Brak ojca lub emocjonalna nieobecność: jak wpływa na dziecko?

Rola ojca w życiu dziecka – jak się zmienia?

Rola ojca w życiu dziecka zmienia się w zależności od etapu jego rozwoju i specyficznych potrzeb na każdym z tych etapów. Jak zauważa Agnieszka Dąbrowska:

- Wspierający i zaangażowany ojciec dostosowuje swoje podejście do wieku dziecka oraz napotykanych przez nie wyzwań. Każdy okres w życiu młodego człowieka wiąże się z innymi wymaganiami i może determinować różne postawy rodzicielskie.

W okresie niemowlęcym dziecko jest najsilniej związane z matką, jednak bliska obecność ojca odgrywa tutaj równie ważną rolę – zarówno w nawiązywaniu więzi ojcowskiej z dzieckiem (poprzez udział w codziennej pielęgnacji i wspólną zabawę), jak również w wspieraniu matki w tym szczególnie wymagającym okresie.

Z kolei w okresie dzieciństwa ojciec pełni rolę nauczyciela nowych umiejętności i życiowych postaw. Poprzez wspólne zabawy wspiera rozwój fizyczny dziecka, pomaga w nawiązywaniu interakcji społecznych oraz poszerza wiedzę o świecie. Ważne jest także jego zaangażowanie w proces wychowawczy, uczenie norm społecznych i stawianie granic – wylicza psycholog dzieci i młodzieży.

W okresie dojrzewania ojciec może pełnić rolę autorytetu, wspierać młodą osobę w podejmowaniu ważnych decyzji, rozwiązywaniu problemów i motywowaniu do stawiania czoła trudnościom.

Samotność po 30., 40., 50. Jak budować relacje, gdy dotychczasowa sieć społeczna się kurczy?

Święta bez stresu? Psycholog zdradza, jak przeżyć ten czas w spokoju

Rozstanie jak żałoba – jak przeżyć stratę i odbudować siebie

Przemoc emocjonalna, love bombing, kontrola: te mechanizmy obnaża film „Dom dobry”

Jesienna chandra czy depresja sezonowa? Kiedy warto porozmawiać z psychologiem

Syndrom pustego gniazda – jak poradzić sobie, gdy dzieci opuszczają dom?

Wpływ nieobecności ojca na rozwój emocjonalny dziecka

Bliska więź z ojcem ma ogromne znaczenie w rozwoju emocjonalnym dziecka. Ojciec, podobnie jak matka, pełni rolę osoby, która daje dziecku poczucie bezpieczeństwa. Dzięki zaangażowaniu w życie dziecka – zarówno w opiece, jak i emocjonalnym wsparciu – dziecko uczy się, że w trudnych momentach może polegać na dorosłych. To z kolei pomaga rozwijać poczucie stabilności emocjonalnej i zaufania – zauważa Agnieszka Dąbrowska.

Obecność ojca w życiu dziecka ma także znaczenie dla umiejętności wyrażania i regulowania emocji, zwłaszcza w sytuacjach, kiedy pojawia się silny stres, złość czy lęk. Często to ojciec, poprzez swoją metodę reagowania (np. spokój, konsekwencja, wsparcie matki), uczy dziecko, jak radzić sobie z silnymi emocjami. Ponadto ojciec ma istotny wpływ na to, jak dziecko postrzega siebie. Dzieci, które mają pozytywne, bliskie relacje z ojcem, często odczuwają większą pewność siebie i wiarę w swoje zdolności – mówi psycholog dzieci i młodzieży.

- Dobre słowo ojca czy angażowanie się w zainteresowania dziecka budują poczucie wartości i pomagają w kształtowaniu zdrowej samooceny. Dzieci, które doświadczyły miłości i uwagi ze strony ojca, są także bardziej otwarte na tworzenie głębokich, zdrowych relacji z innymi.

Brak ojca a rozwój tożsamości dziecka

Brak ojca lub jego emocjonalna nieobecność mogą niekorzystnie wpływać na rozwój i funkcjonowanie dziecka. Dzieci, które nie mają stałego kontaktu z ojcem, mogą odczuwać brak poczucia bezpieczeństwa i stabilności. W przypadku, gdy ojciec pełnił rolę „głowy rodziny”, jego brak może powodować, że dziecko będzie czuło się mniej pewnie, reagowało lękowo lub próbowało przejąć nadmierną odpowiedzialność za rodzinę – zwraca uwagę Agnieszka Dąbrowska.

