Rewolucja w psychiatrii? Jak leki na otyłość zmieniają sposób w jaki myślimy i reagujemy

GLP-1 to nie tylko hormon jelitowy

Przez długi czas glukagonopodobny peptyd-1 (GLP-1) był postrzegany wyłącznie jako hormon przewodu pokarmowego — wydzielany po posiłku, stymulujący wydzielanie insuliny i wysyłający sygnał sytości do mózgu. Kiedy jednak naukowcy zaczęli mapować rozmieszczenie receptorów GLP-1 w ludzkim ciele, odkryli coś nieoczekiwanego: są one obecne w licznych obszarach ośrodkowego układu nerwowego.

Receptory GLP-1 zlokalizowano m.in. w:

• korze przedczołowej — odpowiedzialnej za planowanie, podejmowanie decyzji i hamowanie impulsów,
• ciele migdałowatym (amygdala) — centrum przetwarzania emocji, w szczególności strachu i agresji,
• jądrze półleżącym (nucleus accumbens) — kluczowym węźle układu nagrody i motywacji,
• hipokampie — strukturze zaangażowanej w uczenie się i pamięć,
• podwzgórzu — centrum regulacji homeostazy energetycznej i zachowań popędowych.

Taka lokalizacja receptorów sugeruje, że leki GLP-1 — naśladując działanie naturalnego hormonu — mogą modyfikować nie tylko metabolizm, ale też psychologiczne mechanizmy sterujące naszym zachowaniem.

Food noise – czym jest ciągłe myślenie o jedzeniu i jak odróżnić je od głodu?

5, 10, 15 procent mniej masy ciała. Chirurg pokazuje, co wtedy dzieje się z organizmem

Jak ocenić, czy jest się otyłym? BMI to za mało. Chirurg bariatryczny wyjaśnia

Dlaczego tak trudno na stałe schudnąć? Lekarz wyjaśnia, jak organizm walczy o odzyskanie wagi

Otyłość niszczy organizm po cichu. Chirurg bariatryczny wyjaśnia, co dzieje się z narządami

Znany dziennikarz dostał wynik badania. Schudł 11 kg i zaczął intensywnie trenować

Zacznij leczyć otyłość dziś — bez kolejki, bez czekania

Przejdź do serwisu

Mniej impulsywny, mniej agresywny — co mówią badania?

Przełomowe badanie opublikowane w 2026 roku na łamach pisma „Criminology" przez naukowców z Rutgers University wykazało, że u osób aktualnie stosujących leki GLP-1 (takie jak semaglutyd — substancja czynna Ozempica i Wegovy) związek między impulsywnością a zachowaniami agresywnymi był o 62% słabszy niż u tych, którzy terapię przerwali. Badanie objęło 821 osób spośród ponad 7 500 ankietowanych dorosłych Amerykanów.

Autorzy porównali to działanie do efektu terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) — psychoterapii, która uczy pacjentów rozpoznawania i modyfikowania automatycznych reakcji.

- Leki osłabiają drogę od impulsu do działania, nie eliminując samej impulsywności — wyjaśnił dr Christopher Thomas z Rutgers University-Camden, współautor pracy.

To odkrycie jest szczególnie istotne, ponieważ impulsywność to jeden z kluczowych czynników ryzyka wielu zaburzeń psychicznych — od ADHD, przez uzależnienia, po zaburzenia osobowości borderline.

GLP-1 a uzależnienia — obiecujące tropy

Jednym z najbardziej intrygujących obszarów badań jest wpływ leków GLP-1 na uzależnienia. Kilka niezależnych badań przedklinicznych i obserwacyjnych wskazuje, że preparaty te mogą redukować spożycie alkoholu, a nawet osłabiać apetyt na substancje psychoaktywne.

W 2023 roku w czasopiśmie „JAMA Psychiatry" ukazały się wyniki badania szwedzkiego, w którym stwierdzono, że pacjenci z cukrzycą przyjmujący semaglutyd rzadziej trafiali do szpitala z powodu zaburzeń związanych z alkoholem niż osoby leczone innymi metodami. Z kolei badania na modelach zwierzęcych wykazały, że aktywacja receptorów GLP-1 zmniejsza motywację do poszukiwania alkoholu i kokainy.

Mechanizm może polegać na modulacji układu dopaminergicznego — tego samego, który jest nadaktywny w uzależnieniach. Leki GLP-1 mogą „wyciszać" nadmierną odpowiedź na bodźce nagradzające, co przekłada się na mniejsze pragnienie i mniejszą skłonność do ryzykownych zachowań.

