Dlaczego dziecko nie może zasnąć? Psycholog odpowiada

Przyczyny zaburzeń snu u dzieci

Zaburzenia snu u dzieci mogą mieć różnorodne przyczyny, które warto rozpoznać jak najszybciej. Według Aleksandry Czarneckiej, do najczęstszych przyczyn należą:

• Problemy zdrowotne: alergie, astma, choroby przewlekłe (np. refluks), bezdech senny, a także ząbkowanie.
• Problemy emocjonalne: stres, lęk związany z wydarzeniami w środowisku domowym lub szkolnym, trudności w relacjach rodzinnych, czy trauma.
• Nieodpowiednia rutyna snu: brak higieny snu, nieregularne godziny zasypiania, zbyt późne chodzenie spać, zmiany w porach zasypiania, zbyt stymulujące środowisko.
• Problemy z zachowaniem: nadaktywność, impulsywność.
• Koszmary i nocne lęki: często występujące u dzieci w okresie intensywnego rozwoju kory czołowej.
• Zmiany w otoczeniu: podróże, zmiany miejsca zamieszkania, zbyt jasne lub głośne środowisko.

Przebodźcowanie dzieci w święta – jak je rozpoznać i łagodnie reagować?

Świąteczne prezenty pod lupą. Lekarze pokazują gablotę grozy: to naprawdę połykają dzieci!

Syndrom „grzecznej dziewczynki”: dlaczego córka nigdy nie mówi „nie” i czym to grozi?

Wysoko wrażliwe dziecko – jak rozpoznać i jak wspierać, by nie przeciążyć emocjonalnie?

Jak wspierać dziecko w adaptacji do nowych sytuacji: szkoła, przeprowadzka, zmiana otoczenia?

Psychoterapia rodzinna – jak pomaga w poprawie relacji i wychowaniu dzieci?

Objawy zaburzeń snu u dziecka

Objawy zaburzeń snu mogą się różnić w zależności od wieku dziecka oraz rodzaju problemów ze snem. Przede wszystkim warto zwrócić uwagę na trudności w zasypianiu.

- Jeśli dziecko mimo zmęczenia długo nie może zasnąć, a dodatkowo szuka wymówek, by nie iść spać, może to być sygnał, że potrzebuje pomocy. Inny objaw to częste przebudzenia w nocy, z trudnościami w ponownym zaśnięciu. Dziecko może również wstawać z łóżka i szukać towarzystwa rodziców, co również sygnalizuje problemy ze snem – wylicza ekspertka.

Kolejnym sygnałem są zaburzenia rytmu snu, a także nadmierne zmęczenie w ciągu dnia.

- Dziecko może być rozdrażnione, ospałe i mieć trudności w koncentracji, mimo że w nocy przesypia odpowiednią ilość godzin. W okresie intensywnego rozwoju dziecka (np. w wieku 8-12 lat) częste są koszmary senne i lęki nocne, które znacznie wpływają na jakość snu – zwraca uwagę Aleksandra Czarnecka.

Zaburzenia oddychania podczas snu to także ważny sygnał.

- Jeśli dziecko ma problemy z oddychaniem, chrapie głośno lub ma przerwy w oddychaniu, może to wskazywać na poważniejszy problem, jak obturacyjny bezdech senny. W takich przypadkach pomoc specjalisty jest niezbędna – dodaje.

Techniki uspokajania dziecka przed snem

Dzieci, szczególnie te młodsze, bardzo potrzebują ustalonej rutyny przed snem, która pomoże im przygotować się do odpoczynku.

Zgodnie z zaleceniami psychoterapeutki Aleksandry Czarneckiej, kluczowe jest stworzenie dziecku stałej rutyny, np. regularna pora snu, ciepła kąpiel, czytanie książki lub śpiewanie kołysanki. Starsze dzieci mogą korzystać z technik wyobrażeniowych, takich jak wizualizowanie spokojnych obrazków lub słuchanie relaksujących audiobooków.

- Takie rytuały wprowadzają dziecko w stan relaksu i pomagają w łatwiejszym zasypianiu. Dobrze jest zadbać o odpowiednie warunki do snu – cisza, zaciemnienie i odpowiednia temperatura w pokoju mają ogromne znaczenie. Przed snem warto ograniczyć aktywności stymulujące, w tym korzystanie z ekranów – radzi psycholożka.