- Brak ojca ma również istotny wpływ na budowanie własnej tożsamości. U chłopców jego nieobecność może prowadzić do trudności w rozumieniu, kim są jako mężczyźni, a u dziewcząt pojawić się może problem z postrzeganiem relacji z mężczyznami, zarówno w kontekście romantycznym, jak i społecznym.

Dzieci, które dorastały bez ojca, mogą w dorosłym życiu mieć trudności w budowaniu własnych relacji z mężczyznami, w tym z partnerami czy dziećmi. Emocjonalna nieobecność ojca, nawet jeśli jest on fizycznie obecny, może wywołać podobne skutki. Dziecko może czuć się ignorowane, niezrozumiane lub niekochane. Długotrwała emocjonalna nieobecność ojca zwiększa ryzyko rozwoju kryzysów psychicznych, takich jak depresja, lęki czy zaburzenia zachowania, zwłaszcza w okresie dorastania – dodaje Agnieszka Dąbrowska.

Warto zaznaczyć, że wpływ ten jest zróżnicowany i zależy od wielu czynników, takich jak wsparcie matki czy obecność innych mężczyzn w życiu dziecka.

Dowiedz się więcej

o zdrowiu psychicznym i pomocy psychologicznej

Sprawdź

Jak różni się więź ojca od więzi matki?

Budowanie więzi ojca z dzieckiem różni się od więzi matki w kilku kluczowych aspektach, zarówno w sposobie interakcji, jak i w rolach, jakie pełni każdy z rodziców w procesie wychowawczym.

- Matka, z uwagi na szczególne połączenie z dzieckiem już w okresie prenatalnym oraz w pierwszych miesiącach życia, ma tendencję do bycia głównym opiekunem, co pozwala jej na głębszą i bardziej intymną więź emocjonalną. Natomiast więź ojca z dzieckiem buduje się częściej poprzez zabawę, aktywności fizyczne oraz naukę nowych umiejętności – tłumaczy Agnieszka Dąbrowska.

Ojciec pełni również rolę osoby wprowadzającej dziecko w świat zewnętrzny, ucząc je samodzielności, rozwiązywania problemów czy radzenia sobie z wyzwaniami.

Choć obie więzi opierają się na miłości i zaangażowaniu, różnią się dynamiką. Więź z matką jest często bardziej opiekuńcza, oparta na codziennej bliskości i trosce o podstawowe potrzeby dziecka, podczas gdy więź z ojcem może być bardziej związana z testowaniem granic, rozwijaniem niezależności i wprowadzaniem dziecka w świat społeczny. Te różnice w sposobie budowania więzi wzbogacają rozwój dziecka, dając mu zróżnicowane wzorce emocjonalne i społeczne.

Wyzwania ojcostwa w dzisiejszych czasach

Współczesnym ojcom coraz trudniej znaleźć równowagę między życiem zawodowym a rodzinnym. Praca zawodowa pochłania wiele czasu, a oczekiwania społeczne dotyczące sukcesu zawodowego oraz ograniczenia w dostępności urlopu wychowawczego utrudniają ojcom pełne zaangażowanie w opiekę nad dziećmi.

Mężczyźni często odczuwają zagubienie w wyniku presji związanej z równoczesnym spełnianiem tradycyjnych oczekiwań dotyczących roli mężczyzny (zapewnienie stabilności finansowej) oraz bardziej współczesnych wymagań bycia zaangażowanym, empatycznym i emocjonalnie dostępnym ojcem i partnerem.

- Dla wielu ojców kluczowe staje się znalezienie równowagi między byciem czułym, wspierającym rodzicem a pełnieniem roli autorytetu i wzorca. Czasem mężczyźni, mimo dużej chęci zaangażowania w proces wychowawczy, są odsuwani lub niedopuszczani do opieki przez partnerki z uwagi na niepewność co do ich umiejętności – zauważa Agnieszka Dąbrowska.