Dowiedz się więcej

o zdrowiu psychicznym i pomocy psychologicznej

Sprawdź

Depresja, lęk i nastrój — co wiemy?

Pacjenci stosujący leki GLP-1 nierzadko zgłaszają poprawę nastroju i ogólnego samopoczucia psychicznego. Część ekspertów przypisuje to przede wszystkim pozytywnym efektom redukcji masy ciała — wyższej samoocenie, mniejszemu bólowi stawów, lepszej jakości snu. Trudno jednak wykluczyć bezpośredniego neurobiologicznego działania tych preparatów.

Badania na zwierzętach wykazały działanie neuroprotekcyjne agonistów GLP-1 — chronią neurony przed stresem oksydacyjnym i stanem zapalnym, co może mieć znaczenie w kontekście depresji i chorób neurodegeneracyjnych. W 2024 roku opublikowano wyniki badania klinicznego sugerujące, że liraglutyd może poprawiać funkcje poznawcze u osób z łagodnymi zaburzeniami pamięci.

Jednocześnie agencje regulacyjne — w tym Europejska Agencja Leków (EMA) — prowadzą monitoring pod kątem potencjalnych działań niepożądanych ze strony układu nerwowego, m.in. myśli samobójczych, które były zgłaszane przez część pacjentów. Jak dotąd analiza dostępnych danych nie potwierdziła związku przyczynowego, jednak temat pozostaje pod obserwacją.

Co to oznacza dla lekarzy i pacjentów?

Wiedza o neuropsychologicznych efektach leków GLP-1 ma praktyczne znaczenie dla opieki nad pacjentem. Warto wiedzieć, że:

• Zmiana zachowania, nastroju lub apetytu na substancje psychoaktywne w trakcie terapii powinna być omówiona z lekarzem prowadzącym.
• Leki GLP-1 nie są zarejestrowane jako leczenie zaburzeń impulsywności ani uzależnień — wszelkie dodatkowe wskazania wymagają potwierdzenia w kontrolowanych badaniach klinicznych.
• Pacjenci z historią zaburzeń psychicznych powinni być objęci szczególnym monitoringiem w trakcie terapii tymi preparatami.
• Obiecujące wyniki badań nie powinny skłaniać do samoleczenia — farmakoterapia otyłości jest prowadzona wyłącznie pod nadzorem lekarza.

Leki GLP-1 zrewolucjonizowały leczenie otyłości i cukrzycy, ale ich wpływ na mózg i zachowanie dopiero zaczyna być systematycznie badany. Dane z badań obserwacyjnych i przedklinicznych wskazują na fascynujące możliwości — od redukcji impulsywności i agresji, przez osłabienie mechanizmów uzależnień, po potencjalną neuroprotekcję. Potrzeba jednak solidnych badań klinicznych, zanim te odkrycia przełożą się na nowe wskazania terapeutyczne. Jedno jest pewne: Ozempic to nie tylko zastrzyk na wagę — to okno na nową neurobiologię zachowania człowieka.

Bibliografia

Semenza D., Thomas C., GLP-1 Receptor Agonist Use and Violent Behavior, Criminology (Wiley), 2026. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/1745-9125.70058

Rutgers University, Researchers Link Use of GLP-1 Medications to Lower Risk of Violence, Rutgers Today, 5 czerwca 2026. https://www.rutgers.edu/news/researchers-link-use-glp-1-medications-lower-risk-violence

Wium-Andersen I.K. i in., Associations Between Use of GLP-1 Receptor Agonists and Alcohol Use Disorder: A Nationwide Study, JAMA Psychiatry, 2023. https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/2809674

Kloster Knudsen J. i in., GLP-1 Receptor Agonists: Mechanisms of Action and Potential Neurological Effects, Frontiers in Neuroscience, 2023. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnins.2023.1204804

Femminella G.D. i in., Evaluating the Effects of the Novel GLP-1 Analogue Liraglutide in Alzheimer's Disease: Study Protocol for a Randomised Controlled Trial, Trials, 2019. https://trialsjournal.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13063-019-3259-x

Europejska Agencja Leków (EMA), GLP-1 Receptor Agonists: Safety Review of Suicidal Thoughts and Self-Harm, EMA, 2024. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/referrals/glp-1-receptor-agonists

Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości (PTLO), Wytyczne kliniczne w zakresie leczenia otyłości, 2022. https://ptlo.org.pl