Leki na ADHD. Rodzaje, działanie i efekty uboczne

Jak działają leki na ADHD?

ADHD jest związane z dysfunkcjami w przekaźnictwie dopaminergicznym i noradrenergicznym w mózgu, szczególnie w obszarach odpowiedzialnych za kontrolę impulsów, uwagę i regulację emocji. Leki stosowane w leczeniu ADHD wpływają na te układy neuroprzekaźnikowe, co pomaga w stabilizacji funkcji mózgu. Główne grupy leków wykorzystywane w terapii ADHD to stymulanty i niestymulanty.

Pilny komunikat GIF: popularny lek psychiatryczny wycofany z obrotu

Zmiany w refundacji leków. Od stycznia 2026 lista się wydłuża

Temperatura, światło, wilgoć – co niszczy leki i jak temu zapobiec?

Kaskada lekowa: jak nie wpaść w pułapkę kolejnych leków? Farmaceuta wyjaśnia

„Leki to nie słodycze” – jak bezpiecznie stosować leki dostępne bez recepty

Przegląd lekowy - czym jest i jakie korzyści może przynieść pacjentom?

Stymulanty

Stymulanty to najczęściej stosowana i najskuteczniejsza grupa leków w leczeniu ADHD. Są to leki, które zwiększają poziom dopaminy i noradrenaliny w mózgu, co pomaga poprawić koncentrację i zmniejszyć impulsywność. Najpopularniejsze stymulanty stosowane w leczeniu ADHD to:

Metylofenidat (np. Ritalin, Concerta)

Jest jednym z najstarszych i najczęściej przepisywanych leków na ADHD. Działa szybko i może być stosowany w formie krótko- i długodziałającej, co pozwala na dopasowanie do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Metylofenidat zwiększa poziom dopaminy i noradrenaliny, poprawiając funkcje poznawcze oraz zdolność do skupienia uwagi.

Amfetaminy (np. Adderall, Vyvanse)

Leki z grupy amfetamin również zwiększają poziom dopaminy i noradrenaliny, ale ich mechanizm działania jest nieco inny niż w przypadku metylofenidatu. Amfetaminy działają dłużej i mogą być stosowane raz dziennie, co jest wygodne, szczególnie dla dorosłych pacjentów.

Adderall, na przykład, jest lekiem wieloskładnikowym, który łączy różne sole amfetamin, co pozwala na dłuższe i bardziej równomierne uwalnianie substancji czynnych.

Efekty uboczne stymulantów

Stymulanty mogą wywoływać różne skutki uboczne, choć zazwyczaj są one łagodne i ustępują po pewnym czasie. Najczęstsze to:

• Bezsenność: leki stymulujące mogą zakłócać sen, zwłaszcza gdy są stosowane późnym popołudniem.
• Zmniejszenie apetytu: w niektórych przypadkach może to prowadzić do spadku masy ciała, co jest istotne, szczególnie u dzieci.
• Nadmierna drażliwość i lęk: niektórzy pacjenci zgłaszają wzrost poziomu lęku, szczególnie przy wyższych dawkach.
• Ból głowy i zawroty głowy: mogą pojawiać się zwłaszcza w początkowych fazach leczenia.

Niestymulanty

Niestymulanty są alternatywą dla pacjentów, którzy nie tolerują stymulantów lub u których występują przeciwwskazania do ich stosowania. Działają one głównie na układ noradrenergiczny, ale ich działanie nie jest tak szybkie jak stymulantów. Najpopularniejsze niestymulanty to:

Atomoksetyna (np. Strattera)

Jest lekiem, który hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny, zwiększając jej poziom w mózgu. Pomaga to w poprawie zdolności do koncentracji i kontroli impulsów, choć efekty mogą być zauważalne dopiero po kilku tygodniach stosowania.

Szukasz informacji o konkrentym leku? Zajrzyj tutaj: Baza leków 

Atomoksetyna jest zalecana szczególnie dla pacjentów, którzy mają skłonność do nadużywania stymulantów, ponieważ nie ma ona potencjału uzależniającego.

Guanfacyna i Klonidyna (np. Intuniv)

Oba te leki są agonistami receptorów adrenergicznych, co pomaga uspokoić nadpobudliwość i poprawić zdolność koncentracji.

Są szczególnie skuteczne w leczeniu ADHD z nasilonymi objawami impulsywności oraz u dzieci z zaburzeniami współistniejącymi, takimi jak zaburzenia lękowe.

Efekty uboczne niestymulantów

Niestymulanty mogą powodować inne efekty uboczne niż stymulanty, takie jak:

• Senność: szczególnie w początkowym okresie leczenia pacjenci mogą odczuwać nadmierną senność, co wpływa na ich funkcjonowanie w ciągu dnia.
• Problemy żołądkowo-jelitowe: mogą pojawić się nudności, wymioty czy bóle brzucha.
• Spadek ciśnienia krwi: szczególnie w przypadku guanfacyny i klonidyny, które działają uspokajająco i mogą wpływać na obniżenie ciśnienia krwi.

Jakie są korzyści i ryzyko stosowania leków na ADHD?

Leki na ADHD mogą znacząco poprawić jakość życia pacjenta, pomagając mu lepiej funkcjonować w szkole, pracy czy w relacjach społecznych. Warto jednak pamiętać, że nie są one odpowiednie dla każdego pacjenta, a ich stosowanie wymaga regularnego nadzoru lekarskiego.

Korzyści:

• Poprawa koncentracji, redukcja impulsywności i lepsza kontrola nad emocjami.
• Większa zdolność do skupienia na zadaniach oraz lepsze osiągnięcia w szkole lub pracy.
• Lepsza jakość życia zarówno pacjenta, jak i jego rodziny.

Ryzyko:

• Możliwość wystąpienia skutków ubocznych, szczególnie na początku terapii.
• Potencjalne ryzyko nadużywania stymulantów, zwłaszcza u osób dorosłych.
• Konieczność regularnej kontroli zdrowotnej, aby monitorować efekty leczenia oraz dostosować dawkowanie.

Czy leki na ADHD przepisywane są na receptę?

Leki na ADHD są wydawane wyłącznie na receptę. Zarówno stymulanty (takie jak metylofenidat i amfetaminy), jak i niestymulanty (np. atomoksetyna) są lekami, które wymagają nadzoru lekarza, ponieważ mogą wywoływać skutki uboczne (lista powyżej) oraz potencjalnie wchodzić w interakcje z innymi lekami.

Wiele leków stosowanych w terapii ADHD, zwłaszcza stymulanty, ma również potencjał uzależniający, co jest dodatkowym powodem, dla którego ich stosowanie jest ściśle kontrolowane.

Proces wydawania recepty zazwyczaj obejmuje dokładną ocenę przez lekarza specjalistę, takiego jak psychiatra lub neurolog, który po stwierdzeniu ADHD podejmuje decyzję o odpowiednim leczeniu farmakologicznym i monitoruje jego przebieg. Regularne wizyty kontrolne są istotne, aby dostosować dawkowanie lub zmienić lek w przypadku wystąpienia niepożądanych efektów.