Dzieci, szczególnie niemowlęta, często potrzebują bliskości rodzica do zasypiania.

- Warto jednak stopniowo nauczyć je samodzielnego zasypiania, unikając częstego noszenia na rękach, co może prowadzić do stworzenia nawyku zależności od obecności dorosłego. Jeżeli dziecko budzi się w nocy i nie może zasnąć, warto być cierpliwym i stopniowo nauczyć je samodzielnego zasypiania. Czasami pomaga pozostanie w pokoju dziecka na chwilę (np. trzymanie ręki na plecach) zamiast natychmiastowego podnoszenia go na ręce – podpowiada psycholog. 

Pomocne okazują się tu narzędzia wspierające sen - biały szum, kojąca muzyka, pluszaki lub ulubiony kocyk.

Na koniec - warto pamiętać o regularnej, umiarkowanej aktywności fizycznej oraz zdrowej diecie, które mają niebagatelne znaczenie dla naszego zdrowia, także w obszarze snu i regeneracji.

Dieta a jakość snu dziecka

Dieta ma istotny wpływ na jakość snu dziecka.

- To, co dziecko je w ciągu dnia, może wpływać na to, jak dobrze śpi w nocy - mówi Aleksandra Czarnecka.

Unikanie pobudzających substancji, takich jak kofeina czy cukier  oraz zapewnienie lekkich posiłków bogatych w składniki wspierające sen (np. tryptofan, magnez, melatonina), może pomóc w lepszym zasypianiu.

Istotny jest również stan jelit, które mają wpływ na produkcję neuroprzekaźników regulujących sen, takich jak serotonina.

Zbilansowana dieta, bogata w probiotyki (np. jogurt, kefir, kiszonki), sprzyja zdrowiu jelit, a tym samym poprawia jakość snu. Odpowiednia dieta może wspierać organizm dziecka w regeneracji i pomagać w spokojnym, niezakłóconym śnie.

Dowiedz się więcej

o zdrowiu psychicznym i pomocy psychologicznej

Sprawdź

Jakie błędy w rutynie mogą pogłębiać problemy ze snem?

Wielu rodziców nie zdaje sobie sprawy, jak bardzo codzienne błędy mogą wpływać na jakość snu dziecka. Nieregularne godziny snu, brak odpowiednich rytuałów przed snem, zbyt pobudzające aktywności wieczorem, a także zła dieta mogą pogłębiać problemy.

Psychoterapeutka radzi, aby starać się wprowadzać regularność, uspokajające rytuały i zapewnić odpowiednie warunki w sypialni.

Kiedy skonsultować się ze specjalistą?

Jeśli trudności ze snem utrzymują się przez dłuższy czas, mimo prób wprowadzenia zmian w rutynie, warto skonsultować się z pediatrą, psychologiem lub specjalistą ds. snu.

Oto kilka przypadków, kiedy warto rozważyć pomoc:

1. Trwałe trudności ze snem – jeśli dziecko ma poważne problemy z zasypianiem lub utrzymaniem snu przez kilka tygodni, mimo prób wprowadzenia zmian w rutynie, może to wymagać interwencji.
2. Zaburzenia oddychania w czasie snu – jeśli dziecko chrapie głośno, ma przerwy w oddychaniu podczas snu lub ma trudności z oddychaniem, może to wskazywać na problem z oddychaniem, taki jak obturacyjny bezdech senny.
3. Nadmierne pobudzenie lub nadmierna senność – jeśli dziecko jest wyjątkowo pobudzone lub nadmiernie senne w ciągu dnia, mimo że w nocy miało odpowiednią ilość snu, może to wskazywać na problemy ze snem lub inne zaburzenia.
4. Koszmary senne i lęki nocne – choć to naturalne, że dzieci mają koszmary senne, jeśli występują one bardzo często i powodują silny niepokój dziecka, warto poszukać pomocy.
5. Zaburzenia zachowania – jeśli problemy ze snem prowadzą do problemów z zachowaniem dziecka, takich jak agresja, nadmierna drażliwość, trudności w koncentracji, może to być znak, że problemy ze snem mają głębsze podłoże.
6. Problemy w rozwoju – brak odpowiedniego snu może wpływać na rozwój dziecka, w tym na jego zdolności poznawcze, emocjonalne i społeczne. Jeśli problemy ze snem wydają się wpływać na codzienne funkcjonowanie dziecka, warto to skonsultować.