunku,
  • nerwowość,
  • bóle głowy,
  • nudności i wymioty,
  • objawy “ostrego brzucha” - w przypadku pęknięcia torbieli i wydostania się jej zawartości do jamy otrzewnej.

 

Poza powyższymi objawami łatwymi do wychwycenia przez samą pacjentkę, cechy torbieli są najczęściej stwierdzane podczas diagnostyki ultrasonograficznej (najbardziej miarodajne USG transwaginalne). Badanie to umożliwia stwierdzenie wielkości zmiany, jej kształtu, zawartości oraz ewentualnych przegród.

 

Jeśli rozpoznajesz u siebie któreś z powyższych objawów i masz wątpliwości co do ich pochodzenia - skorzystaj z e-Wizyty u ginekologa.

 

Diagnozowanie

 

Oprócz wcześniej wspomnianego badania USG, które wydaje się być najistotniejsze w diagnostyce tego schorzenia, często zleca się także dodatkowo oznaczenie poziomu hormonów płciowych (estrogenów, progesteronu) oraz przysadkowych (LH i FSH), a także oznacza się markery nowotworowe, tj. antygen CA 125 (podwyższony w raku jajnika). Określenie poziomu CA 125 we krwi jest szczególnie istotne u kobiet obciążonych genetycznie ryzykiem rozwoju raka jajnika, a także wtedy, gdy torbiel w badaniu USG ma konsystencję litą. W przypadku podejrzenia przez ginekologa zespołu policystycznych jajników (PCOS) zleca on także zbadanie poziomu androgenów. Jeśli to konieczne - przeprowadza się biopsję cysty. Zazwyczaj wykonuje się także test ciążowy w celu wykluczenia ewentualnej ciąży. Czasami w przebiegu diagnostyki konieczne jest także wykonanie badań obrazowych, tj. TK czy RM.

 

Leczenie torbieli jajnika

 

Forma leczenia różni się w zależności od wieku pacjentki, typu torbieli, rozmiaru, a także od powodowanych przez nią dolegliwości. Niewielkie torbiele proste zwykle nie wymagają interwencji lekarskiej, jedynie systematycznej kontroli ginekologicznej z wykorzystaniem USG. Najczęściej zanikają one samoistnie w ciągu kilku cykli. Jeśli torbiele natomiast są większe, bardziej liczne, wywołują nasilone objawy czy też uporczywie nawracają, warto rozpatrzyć wdrożenie antykoncepcji hormonalnej. Torbiele endometrialne natomiast najczęściej wymagają usunięcia, gdyż często pękają, co może skutkować groźnymi konsekwencjami, np. zapaleniem otrzewnej, a w skrajnych przypadkach wstrząsem.

 

Lekarz decyduje o wdrożeniu leczenia operacyjnego wówczas gdy zmiany osiągają 5 - 7 cm, współwystępują z nasilonymi objawami, czy też mają potencjał nowotworowy. Najczęściej są to zabiegi z wykorzystaniem technik laparoskopii, natomiast jeśli zmiany występują z dużym potencjałem nowotworzenia, koniecznym może okazać się zabieg otwarty, jeśli to konieczne łącznie z wycięciem całego narządu rodnego. Z uwagi na ryzyko powikłań torbiele dermoidalne także usuwa się chirurgicznie. Jeśli usunięciu ulegnie tylko jeden jajnik ciąża wciąż jest możliwa, o ile ten, który pozostał jest w pełni zdrowy.

 

Przyczyny torbieli jajnika

 

Wśród najczęstszych przyczyn powstawania torbieli wymienia się zaburzenia hormonalne, zwłaszcza jeśli chodzi o obniżenie poziomu hormonów płciowych, co uniemożliwia pęknięcie pęcherzyka Graffa podczas owulacji. Wyżej wspominanym już powodem może być także endometrioza, czyli występowanie błony śluzowej macicy poza jej jamą. Zgromadzone w jajnikach endometrium reaguje tak samo na zmiany hormonalne w trakcie cyklu miesiączkowego - krew gromadzi się w jajnikach i brak jej drogi ujścia. W zespole policystycznych jajników (PCOS) nadmiar androgenów jest przyczyną powstawania licznych torbieli.

 

Czynniki ryzyka

 

Wśród czynników ryzyka wystąpienia torbieli jajnika wyróżniamy:

 

  • palenie papierosów,
  • stosowanie antykoncepcji hormonalnej,
  • tamoksyfen (lek stosowany w leczeniu raka sutka).
Najnowsze pytania pacjentów
ginekolog
Czy torbiel jajnika mógł się powiększyć?
Lekarz zmienił mi plastry antykoncepcyjne na tabletki, ponieważ wykrył u mnie torbiel. Pierwszy...
2021-07-30 09:00:32
Łukasz Blukacz
ginekolog - położnik
Umów wizytę
Tak, jest to możliwe. Należy jednak wykonać badanie ultrasonograficzne, aby to potwierdzić. Proszę spróbować umówić wcześniejszy termin wizyty jeśli pojawiły się dodatkowe dolegliwości.
ginekolog, antykoncepcja
Czy mogę odczuwać ból jajnika podczas przyjmowania antykoncepcji?
Zaczęłam przyjmować drugie opakowanie tabletek antykoncepcyjnych. Na drugi dzień po...
2021-05-20 13:52:49
Łukasz Blukacz
ginekolog - położnik
Umów wizytę
Proszę umówić wizytę ginekologiczną z badaniem usg celem wykluczenia ewentualnych zmian w obrębie jajnika.
ginekolog
Dyskomfort przy jajnikach, ból w dole kręgosłupa, ból w bokach i dole piersi - objawem ciąży?
Trzy tygodnie temu uprawialiśmy seks z partnerem podczas mojej owulacji, bez zabezpieczenia. Po...
2020-12-07 15:33:28
Dawid Luwański
lekarz, ginekolog - położnik
Umów wizytę
mogą to być objawy ciąży, jednak nie na 100%.
Piotr Matysik
lekarz rodzinny, lekarz chorób wewnętrznych
Umów wizytę
Niepokoją mnie bóle kręgosłupa, proszę podjąć diagnostykę.
Paweł Skoczylas
lekarz, internista, lekarz rodzinny
Umów wizytę
Proszę wykonać test ciążowy i sprawa się wyjaśni.
Łukasz Blukacz
ginekolog - położnik
Umów wizytę
Dzień dobry, Wątpliwości co do ciąży powinien rozwiać test ciążowy. Niezależnie jednak od wyniku zachęcam by odwiedzić ginekologa i wykonać badanie usg.
Zobacz więcej
CHCESZ ZADAĆ PYTANIE?
Musisz napisać jeszcze: 50 znaków.
Lekarz online czeka na Ciebie
Polecani lekarze
Maciej Tężycki
lekarz, lekarz w trakcie specjalizacji, lekarz rodzinny
4.96 / 27 opinii
Paweł Skoczylas
lekarz, internista, lekarz rodzinny
4.99 / 7969 opinii
Dawid Luwański
lekarz, ginekolog - położnik
4.89 / 1576 opinii
Marcin Myszura
lekarz
4.96 / 1948 opinii