Czy mogę odstawić lek na własną rękę? Wyjaśnia farmaceuta

Dlaczego pacjent nie powinien samodzielnie odstawiać leków

Pacjent z reguły nie jest w stanie samodzielnie ustalić, czy stosowany lek można odstawić, bo bez wiedzy medycznej nie będzie w stanie powiedzieć, czy jest mu lepiej, ponieważ lek usunął przyczynę choroby, czy też jest mu lepiej, bo lek działa, ale przyczyna nie została usunięta.

Personel medyczny bierze pod uwagę nie tylko symptomy choroby i samopoczucie, ale też wiedzę o mechanizmie choroby. Istnieją grupy leków, które stosuje się krótkotrwałe i takie, które stosuje się przewlekłe, ale wśród nich również zdarzają się wyjątki.

Pilny komunikat GIF: popularny lek psychiatryczny wycofany z obrotu

Zmiany w refundacji leków. Od stycznia 2026 lista się wydłuża

Temperatura, światło, wilgoć – co niszczy leki i jak temu zapobiec?

Kaskada lekowa: jak nie wpaść w pułapkę kolejnych leków? Farmaceuta wyjaśnia

„Leki to nie słodycze” – jak bezpiecznie stosować leki dostępne bez recepty

Przegląd lekowy - czym jest i jakie korzyści może przynieść pacjentom?

Leki, które pacjent może odstawić samodzielnie

Można spróbować odstawiać te leki, których stosowanie rozpoczęło się samemu. Te, które przepisał lekarz, powinien odstawiać – o ile jest to lek tylko na jakiś czas – również lekarz. Bardzo wiele leków na receptę to leki do stosowania ciągłego, do końca życia.

Wśród leków, które pacjenci mogą spróbować odstawić samemu, choć należy zachować ostrożność, są preparaty przeciwbólowe, przeciwrefluksowe, uspokajające i nasenne, a także udrażniające krople do nosa. To preparaty bardzo często nadużywane przez pacjentów.

Podczas odstawiania leków z przepisu lekarza (za jego zgodą) szczególną ostrożność należy zawsze zachować m.in. w przypadku leków neurologicznych, kardiologicznych czy psychiatrycznych.

Co oznacza „szczególna ostrożność” przy odstawianiu leków?

Chodzi o sytuację, gdy zmienia się tylko jedną rzecz na dany moment – jeśli próbujemy odstawiać lek, to jeden. W tym czasie należy się starać, aby nie modyfikować swoich nawyków stylu życia, w tym żywienia, nie odstawiać jednocześnie kilku leków ani nie zaczynać nowej terapii.

Efekty odstawienia mogą być różne: leki nasenne – bezsenność i rozdrażnienie, przeciwbólowe – nawrót bólu, a nawet jego nasilenie powyżej przeciętnego odczucia. O niepowodzeniu w odstawieniu leku powiemy, gdy objawy choroby powrócą i utrzymują się.

Przykładowo przewlekle stosowane krople do nosa z ksylometazoliną udrażniają nos i ułatwiają oddychanie, szczególnie przy nieżycie nosa, jednak zbyt długie stosowanie powoduje zmiany w śluzówce nosa i zaprzestanie stosowania kropli powoduje uczucie zatkanego nosa. Choć mało komfortowe, najczęściej jest jednak przejściowe i śluzówka po czasie regeneracji wróci do normalnej funkcji. W tym przypadku uczucie zatkanego nosa po odstawieniu to nie jest niepowodzenie terapii i nie należy wracać do kropli.

Jak wygląda odstawianie leku pod kontrolą specjalisty?

Odstawianie leku pod kontrolą specjalisty obejmuje wytłumaczenie, dlaczego lek prawdopodobnie stał się niepotrzebny, jakie mogą być reakcje organizmu oraz w jaki sposób zaprzestać stosowania leku (stopniowo, całkowicie od razu lub zmniejszyć dawkę).

Lekarz dysponuje większą wiedzą niż pacjent i w niektórych jednostkach chorobowych może być pewien, że leku nie należy dłużej stosować, choć pacjent może być przekonany, że powinien kontynuować terapię.

Rola farmaceuty w bezpiecznym odstawianiu leków

Farmaceuta może pomóc w odstawieniu leku i stworzyć plan postępowania terapeutycznego. W przypadku leków z przepisu lekarza niezbędne jest ustalenie z lekarzem chęci odstawienia leku, a proces zazwyczaj może odbywać się pod kontrolą farmaceuty. Sprawdzany jest cel terapeutyczny, efektywność terapii, kwalifikacja leku do odstawienia, przedział czasowy odstawiania oraz kwestie, na które należy szczególnie zwrócić uwagę.

Depreskrypcja, czyli zmniejszanie liczby leków stosowanych przez pacjenta, jeśli są zbędne, to obszar, w którym farmaceuta może wspierać zarówno pacjenta, jak i lekarza.

Jakie leki pacjenci najczęściej próbują odstawić na własną rękę?

Pacjenci najczęściej próbują odstawiać leki, które nie dają widowiskowych efektów, ale są ważne w terapii, np. leki na nadciśnienie. Czasem pacjenci rezygnują z leków z powodu kosztów, próbując zataić to przed lekarzem, co może być bardzo niebezpieczne, np. w przypadku leków przeciwzakrzepowych.

W sytuacji gdy lek jest drogi, lekarz powinien zaproponować zmianę na tańszy, nawet jeśli jest mniej skuteczny, by pacjent regularnie stosował terapię. Ukrywanie faktu pominięcia leku może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.