Hematolog: kiedy wizyta jest wskazana? Ważne sygnały

Czym zajmuje się hematolog?

Specjalista hematolog to lekarz zajmujący się diagnostyką i leczeniem chorób krwi oraz układu krwiotwórczego czyli chorób szpiku i układu chłonnego oraz zaburzeniami krzepnięcia.

- Są to tak częste choroby, jak anemie, ale również rzadsze jak skazy krwotoczne, zaburzenia odporności oraz choroby nowotworowe, czyli  białaczki, chłoniaki, szpiczak , mieloproliferacje, które choć kojarzą nam się z onkologią, są przede wszystkim domeną hematologów - wyjaśnia Ewa Pietrusza.

I podkreśla:

- Wśród chorób hematologicznych są zarówno takie, które są łatwo wyleczalne jak i te o bardzo ciężkim przebiegu. Jest również duża grupa chorób przewlekłych, których nie możemy trwale wyleczyć, ale właściwym postępowaniem możemy znacznie wydłużyć życie.

Choroby którymi zajmuje się hematolog:

Hematologiczne choroby nowotworowe:

- Choroby szpiku kostnego; białaczki szpikowe ostre i przewlekłe, zespoły mielodysplastyczne  i mieloproliferacyjne (czerwienica prawdziwa, nadpłytkowość samoistna, pierwotne włóknienie szpiku).
- Choroby układu limfatycznego (węzły chłonne, śledziona);  chłoniaki, ostre i przewlekłe białaczki limfatyczne, szpiczak plazmocytowy.

Choroby nienowotworowe; niedokrwistości, małopłytkowości, leukopenie, zaburzenia krzepnięcia - skazy krwotoczne i stany nadkrzepliwości ( trombofilie) oraz zaburzenia odporności.

Wrodzona zakrzepowa palmica małopłytkowa: co warto wiedzieć o tej ultrarzadkiej chorobie?

Krwiomocz. Co może oznaczać obecność krwi w moczu?

Rak nie pyta o wiek – Międzynarodowy Dzień Walki z Rakiem przypomina o profilaktyce i nadziei

Niedobór żelaza i anemia – jak rozpoznać problem i skutecznie go leczyć

Dzień Babci i Dziadka – dobry moment, by zadbać o zdrowie. Jakie bezpłatne badania wykonać po 50. i 60. roku życia?

Guzy nerek zamrażane na miejscu – innowacyjna metoda leczenia wrocławskiego USK

Co jest sygnałem do konsultacji z hematologiem?

Na to pytanie nasza ekspertka, Ewa Pietusza odpowiada następująco:

- Sygnałem do konsultacji z hematologiem są nieprawidłowości w morfologii czyli zarówno zbyt mała, jak i zbyt duża liczba poszczególnych składników krwi. Jest to bardzo czułe badanie dla wszystkich chorób szpiku kostnego, jest doskonałym odzwierciedleniem jego pracy. 

Jednak nie wszystkie choroby hematologiczne są widoczne w podstawowych badaniach.

- Warto zasięgnąć konsultacji hematologa jeśli masz skłonność do nadmiernego siniaczenia, krwawień z nosa, dziąseł lub krwotocznych miesiączek. Wskazaniem do konsultacji są też wszelkie powikłania zakrzepowo - zatorowe czyli  zakrzepice żylne, tętnicze czy powtarzające się poronienia - zauważa hematolog Ewa Pietrusza. 

Nasz ekspertka przyznaje, że jest też sporo mniej znanych sygnałów, które powinny nas skłonić do wizyty u hematologa, a które mogą być objawem chłoniaka:

- Należy do nich np. niebolesne powiększenie węzłów chłonnych czyli samoistne pojawienie się ”guzków” w miejscach węzłów chłonnych na szyi, pod pachami  lub w pachwinach. Jeśli masz infekcję w obrębie gardła i pod żuchwą pojawi się powiększony węzeł – jest to zupełnie normalny objaw prawidłowo funkcjonującego układu odpornościowego. Jeśli jednak czujesz się zupełnie dobrze, a pojawi się taki powiększony węzeł, jest to sygnał do wizyty, choć wcale nie oznacza, że na pewno dzieje się coś niedobrego. Należy taki węzeł jednak sprawdzić a przynajmniej skonsultować ze specjalistą.

