Zaburzenia ze spektrum autyzmu i ich różne odcienie

Autyzm to właściwie spektrum zaburzeń autystycznych (autism spectrum disorder, ASD), które u każdego mogą objawiać się w inny sposób. Osoby nim dotknięte doświadczają problemów głównie w zakresie kontaktów społecznych, co objawia się już we wczesnym dzieciństwie.

 

  14 września 2021

Zaburzenia ze spektrum autyzmu i ich różne odcienie
Spis treści
Zaburzenia ze spektrum autyzmu Objawy autyzmu Funkcjonowanie społeczne Komunikowanie się Powtarzalne zachowania Pozostałe objawy Przyczyny Genetyka Rozpoznanie ASD Terapia autyzmu Przykładowe modele terapeutyczne Terapia behawioralna Metoda 3i (Intensywna – Indywidualna – Interaktywna) Metoda Son – Rise (metoda opcji)

Zaburzenia ze spektrum autyzmu

 

Autyzm dla każdej osoby nim dotkniętej znaczy co innego. Nasilenie charakterystycznych zachowań, a także odmienność trudności, z którymi zmagają się pacjenci tworzą szerokie spektrum tego zjawiska.

 

Do zaburzeń ze spektrum autyzmu zaliczamy:

 

  • zespół Aspergera,
  • autyzm dziecięcy,
  • autyzm atypowy,
  • autyzm wysokofunkcjonujący,
  • hiperleksja,
  • całościowe zaburzenie rozwoju,
  • zaburzenie semantyczno-pragmatyczne,
  • upośledzenie zdolności niewerbalnego uczenia się.

 

Objawy autyzmu

 

Pierwsze niepokojące symptomy autyzmu u dziecka rodzice mogą zaobserwować już w okolicach 6 miesiąca życia. Prawidłowo rozwijające się niemowlę powinno uśmiechać się w reakcji na mowę, pieszczoty (1. - 3. miesiąc), reagować na hałasy z otoczenia (odwracając głowę w ich stronę, 3. - 6. miesiąc), gaworzyć (ok. 5. - 9. miesiąca życia). Dzieci autystyczne natomiast:

 

  • nie uśmiechają się widząc rodziców,
  • nie wzdrygają się na hałas,
  • mało gaworzą,
  • mają ubogą mimikę twarzy,
  • mają nieobecny wzrok,
  • sztywnieją gdy weźmie się je na ręce,
  • długo wpatrują się w jeden punkt.

 

W późniejszym rozwoju dziecka obserwujemy objawy związane z funkcjonowaniem społecznym, komunikacją i powtarzalnymi zachowaniami:

 

Funkcjonowanie społeczne

 

Jako, że dzieci dotknięte zaburzeniami ze spektrum autyzmu mają trudności w obrębie odczytywania emocji i intencji innych ludzi, niełatwe jest dla nich nawiązywanie kontaktów i bliższych relacji. Objawia się to poprzez:

 

  • brak chęci do zabawy z rówieśnikami,
  • problemy z inicjowaniem kontaktu czy angażowaniem się w zdobywanie przyjaciół,
  • trudności z wchodzeniem w role w zabawie,
  • kłopoty z mówieniem o uczuciach,
  • brak dzielenia się osiągnięciami lub zainteresowaniami,
  • większe zainteresowanie przedmiotami niż drugim człowiekiem,
  • upodobanie samotności.

 

Komunikowanie się

 

Osoby w spektrum autyzmu zazwyczaj mówią mało, wolą raczej wskazywać na przedmioty palcem, używać do komunikacji obrazków w książkach czy pisma. Mają również skłonności do powtarzania słów. Trudności te widoczne są poprzez:

 

  • unikanie kontaktu wzrokowego,
  • opóźniony rozwój mowy,
  • mimikę twarzy niedostosowaną do wypowiedzi,
  • rzadkie uśmiechanie się,
  • brak reakcji na swoje imię,
  • małomówność, a jeśli rozmawiają to na jeden temat (niektóre dzieci z autyzmem nie mówią wcale),
  • problemy z odczytywaniem mimiki twarzy, tonu głosu,
  • nietypowy ton wypowiedzi (np. wypowiadanie każdego zdania jako pytanie),
  • trudności w komunikowaniu potrzeb i pragnień,
  • brak rozumienia poczucia humoru, ironii, metafor.

 

Powtarzalne zachowania

 

Osoby będące w spektrum autyzmu silnie przywiązują się do wypracowanych rutyn i nie lubią zmian. Mają zazwyczaj wąskie zainteresowania, ale są niezwykle zaangażowane w ich rozwijanie, bywają ekspertami w określonych dziedzinach.

