Wstyd związany z otyłością może utrudniać leczenie. Psycholog wyjaśnia, jak go przełamać

Wstyd związany z otyłością – skąd się bierze?

Świat, w którym się obracamy, wpływa na nas, nasze myśli, emocje oraz sposób, w jaki odbieramy samych siebie. Nie inaczej jest w przypadku naszych przekonań na temat właściwego wyglądu ciała czy masy ciała.

Bezpośredni wpływ wywierają na nas wzorce piękna obowiązujące i promowane w kulturze oraz mediach. Często charakteryzują się one bardzo szczupłą, a czasem wręcz nienaturalną sylwetką, której osiągnięcie może być trudne lub niezdrowe. Promuje się również niebezpieczne diety, detoksy i głodówki jako rozwiązania problemów z sylwetką.

W przeszłości duży wpływ na wzorce wyglądu miał świat modelingu czy programy pokroju „Top Model”, a obecnie dużą rolę odgrywa również branża filmowa i serialowa. Jako ludzi odnoszących sukcesy często ukazuje się osoby piękne, młode i szczupłe. Posiadanie takiego wyglądu przedstawiane jest również jako warunek wejścia w relacje romantyczne i towarzyskie. Sylwetka, która nie spełnia tych standardów, może być natomiast przedstawiana jako coś gorszego lub wręcz godnego wstydu.

Mimo większej świadomości społecznej możemy współcześnie zaobserwować ponowny wzrost popularności wychudzonej, młodej sylwetki jako idealnego wzorca wyglądu, który ma zapewnić sukces zawodowy i towarzyski. Tym razem jednak, oprócz tradycyjnych mediów, istotnym obszarem wpływającym na nas jest świat wirtualny.

W mediach społecznościowych dużą przestrzeń zajmują intensywnie wysportowane sylwetki, których posiadanie bywa łączone z siłą, sukcesem i atrakcyjnością. Z kolei znaczna część treści kierowanych do kobiet skupia się na osiąganiu i prezentowaniu idealnego wyglądu, rozumianego jako bardzo szczupła sylwetka z jednoczesnym dużym biustem i pośladkami, stale „ulepszana” zabiegami urodowymi, makijażem, ubraniami i kosmetykami.

Pośrednio na nasze przekonania może z kolei wpływać sposób, w jaki osoby z otyłością ukazywane są w popkulturze. Często są postaciami drugoplanowymi, które mają wnosić element humorystyczny, bywają przedstawiane jako mniej inteligentne, samotne czy mniej atrakcyjne.

Na nasz sposób myślenia i nazywania rzeczywistości wpływa też język, którego używamy. Przykładowo określenie „bycie grubym” może być używane jako obraźliwe. Warto również zauważyć, że w języku funkcjonuje wiele określeń odnoszących się do nadmiernej masy ciała, co również może wpływać na sposób postrzegania osób z otyłością.

Jak osoba z otyłością może posiadać wysoką samoocenę, gdy cały świat wokół niej od dziecka przedstawia wychudzone lub mocno wyćwiczone osoby jako odnoszące sukcesy zawodowe i towarzyskie, a z kolei osoby z otyłością jako gorsze lub odpychające?

Otaczająca nas kultura, filmy, seriale, treści internetowe, liczne mody, a nawet język, którym się posługujemy, mogą więc skutecznie powodować i utwierdzać w nas poczucie wstydu, jeśli tylko nasze ciało odbiega od powszechnie przedstawianej „normy”.

Semaglutyd bez recepty jako „peptyd”? GIF: to przestępstwo

Dziecko szybko przybiera na wadze? Dietetyk pediatryczny mówi, kiedy to już powód do niepokoju

Spalacze tłuszczu pod lupą: co naprawdę mówi nauka o skuteczności i bezpieczeństwie kofeiny

Woda z cytryną i ocet jabłkowy na odchudzanie: co na to nauka?

