Nie potrafię cieszyć się z sukcesów. Dlaczego osiągam coraz więcej, a satysfakcji mam coraz mniej?

Cel osiągnięty. Dlaczego wciąż czegoś brakuje?

Wyznaczając sobie cel, rzadko zatrzymujemy się, by zastanowić się, co właściwie ma się zmienić w naszym życiu, kiedy go osiągniemy i jak chcielibyśmy się wtedy czuć. Częściej skupiamy się na samym rezultacie: awansie, wyższych zarobkach, lepszej sylwetce czy kolejnym medalu. Tymczasem badania wskazują, że dla naszego dobrostanu znaczenie ma nie tylko to, czy realizujemy cele, ale również, dlaczego je realizujemy.

Cele, które są zgodne z naszymi wartościami i rzeczywistymi potrzebami, mogą sprzyjać większemu poczuciu spełnienia. Samo ich osiągnięcie nie gwarantuje jednak zaspokojenia ważnych potrzeb psychologicznych, takich jak poczucie kompetencji, sprawczości czy bliskości i przynależności z innymi. Dlatego po uzyskaniu oczekiwanego rezultatu może nie pojawić się wyczekana satysfakcja - wynik okazuje się mniej znaczący lub nie przynosi emocjonalnej zmiany, na którą liczyliśmy.

Zamiast zatrzymać się i docenić własny wysiłek, możemy wtedy szybko skierować uwagę na kolejne wyzwanie, licząc, że to ono przyniesie upragnione poczucie spełnienia, wartości czy uznania. Taki sposób funkcjonowania może być szczególnie charakterystyczny dla perfekcjonizmu, w którym własna wartość jest w dużej mierze uzależniona od realizacji wysokich standardów.

Stres czy zaburzenia lękowe? Jak rozpoznać, kiedy potrzebna jest pomoc

Ciągle myślisz o najgorszym? Jak zatrzymać czarne scenariusze w głowie

Dlaczego ciągle wybierasz podobnych partnerów? Jak dzieciństwo wpływa na związki

Jak rozmawiać z ciężko chorym bliskim, żeby go nie zranić i nie wycofać się z relacji?

Intymność bez tabu: jak psychoterapia seksualna zmienia relację z własnym ciałem

Samotność w związku – jak ją rozpoznać i czy można ją zmienić?

„Jeszcze tylko to i będę szczęśliwy” - pułapka odkładania satysfakcji

„Jeszcze tylko to osiągnę i wtedy wreszcie będę mogła być z siebie zadowolona”. Brzmi jak motywacja, ale w rzeczywistości może stać się pułapką. Gdy poczucie własnej wartości zaczyna opierać się na osiągnięciach, każdy kolejny sukces ma potwierdzić, że jesteśmy wystarczająco dobrzy. 

Problem w tym, że satysfakcja z osiągniętego celu może szybko ustąpić miejsca myśleniu co jeszcze przed nami. Zamiast zatrzymać się przy tym, co już udało się osiągnąć, zaczynamy myśleć o kolejnym wyzwaniu. Wyobraź sobie osobę, która od miesięcy pracuje na awans. Kiedy w końcu go dostaje, zamiast poczuć satysfakcję, niemal od razu zaczyna myśleć: „Teraz muszę pokazać, że naprawdę sobie radzę”. Wkrótce pojawia się kolejny cel - wyższe stanowisko, większa odpowiedzialność, lepsze wyniki, a wraz z nimi nowa presja.

Zdrowa ambicja pozwala dążyć do ambitnych celów, bez uzależniania własnej wartości od ich osiągnięcia. W perfekcjonistycznym sposobie funkcjonowania ta granica może jednak się zacierać - sukces staje się dowodem własnej wartości, a niepowodzenie może być odbierane jako potwierdzenie, że jest się niewystarczająco dobrym. W efekcie każde osiągnięcie staje się czymś, co trzeba potwierdzać na nowo.

Zamiast myśli: „udało mi się”, pojawia się pytanie: „Co jeszcze muszę zrobić, żeby naprawdę być z siebie zadowolonym?”. W ten sposób kolejne cele zaczynają służyć nie tylko rozwojowi, ale również nieustannemu poszukiwaniu poczucia, że jest się wystarczającym. Osiągnięcie jednego celu daje wtedy jedynie chwilową ulgę, zamiast trwałego wzmocnienia własnej wartości. Poprzeczka szybko zostaje przesunięta wyżej, a potrzeba kolejnego sukcesu pojawia się, zanim zdążymy naprawdę docenić to, co już osiągnęliśmy. Z czasem można wpaść w pułapkę, w której nigdy nie ma właściwego momentu, by powiedzieć sobie: „To już wystarczy. Jestem z siebie zadowolona”.

„Mogłem zrobić to lepiej”

Kiedy mamy tendencję do perfekcjonizmu, łatwiej skupiamy uwagę na tym, czego zabrakło, co można było zrobić inaczej albo gdzie pojawiło się niedociągnięcie. Zamiast spojrzeć na efekt swojej pracy jako całość, wychwytujemy elementy wymagające poprawy i traktujemy je jako dowód, że rezultat wciąż mógł być lepszy. W ten sposób sami wzmacniamy przekonanie, że zawsze można zrobić więcej, dokładniej lub bardziej perfekcyjnie.