 

W zakresie tego zjawiska autyzm objawia się poprzez:

 

  • wprowadzanie przedmiotów w jednostajny ruch obrotowy,
  • trudności z przyzwyczajeniem się do zmian w środowisku (np. zmiana miejsca jakiegoś przedmiotu w pokoju),
  • przywiązanie do przedmiotów/zabawek,
  • zainteresowanie wąską dziedziną, np. auta określonej marki,
  • spędzanie dużej ilości czasu na układaniu przedmiotów w określonej kolejności, np. książek na półce,
  • przywiązanie do rutyny,
  • powtarzanie niektórych zachowań, tj. uderzanie głową w ścianę, trzepotanie rękami.

 

Pozostałe objawy

 

Oprócz symptomów należących do trzech głównych grup objawów wymienionych powyżej, wyróżniamy także:

 

  • nadwrażliwość na dźwięk i dotyk (zakrywanie uszu w reakcji na dźwięk),
  • brak reakcji na ból w niektórych sytuacjach,
  • brak spontanicznych odruchów,
  • bezsenność,
  • fobie,
  • agresję i autoagresję,
  • nadpobudliwość i impulsywność.

 

Mimo, że u niemal 70% osób dotkniętych autyzmem diagnozuje się obniżony poziom rozwoju intelektualnego, to u części stwierdza się ponadprzeciętną inteligencję niewerbalną, która opiera się na używaniu zdolności wzrokowych wykorzystywanych do praktycznych metod rozwiązywania problemów.

 

Przyczyny

 

Autyzm jest zaburzeniem o nieznanej etiologii, choć istnieją pewne przypuszczenia dotyczące genetycznego podłoża jego powstawania.

 

Skłonności genetyczne mają stanowić jedynie jeden z wielu czynników, które wspólnie oddziałują i przyczyniają się do ujawnienia autyzmu. Wymienia się także:

 

  • defekty neurologiczne o nieznanym pochodzeniu (w tym uszkodzenie OUN),
  • urazy okołoporodowe,
  • toksoplazmozę wrodzona,
  • wiek ojca > 40 lat,
  • mózgowe porażenie dziecięce,
  • wcześniactwo,
  • infekcje wirusowe w czasie ciąży,
  • niską masa urodzeniowa,
  • zaburzenia w układzie neuroprzekaźników w mózgu.

 

UWAGA! Mitem jest, że szczepienia mogą wywoływać autyzm u dzieci. Jego rozpowszechnienie spowodowały badania przeprowadzone w latach 90-tych, które rzekomo miały wskazywać na powiązanie występowania autyzmu u dzieci z uprzednim szczepieniem MMR (trójskładnikowa szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce). Badanie to okazało się oszustwem, a prowadzące je lekarz stracił dożywotnio prawo do wykonywania zawodu. Jako, że autyzm ujawnia się zazwyczaj ok. 1,5 roku życia u dzieci, zbiega się to w czasie ze szczepieniem. Przypuszcza się, że z tego powodu mogą zostać wysnute fałszywe wnioski dotyczące powiązania szczepień z autyzmem.

 

Genetyka

 

Zgodnie z powyższym, zaburzenia genetyczne są uznawane za główną przyczynę występowania autyzmu. Badacze wskazują na istnienie genów, które odpowiadają za pojawienie się tego zaburzenia, a nawet znają dokładną lokalizację na chromosomach niektórych z nich. Co ciekawe, wykazano, że u kobiet występuje więcej takich genów.

 

W sytuacji, w której rodzice mają jedno dziecko z zaburzeniem ze spektrum autyzmu, prawdopodobieństwo, że kolejne również będzie nim dotknięte wynosi ok. 20%. Jeśli natomiast dwójka dzieci ma autyzm, szansa, że trzecie też będzie autystyczne to 32%.

 

Rozpoznanie ASD

 

Zaburzenia ze spektrum autyzmu stwierdza się u ok. 1 na 100 dzieci w Europie, w tym 4 razy częściej u chłopców niż dziewczynek. Sugeruje się, że może to być spowodowane nieco innym obrazem klinicznym tego zaburzenia, w zależności od płci, stąd wiele dziewczynek może nie otrzymać diagnozy, bądź uzyskać ją zbyt późno.

 

Diagnozowanie autyzmu jest niezwykle trudne i składa się z kilku części. Za najbardziej miarodajne narzędzie w rozpoznawaniu ASD uważa się protokół ADOS-2 (Autism Diagnosis Observation Schedule), który stosowany jest na całym świecie. Aby móc z niego skorzystać, badane dziecko musi ukończyć 12. miesiąc życia i musi umieć chodzić. Oczywiście może być również używany do diagnozowania młodzieży i dorosłych.