Trening HIIT dla początkujących: skuteczna droga do lepszej kondycji

Deficyt kaloryczny bez liczenia kalorii. Dietetyk wyjaśnia, jak schudnąć „na oko”

Zacznij leczyć otyłość dziś — bez kolejki, bez czekania

Przejdź do serwisu

Otoczenie może wzmacniać poczucie winy i niską samoocenę

Tak jak w serialach, często również w prawdziwym życiu osoby z otyłością nie otrzymują wystarczającego wsparcia. Całą ich obecność sprowadza się do nadmiernej masy ciała. Tym samym zabiera się im tożsamość, zainteresowania i osiągnięcia, ponieważ wiodącym tematem rozmów staje się problem otyłości.

Wysoką masę ciała traktuje się jako coś, co łatwo zmienić i co wynika wyłącznie z lenistwa oraz braku chęci do zmiany. Część osób doświadcza takiego traktowania już od dziecka – od momentu pojawienia się nadwagi czy wyższej masy ciała, choć mieszczącej się w normie, ale nieprzystającej do sylwetek szczupłych modelek znanych z popkultury.

Wpływa to na budowanie się niskiej samooceny, poczucia winy, niezrozumienia czy złości na siebie.

Innym aspektem wpływającym na nasz wygląd jest styl życia, który kształtują kultura, media oraz otoczenie, w jakim przebywamy, w tym rodzina i rówieśnicy. Czerpiemy z nich wzorce związane z dietą, gotowaniem, aktywnością fizyczną, zdrowiem czy pasjami. Idąc dalej, również wzorce związane z budowaniem nawyków, wartościami oraz motywacją.

Przykładowo mężczyzna, którego ojciec musiał codziennie na obiad zjeść kawał mięsa, a wieczorami popijał piwo, może nie mieć wykształconego wzorca jedzenia warzyw, zbilansowanej diety czy unikania używek.

Z kolei kobieta, której mama miała nadwagę, ciągle krytykowała swój wygląd oraz stosowała nietypowe diety przeplatane głodówkami, może nie mieć utrwalonego wzorca akceptowania swojego ciała, dbania o zdrowie czy stabilnego, zdrowego sposobu odżywiania.

Jeśli do takich wzorców dodamy wyśmiewanie przez najbliższych i komentowanie wyglądu – nie tylko w kontekście masy ciała – może to sprzyjać rozwinięciu wysokiego poziomu wstydu, niechęci do własnego ciała, niskiej samooceny, złości w stosunku do siebie czy smutku.

Możemy być szczęśliwymi ludźmi i lubić swoje ciało, a nadal chcieć zmiany. Powinna być to jednak zmiana wynikająca np. z chęci zadbania o swoje zdrowie, a nie z przymusu uzyskania akceptacji otoczenia czy wpisania się w obowiązujące standardy piękna.

„Wystarczy mniej jeść i więcej się ruszać”. Jak stygmatyzacja wygląda w gabinecie?

Niestety osoby z otyłością mogą spotykać się również ze złym traktowaniem ze strony specjalistów, np. w gabinecie lekarskim. Często wszystkie problemy osoby z otyłością sprowadzane są wyłącznie do jej masy ciała, niezależnie od tego, z jaką trudnością zgłosiła się do danego specjalisty.

Może to budzić poczucie zignorowania, niezrozumienia czy zniechęcenia. Poziom wstydu rośnie, pogarsza się samopoczucie, a problemy zdrowotne, np. hormonalne, pozostają niezaopiekowane.

Z tego powodu osoby z otyłością mogą odkładać wizytę u lekarza lub rzadziej sięgać po pomoc. Jeśli już ją uzyskują, mogą natomiast słyszeć, aby „po prostu zaczęły się ruszać i zdrowiej jadły”, choć często są już po wielu próbach związanych z dietą i aktywnością fizyczną.

Mogą więc odczuwać poczucie winy i wstydu, że mimo podejmowanych prób nie udaje im się zmienić sylwetki.

Wstyd może powstrzymywać przed szukaniem pomocy

Jak widać, powodów występowania poczucia wstydu u osób z otyłością jest wiele i mogą być one bardzo różnorodne.

Wstyd może powodować brak chęci do wyjścia z domu, dystansowanie się od relacji z innymi osobami czy zniechęcenie do sięgnięcia po pomoc drugiego człowieka – zarówno bliskich, jak i specjalistów.

Problem pojawia się szczególnie wtedy, gdy osoba z otyłością ma poczucie, że inni większą wagę przywiązują do jej „wagi” niż do niej samej – osoby, która potrzebuje przede wszystkim zrozumienia, empatii i wsparcia.

