Codzienność z ADHD: gdy nie można się zatrzymać. Ekspertka o tym, jak diagnoza przynosi ulgę

Czym właściwie jest ADHD?

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder), czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, to zaburzenie neurorozwojowe, w przebiegu którego pacjent doświadcza problemów z koncentracją, impulsywności oraz nadmiernej aktywności.

Jak tłumaczy psycholog Olga Tytko, specjalistka z Centrum Medycznego Severux:

- ADHD to nie choroba, którą można wyleczyć, ale sposób funkcjonowania mózgu. Osoba z ADHD nie robi niczego ‘na złość’. Roztrzepanie, zapominanie czy impulsywność nie są celowe – wynikają z trudności w utrzymaniu uwagi i kontroli impulsów.

Wbrew obiegowym opiniom ADHD nie dotyczy wyłącznie dzieci – bardzo często diagnozuje się je również u osób dorosłych, nawet po 30. czy 40. roku życia. Objawy towarzyszą bowiem pacjentowi od wczesnych lat, choć mogą się nasilać lub łagodnieć w różnych okresach życia.

ADHD u dorosłych. Kiedy chaos jest codziennością

L4 na ADHD i zaburzenia uwagi. Jak lekarz decyduje o niezdolności do pracy?

ADHD po 35-tce - diagnoza i co dalej?

Kiedy emocje przejmują kontrolę – dlaczego nie warto zwlekać z wizytą u psychologa?

Kiedy rozkojarzenie to już coś więcej? ADHD i zaburzenia koncentracji u dzieci

Zawsze na końcu: dlaczego kobiety odkładają siebie na później?

Impulsywność, czyli „krótki lont” i spontaniczne decyzje

Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów ADHD jest impulsywność – emocjonalna i behawioralna. Osoby z ADHD potrafią gwałtownie reagować w sytuacjach stresowych, ale też podejmować spontaniczne decyzje, bez wcześniejszego zastanowienia.

- Ta impulsywność może mieć charakter zarówno ‘krótkiego lontu’, jak i impulsywnych decyzji  – wyjaśnia Olga Tytko. – Osoba z ADHD może zarówno łatwo wpadać w gniew, jak i podejmować nagłe, często nieprzemyślane decyzje, np. spontaniczną wycieczkę czy kosztowne zakupy. Miałam pacjentkę, która ‘w przypływie weny’ umawiała się na tatuaże i piercing.

Nieustanny ruch i problemy z koncentracją

Osoby z ADHD często „nie potrafią wysiedzieć w miejscu” – nawet w sytuacjach, które tego wymagają. Trudność może pojawić się w czasie wykładu, spotkania służbowego czy nabożeństwa w kościele.

- Często spotykam się z pacjentami, którzy mówią, że zaczynają się uczyć lub siadają do projektu, ale po chwili coś ich rozprasza – hałas za oknem, przypomnienie o mailu, myśl o obiedzie. Zamiast dokończyć jedno zadanie, przechodzą do następnego i tak mija pół dnia – opisuje ekspertka.

Jednym z najbardziej obrazowych przykładów jest – jak mówi Olga Tytko – „proces wynoszenia śmieci”:

- Wiem, że muszę wynieść śmieci, więc idę po worek, ale po drodze zauważam naczynia w zlewie. Myję je, potem odkurzam, prasuję ubrania, aż w końcu zapominam, po co właściwie wstałam z kanapy.

Trudności z utrzymaniem uwagi łączą się z łatwą utratą motywacji. Pacjenci często zaczynają zadania z energią, ale nie kończą ich, bo zapał szybko mija lub coś ich rozprasza.

Diagnoza ADHD – proces, nie „test w internecie”

Diagnoza ADHD wymaga konsultacji zarówno psychologicznej, jak i psychiatrycznej.

- W diagnostyce ADHD korzystam z wywiadu DIVA-5, kwestionariusza ASRS, testów uwagi i spostrzegawczości oraz kwestionariusza KpADHD. Po przeprowadzeniu badań wydaję opinię psychologiczną, z którą pacjent może udać się do psychiatry  – tłumaczy Olga Tytko.

I dodaje:

- Na podstawie wyników badań oraz wywiadu psychiatra – w Severux jest to lek. Sabina Nadajczyk – podejmuje decyzję o postawieniu ostatecznej diagnozy i ewentualnym włączeniu farmakoterapii.

Takie kompleksowe podejście, obejmujące diagnostykę, terapię psychologiczną i farmakoterapię, pozwala dobrać leczenie indywidualnie do potrzeb pacjenta i zapewnić mu wsparcie w różnych obszarach życia.

Dowiedz się więcej

o zdrowiu psychicznym i pomocy psychologicznej

Sprawdź

Leczenie i terapia – jak wspierać mózg w działaniu

Choć ADHD nie da się „wyleczyć”, można skutecznie nauczyć się z nim funkcjonować.

W pracy terapeutycznej najlepiej sprawdzają się metody terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), które uczą konkretnych strategii radzenia sobie z trudnościami.

- W terapii skupiam się na praktycznych rozwiązaniach – tworzeniu list zadań, dzieleniu obowiązków na małe kroki, stosowaniu techniki Pomodoro, czyli pracy w krótkich blokach z przerwami – mówi Olga Tytko. – Ważne jest też odnajdywanie sensu w tym, co robimy. Jeśli trzeba np. poskładać pranie, warto pomyśleć: ‘robię to, żeby sprawić przyjemność żonie/mężowi czy rodzicom’ albo ‘żeby zrobić sobie później kawę w spokoju’.

Dla osób z ADHD kluczowe jest wsparcie otoczenia – rodziny, partnera czy współpracowników.

To ważne, by bliscy rozumieli, że zapominanie czy nieogarnięcie nie są złośliwością. To nie wybór, tylko sposób, w jaki działa mózg osoby z ADHD.

ADHD u dorosłych – coraz częstsze rozpoznanie

Jak zauważa psycholog, coraz więcej dorosłych decyduje się na diagnostykę ADHD:

- Większość moich pacjentów to osoby między 20. a 50. rokiem życia. Objawy pojawiały się już w dzieciństwie czy nastoletnim wieku, ale dopiero obecnie zaczęli myśleć, że ich trudności to coś więcej niż roztargnienie, i że tak po prostu mają. Wiele osób nie ukończyło szkoły czy studiów, bo nikt wcześniej nie mówił o ADHD, tylko że dziecko jest roztargnione i niegrzeczne.

Rozpoznanie ADHD w dorosłości często przynosi ulgę – pozwala zrozumieć swoje zachowania i wreszcie nazwać to, co przez lata wydawało się „lenistwem” czy „bałaganem w głowie”.