Poza tym na liście wskazań do konsultacji są również tzw. objawy typu B – czyli nieuzasadnione występowanie gorączki, niezamierzona utrata masy ciała oraz zlewne nocne poty.  Ewa Pietrusza wyjaśnia:

- Nieuzasadniona gorączka to temperatura ciała powyżej 38 stopni, jeśli pojawia się codziennie przez ponad dwa tygodnie bez potwierdzonego stanu zapalnego lub infekcji w organizmie. Niezamierzona utrata masy ciała to spadek wagi o 10% w okresie krótszym niż 6 miesięcy bez stosowania żadnej diety redukcyjnej. Zlewne poty to sytuacja, w której pocisz się tak bardzo, że musisz w nocy przebierać piżamę lub zmieniać mokrą od potu pościel i nie jest to zdarzenie incydentalne (może wynikać z upałów, stresu), ale utrzymuje się powyżej 4 tygodni.

Ponadto dość nietypowym objawem, który powinien  skłonić nas do wizyty u hematologa jest również uporczywy świąd skóry, którego nie można zniwelować leczeniem przeciwalergicznym oraz dermatologicznym a także  nieustępujące bóle kostne, bóle kręgosłupa, postępujące zmęczenie, nawracające infekcje.

Kto skieruje do hematologa?

Do hematologa może skierować lekarz rodzinny lub inny specjalista, który stwierdzi nieprawidłowości w wynikach badań pacjenta, tj. zaburzenia w morfologii krwi, wysokie OB, patologiczne masy węzłowe, zmiany osteolityczne w kościach i złamania kręgów stwierdzone w badaniach obrazowych wykonanych w czasie wstępnej diagnostyki lub stwierdzonych przypadkowo. 

Lekarz rodzinny w  badaniu palpacyjnym lub USG może zauważyć powiększone węzły chłonne lub śledzionę które dla pacjenta są  niewyczuwalne i będzie chciał zasięgnąć opinii hematologa w tym temacie.

Kiedy pacjenci najczęściej trafiają do hematologa?

Są pacjenci, którzy na podstawie wyżej opisanych objawów, sami zgłaszają się do hematologa. 

- Przede wszystkim jednak najczęściej na konsultację trafiają pacjenci kierowani przez lekarza pierwszego kontaktu lub innych specjalistów z podejrzeniem choroby hematologicznej /onkohematologicznej na podstawie wywiadu lub wyników badań - przyznaje hematolog Ewa Pietrusza. 

Mogą to być pacjenci po niepowodzeniu w leczeniu ambulatoryjnym schorzeń nieonkologicznych takich jak niedokrwistości, niedobory żelaza lub wit. B12,  leukopenie, małopłytkowości  itp. lub pacjenci z podejrzeniem choroby rozrostowej szpiku lub układu chłonnego. 

- Spora grupa chorych  zgłasza się po wypisie z oddziałów internistycznych już po przeprowadzeniu szczegółowej diagnostyki i z postawionym rozpoznaniem chłoniaka na podstawie badania histopatologicznego węzła pobranego w czasie hospitalizacji - dopowiada nasza ekspertka. 

Jak przygotować się do wizyty u hematologa?

Niezależnie od przyczyny oraz źródła skierowania do hematologa (choć dotyczy to wszystkich wizyt lekarskich) należy zabrać ze sobą dotychczasową dokumentację medyczną.  