Trudniej wtedy dostrzec własny wysiłek i pozwolić sobie na satysfakcję z tego, co już udało się osiągnąć. Badania nad perfekcjonizmem wskazują, że nadmierne przejmowanie się błędami, wątpliwości dotyczące własnych działań czy silna rozbieżność między oczekiwanym a rzeczywistym rezultatem, wiążą się z większym nasileniem negatywnych emocji i mniej korzystnym funkcjonowaniem psychicznym.

A co, jeśli do tej tendencji dodamy jeszcze porównywanie się z innymi?

Nawet kiedy osiągamy coś, z czego moglibyśmy być dumni, nasza uwaga szybko może powędrować w stronę osób, które w naszym odczuciu radzą sobie lepiej, osiągają więcej lub są dalej niż my. Wtedy własny sukces przestaje być oceniany sam w sobie, a zaczyna być mierzony tym, jak wypada na tle innych. Trudność polega na tym, że własne życie znamy w całości.

Widzimy swoje wysiłki, potknięcia, gorsze dni i wszystkie okoliczności, które wpływają na nasze rezultaty. W przypadku innych osób zazwyczaj dostrzegamy jedynie efekt końcowy. Nie wiemy, ile czasu, pracy, wsparcia czy wyrzeczeń doprowadziło je do tego miejsca. Mimo to cudze osiągnięcia mogą stać się dla nas punktem odniesienia i sprawić, że własny sukces zaczyna wydawać się mniej znaczący. Zamiast zauważać to, ile już udało nam się osiągnąć, skupiamy się wtedy na tym, co jeszcze przed nami, a to może wywoływać dodatkowe napięcie emocjonalne.

Dowiedz się więcej

o zdrowiu psychicznym i pomocy psychologicznej

Sprawdź

Sukces w świecie online

Współczesne media społecznościowe mogą dodatkowo nasilać mechanizm porównań społecznych, ponieważ zapewniają właściwie nieograniczony dostęp do informacji o życiu i osiągnięciach innych osób. Na ekranie widzimy przede wszystkim efekt końcowy - rozwijającą się karierę, podróże, udane związki, sukcesy czy atrakcyjny wygląd, podczas gdy znacznie rzadziej mamy dostęp do trudności, porażek i wysiłku, które stoją za tym obrazem.

W efekcie własna codzienność łatwo zaczyna wypadać blado na tle starannie wybranych fragmentów życia innych. Częste porównywanie się może wiązać się z obniżeniem samooceny, mniejszym zadowoleniem z siebie i silniejszym przekonaniem, że nasze życie i osiągnięcia są niewystarczające. Nawet rzeczy, z których wcześniej byliśmy dumni, mogą wydawać się mniej wartościowe, kiedy zestawiamy je z tym, co codziennie oglądamy w Internecie. Zamiast czerpać satysfakcję z własnej drogi, zaczynamy skupiać się przede wszystkim na dystansie między tym, gdzie jesteśmy, a tym, gdzie naszym zdaniem już powinniśmy być.

Pomocne może być świadome ograniczanie sytuacji, które uruchamiają porównania, np. obserwowanych profili, czasu spędzanego w mediach społecznościowych czy bezrefleksyjnego przeglądania treści. Warto też nazwać własne kryteria sukcesu i regularnie do nich wracać. Świadome zauważanie własnych postępów może pomagać wzmacniać poczucie sprawczości i satysfakcji z własnej drogi.

Jak zatem nauczyć się czerpać radość ze swoich osiągnięć?

Jednym ze sposobów na odbudowanie satysfakcji może być nauczenie się zauważania własnego postępu także wtedy, gdy nie jest jeszcze blisko upragnionego rezultatu. Warto zatrzymać się przy małych krokach, docenić wysiłek, który włożyliśmy w ich wykonanie i zauważyć, co dzięki nim już potrafimy lub co udało nam się zmienić.  Satysfakcja nie musi czekać na moment, w którym osiągniemy „wszystko”. Może pojawiać się także po drodze - w codziennych działaniach, drobnych sukcesach i momentach, w których robimy coś zgodnie ze swoimi wartościami. To właśnie umiejętność dostrzegania tych małych kroków pozwala nie tylko dążyć do kolejnych celów, ale również czerpać radość z drogi, którą już przeszliśmy.

Warto jednak pamiętać, że trudność w odczuwaniu radości nie zawsze wynika z perfekcjonizmu czy wysokich wymagań wobec siebie. Jeżeli brak przyjemności zaczyna dotyczyć również aktywności, które wcześniej sprawiały nam radość, utrzymuje się przez dłuższy czas i towarzyszą mu inne niepokojące objawy, może być sygnałem anhedonii -objawu występującego m.in. w depresji. W takiej sytuacji warto skonsultować swoje samopoczucie ze specjalistą zdrowia psychicznego.

Bibliografia

Sosin, A., & Neubauer, A. B. (2024). Why we do what we do matters for how we feel: Links among autonomous goal regulation, need fulfillment, and well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 127(5), 1103–1125.

Slemp, G. R., Field, J. G., Ryan, R. M., Forner, V. W., Van den Broeck, A., & Lewis, K. J. (2024). Interpersonal supports for basic psychological needs and their relations with motivation, well-being, and performance: A meta-analysis. Journal of Personality and Social Psychology, 127(5), 1012–1037.

Ferber, K. A., Chen, J., Tan, N., et al. (2024). Perfectionism and social anxiety: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology: Science and Practice, 31(3), 329–343.

Kwarcińska, K., Sanna, K., Kamza, A., & Piotrowski, K. (2022). Perfekcjonizm w teorii i badaniach. Przegląd Psychologiczny, 65(3), 27–42.