 

Cechy badania ADOS-2:

 

  • trwa 40-60 minut,
  • diagnosta przeprowadza obserwację pacjenta,
  • jeśli jest to dziecko, bawi się ono wspólnie z dorosłym,
  • osoba prowadząca badanie proponuje różne aktywności, w zależności od wieku,
  • na podstawie obserwacji oceniane są szczegóły w zachowaniu pacjenta,
  • badanie to prowokuje osobę badaną do określonych zachowań społecznych,
  • aspekty sprawdzane podczas badania: język i komunikacja, wzajemność w interakcjach społecznych, zabawa/wyobraźnia, zachowania stereotypowe, ograniczone zainteresowania, a także inne zachowania odbiegające od normy.

 

Oczywiście w diagnozowaniu autyzmu udział bierze więcej specjalistów, tj. psychologowie, psychiatrzy, pediatrzy rozwojowi czy neurolodzy. Ocenie zostają poddane aspekty takie jak:

 

  • rozwój emocjonalny dziecka,
  • praca mózgu,
  • badania słuchu i wzroku,
  • możliwe zaburzenia genetyczne.

 

Ostateczną diagnozę stawia lekarz psychiatra.

 

Na konsultację z psychologiem lub psychiatrą możesz umówić się nawet teraz, korzystając z halodoctor.pl, gdzie istnieje możliwość wykupienia wizyty w formie wideorozmowy.

 

Terapia autyzmu

 

Jako, że zaburzenia ze spektrum autyzmu objawiają się u każdego dziecka w inny sposób i mogą mieć różne nasilenie, to terapia zawsze dobierana jest indywidualnie. Po pomoc można się zgłosić do poradni psychologiczno-pedagogicznych, fundacji czy stowarzyszeń. Za największą na świecie organizację związaną z autyzmem i zajmującą się wsparciem osób z ASD uznaje się Autism Speaks, a za najważniejszą w Polsce Synapsis.

 

Jako, że terapia dobierana jest zwykle indywidualnie, a programów w niej wykorzystywanych jest kilka, niewykluczone, że trzeba będzie u danego pacjenta zastosować więcej niż jeden, jeśli początkowo zastosowany okaże się nieskuteczny.

 

Przykładowe modele terapeutyczne

 

Terapia behawioralna

 

Metoda ta polega na zwiększeniu liczby zachowań “prawidłowych społecznie” i zmniejszeniu liczby zachowań negatywnych przy użyciu systemu wykorzystującego nagrody i kary.

 

Metoda 3i (Intensywna – Indywidualna – Interaktywna)

 

Model ten wykorzystuje pojęcie edukacji poprzez zabawę, czyli intensywną stymulację mózgu. Są to zajęcia indywidualne (pacjent - terapeuta).

 

Metoda Son – Rise (metoda opcji)

 

Terapia ta działa na zasadzie spędzania czasu i zabawy z dzieckiem w specjalnie przygotowanym pokoju do zabaw. Powinien on kojarzyć się dziecku jako bezpieczne miejsce, wolne od zakłóceń. Udział w zabawach mogą brać np. rodzice lub wolontariusze.

 

Strategie metody:

 

  • dołączanie do schematycznych zachowań dziecka, co powoduje lepsze interakcje,
  • okazywanie ekscytacji i entuzjazmu w celu utrzymania uwagi dzieci,
  • uczenie tego jak inicjować i pielęgnować relacje międzyludzkie,
  • budowanie więzi opartej na zrozumieniu.

 

Son - Rise uznawana jest za jedną z najbardziej przełomowych i skutecznych metod pomocy dzieciom z ASD.

Najnowsze pytania pacjentów
laryngolog
Gdzie zgłosić się w przypadku wzmożonej wrażliwości na dźwięki?
Hałas i pewne dzwięki doprowadzają mnie do szału/załamnia. Miałam badanie słuchu i podobno...
2021-07-27 15:48:20
John Zając
lekarz
Umów wizytę
Najlepiej do laryngologa, który zbada i wszystko wytłumaczy
Zobacz więcej
CHCESZ ZADAĆ PYTANIE?
Musisz napisać jeszcze: 50 znaków.
Zdrowie
Choroby Choroby
Lekarz online czeka na Ciebie
Polecani lekarze
Maciej Tężycki
lekarz, lekarz w trakcie specjalizacji, lekarz rodzinny
4.96 / 27 opinii
Paweł Skoczylas
lekarz, internista, lekarz rodzinny
4.99 / 7877 opinii
Piotr Szuba
lekarz w trakcie specjalizacji, pediatra, lekarz rodzinny
4.91 / 1718 opinii
Dawid Luwański
lekarz, ginekolog - położnik
4.89 / 1568 opinii