Długotrwałe poczucie wstydu może w konsekwencji prowadzić do zaniechania kolejnych prób zmiany. Osoba może dojść do przekonania, że skoro wielokrotnie jej się nie udało, kolejne działania również nie mają sensu.

Jak wspierać osobę z otyłością? Psycholog podpowiada

Jedną z najważniejszych rzeczy, jakie możemy zrobić dla osoby z otyłością, jest traktowanie jej jak człowieka.

Brzmi zbyt oczywiście? Być może. Dla osób z otyłością jednymi z największych trudności może być jednak brak próby zrozumienia ich sytuacji, traktowanie z góry – często w połączeniu z etykietą lenistwa – oraz ignorowanie ich objawów i problemów, również tych niezwiązanych z otyłością.

Nie bez znaczenia są także aktualna sytuacja społeczno-finansowa i aspekty psychologiczne. Można więc sprowadzić to do potrzeby bycia traktowanym podmiotowo, tak jak traktujemy innych.

Ważne jest pochylenie się nad trudnościami danej osoby zarówno pod kątem cielesnym, jak i emocjonalnym. Przecież nie powiedzielibyśmy osobie, która ma np. zwichniętą kostkę, że to wszystko jej wina, bo za dużo się rusza.

Rozmawiajmy o otyłości jako o problemie medycznym, w sposób neutralny, który zakłada wspólne poszukiwanie rozwiązania, bez stygmatyzacji. Podchodźmy do niego holistycznie.

Uwzględniajmy także sytuację psychologiczną i społeczną

Warto pamiętać o aspektach psychologiczno-emocjonalnych czy społeczno-finansowych. Osoby z otyłością mogą napotykać bariery utrudniające zmianę sylwetki, np. finansowe – brak środków na zakup karnetu na siłownię, stroju czy sprzętu sportowego.

Barierą może być również brak wiedzy o możliwych aktywnościach sportowych, o które dana osoba wstydzi się zapytać. Pomocna i prozdrowotna może być więc rozmowa oraz wspólne poszukanie innych aktywności, które dana osoba będzie w stanie wykonywać.

Zwróćmy uwagę na relację z jedzeniem

Trzeba pamiętać również o tym, że osoby doświadczające problemów związanych z masą ciała mogą mierzyć się z zaburzeniami odżywiania i nieprawidłowymi zachowaniami związanymi z jedzeniem. Nie chodzi wyłącznie o napady objadania się. Mogą pojawić się również np. zachowania związane z ograniczaniem jedzenia, głodówki czy inne zachowania mające zapobiec przybieraniu na wadze.

Dlatego istotne jest budowanie zdrowej, akceptującej relacji z jedzeniem i własnym ciałem. Dieta powinna być zdrowa, zbilansowana, dopasowana do trybu życia i potrzeb, a jedzenie nie powinno być jedynym sposobem regulowania trudnych emocji.

Co mogę zrobić, jeśli wstyd utrudnia mi zmianę?

Pomoc możemy podzielić na trzy obszary: psychologiczno-logistyczny, związany z otoczeniem oraz psychologiczno-emocjonalny.

Przyjrzyj się swoim nawykom, celom i motywacji

Wiele trudności nie bierze się wyłącznie z braku chęci do zmiany czy zmęczenia. Mogą wynikać np. z braku odpowiednich nawyków, niewłaściwej motywacji czy złego lub nierealistycznego planowania.

Dlatego warto przyjrzeć się temu, jak wygląda u nas budowanie nawyków, skąd czerpiemy motywację do zmiany i czy mamy plan oparty na konkretnych działaniach, a nie tylko ogólnikach.

Może okazać się, że większym problemem od samego podjęcia aktywności fizycznej czy zdrowego odżywiania jest zbudowanie w tym zakresie trwałych, dobrych nawyków, takich jak regularne treningi i posiłki.

Warto również przyjrzeć się jakości swojego snu, który ma wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie.

Być może ustalony przez nas plan treningowy i dietetyczny jest zbyt mało konkretny albo zawiera nierealistyczne założenia. Istotne jest, aby plan precyzował, jaki jest nasz cel ogólny oraz prowadzące do niego cele szczegółowe, a także za pomocą jakich działań będziemy je realizować.