- Mogą to być wyniki badań nie tylko aktualne ale i starsze, bo są ważne przy porównaniu ich zmienności w czasie.  Warto ją ułożyć w sposób chronologiczny, co ułatwi sprawne poszukiwanie istotnych informacji - podpowiada Ewa Pietrusza. 

Jakie dokumenty zabrać? Karty informacyjne z pobytów w szpitalu, wyniki badań krwi i badań  obrazowych – dotychczasowe USG, RTG, TK, MRI, wyniki badań endoskopowych.

- Warto zapisać sobie wszystkie przyjmowane leki wraz z dawkowaniem. Można nawet wziąć ze sobą pudełka lub ich zdjęcia. Ponadto jeśli pacjent zgłasza się z powodu objawów skazy krwotocznej lub innych objawów widocznych na skórze, należy wziąć ze sobą także zdjęcia siniaków, krwiaków, wybroczyn czy wysypki, bo mogą do chwili wizyty zniknąć.

Na pewno przed wizytą u hematologa należy wykonać morfologię z rozmazem. W zależności od objawów lub sugestii lekarza kierującego można wykonać badania dodatkowe.

- Często sugerowane podstawowe badania biochemiczne to: OB, CRP, LDH, żelazo, ferrytyna , wysycenie transferyny, poziom witaminy B12, proteinogram, kreatynina, ALAT, ASPAT, bilirubina, retikulocyty, TSH, APTT, INR. Na pewno będą pomocne we wstępnej diagnostyce a czasem wystarczające - wylicza hematolog. 

Badanie węzłów chłonnych, ocena wątroby śledziony, skóry, śluzówek jamy ustnej w badaniu fizykalnym nie wymagają specjalnego przygotowania. Jeśli jednak spodziewane jest badanie USG jamy brzusznej  w czasie wizyty, warto zachować odstęp od ostatniego posiłku min 4 h.

Jaki jest przebieg wizyty u hematologa?

Warto być przygotowanym na rozmowę z lekarzem na temat niepokojących objawów, dotychczasowych chorób u siebie i bliskich. 

- To bardzo ważna część wizyty, lekarz może zadać pacjentowi wiele pytań, dopytywać o szczegóły. Pacjent zostanie poproszony o wyniki dotychczasowych badań, dokumentację medyczną. Częścią wizyty u hematologa jest również  badanie fizykalne z oceną węzłów chłonnych - tłumaczy hematolog Ewa Pietrusza. 

Po przeanalizowaniu wszystkich danych lekarz przekazuje pacjentowi  informację na temat jego stanu zdrowia . Może zaproponować leczenie, zlecić dodatkowe badania krwi, czasem pogłębioną diagnostykę hematologiczną (np. biopsję szpiku, pobranie węzła, badania genetyczne, obrazowe)  i ustali wizytę kontrolną. 

- W poważnych, naglących przypadkach lekarz może zaproponować hospitalizację. Ale może się też zdarzyć - i nie jest to rzadkie - że hematolog rozwieje obawy pacjenta i poinformuje go, że jest zdrowy lub przynajmniej nie ma choroby hematologicznej - a to też będzie ważna informacja.

Co jest warte zapamiętania? Hematolog ma kilka podpowiedzi dla pacjentów:

• Nie obawiaj się zadawać pytań, nawet najprostszych. Możesz przygotować sobie listę spraw na kartce które chcesz omówić. Dobre zrozumienie swojej sytuacji pomaga świadomie uczestniczyć  w procesie leczenia i powrocie do zdrowia.
• Poproś zawsze o pisemną informację, żebyś dokładnie wiedział, jak postępować po wizycie, a w przypadku zastosowanego leczenia nigdy nie zmieniaj zaleceń samodzielnie.
• Jeśli konieczna będzie kolejna wizyta ustal z lekarzem jak się do niej przygotować. 
• Porozmawiaj też o ograniczeniach wynikających z choroby i wskazówkach dotyczących twojego stylu życia.