Z kolei w przypadku motywacji warto sprawdzić, czy chęć do zmiany wynika z nas i naszych potrzeb, np. zdrowotnych, czy raczej jest podszyta wstydem i negatywnymi opiniami innych.

Cele wynikające z naszych potrzeb i służące nam mogą sprawić, że będziemy mieć więcej motywacji do zmiany, a w przypadku porażek i błędów łatwiej będzie nam wrócić do budowania zdrowych nawyków.

Sprawdź, co w twoim otoczeniu pogłębia wstyd

W drugim obszarze warto zastanowić się, jak wpływa na mnie otaczający świat, o czym była mowa na początku artykułu.

Warto przyjrzeć się przekonaniom i nawykom dotyczącym stylu życia, odżywiania, sportu czy postrzegania siebie, wyniesionym z domu rodzinnego i otoczenia.

Dobrze zadać sobie pytania:

• W jakich momentach pojawia się we mnie poczucie wstydu lub bycia gorszym? Czy wiąże się to z kontaktem z konkretnymi osobami, treściami w Internecie lub mediach?
• Czy jest coś w moim otoczeniu, co mi nie służy, np. utrudnia budowanie zdrowych nawyków lub sięgnięcie po pomoc?
• Czy osoba, którą obserwuję, lub serial, który oglądam, mi służy, czy raczej pogłębia poczucie wstydu i niezadowolenia?
• Czy ktoś z moich bliskich przekracza moje granice w związku z moją otyłością?
• Zadbaj o samoocenę i sposób radzenia sobie z emocjami

W trzecim obszarze warto zaopiekować się wstydem i niską samooceną. Już samo uświadomienie sobie istnienia tych uczuć może mieć dla nas korzystny skutek.

Uznanie ich i zaopiekowanie się nimi jest ważne, choć może być trudne. Warto zastanowić się nad tym, jak regulujemy trudne emocje i problemy. Czy jest to zdrowy, korzystny sposób, czy raczej powinien zostać zmieniony?

Czy regulujemy swoje emocje np. poprzez niezdrowe jedzenie, nadmierną aktywność fizyczną lub jej zupełny brak?

Kiedy warto skorzystać z pomocy psychologa lub psychoterapeuty?

Jeśli któryś z opisanych obszarów wydaje się sprawiać duże problemy, którym trudno sprostać samodzielnie, czujesz niską samoocenę lub masz poczucie, że nie możesz już iść samemu dalej, warto skorzystać z pomocy psychologa lub psychoterapeuty.

Wsparcie specjalisty zdrowia psychicznego może być ważnym elementem kompleksowego podejścia do leczenia otyłości, szczególnie wtedy, gdy trudności dotyczą emocji, samooceny, zachowań związanych z jedzeniem czy motywacji do zmiany.

Na koniec pamiętaj: porażki i błędy są naturalną częścią procesu zmiany i nauki. Każdej osobie się zdarzają. Ważne, by próbować dalej.

Wiele osób rezygnuje ze swoich celów w momencie, gdy coś im nie wyjdzie, np. gdy ominą trening lub zjedzą posiłek wbrew ustalonej diecie. Nie poddawaj się po pojedynczej sytuacji. Spróbuj wrócić do swoich założeń i kontynuować działania.

Otyłość nie jest powodem do wstydu

Poczucie wstydu i negatywna samoocena mogą towarzyszyć otyłości i znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie. Nie jesteśmy jednak wobec nich zupełnie bezradni.

Ważne w tym procesie jest dokładne przyjrzenie się swoim nawykom, emocjom i motywacji, a także krytyczne analizowanie docierających do nas treści. Możemy i mamy prawo sięgać po pomoc i wsparcie – zarówno ze strony bliskich, jak i specjalistów – aby zadbać o swoje zdrowie oraz pracować nad otyłością i związanym z nią wstydem.

Pamiętajmy, że osoby z otyłością mogą mierzyć się z dużą liczbą problemów, odrzuceniem i niezrozumieniem ze strony otoczenia. Nie dokładajmy się do tego. Okażmy im szacunek, wsparcie i zrozumienie oraz poświęćmy chwilę na rozmowę o objawach, trudnościach i emocjach.