Jabłko czy gruszka? Dlaczego otyłość u kobiet i mężczyzn to zupełnie inna historia

Otyłość mężczyzn a otyłość kobiet – dwa różne wzorce

Otyłość definiuje się najczęściej za pomocą wskaźnika BMI (body mass index, czyli indeks masy ciała) powyżej 30 kg/m². Ta sama liczba może jednak oznaczać zupełnie inny stan zdrowia u kobiety i u mężczyzny, ponieważ to nie sama masa ciała, a rozmieszczenie tkanki tłuszczowej decyduje o ryzyku chorób. U mężczyzn dominuje otyłość brzuszna, zwana androidalną albo typu „jabłko” – tłuszcz gromadzi się wokół talii i narządów wewnętrznych. U kobiet częściej występuje otyłość udowo-pośladkowa, czyli gynoidalna, typu „gruszka”, gdzie tkanka tłuszczowa odkłada się w okolicach bioder, ud i pośladków, jak wyjaśniają eksperci portalu medycznego Nasz Lekarz.

Różnice widać też w samej ilości tkanki tłuszczowej uznawanej za prawidłową. Prawidłowa zawartość tkanki tłuszczowej u dorosłych kobiet wynosi 20–30 proc. masy ciała, a u mężczyzn 15–20 proc. Kobiece ciało fizjologicznie potrzebuje więcej tłuszczu – to nie oznaka gorszej kondycji, tylko naturalna cecha związana z funkcjami rozrodczymi.

Food noise – czym jest ciągłe myślenie o jedzeniu i jak odróżnić je od głodu?

5, 10, 15 procent mniej masy ciała. Chirurg pokazuje, co wtedy dzieje się z organizmem

Jak ocenić, czy jest się otyłym? BMI to za mało. Chirurg bariatryczny wyjaśnia

Dlaczego tak trudno na stałe schudnąć? Lekarz wyjaśnia, jak organizm walczy o odzyskanie wagi

Otyłość niszczy organizm po cichu. Chirurg bariatryczny wyjaśnia, co dzieje się z narządami

Znany dziennikarz dostał wynik badania. Schudł 11 kg i zaczął intensywnie trenować

Zacznij leczyć otyłość dziś — bez kolejki, bez czekania

Przejdź do serwisu

Przyczyny i mechanizm – rola hormonów

Za odmiennym rozmieszczeniem tłuszczu stoją przede wszystkim hormony płciowe. Estrogeny sprzyjają magazynowaniu tłuszczu w okolicach bioder i ud, natomiast androgeny (hormony męskie) promują odkładanie tłuszczu trzewnego, czyli tego gromadzącego się wokół narządów wewnętrznych jamy brzusznej. Tłuszcz trzewny jest metabolicznie aktywny – wydziela substancje prozapalne i zaburza gospodarkę hormonalną, dlatego uznaje się go za bardziej niebezpieczny niż tłuszcz podskórny.

Co ciekawe, ten podział nie jest stały przez całe życie. Po menopauzie, gdy poziom estrogenów gwałtownie spada, u wielu kobiet tłuszcz zaczyna przesuwać się z bioder i ud w stronę brzucha – upodabniając ich sylwetkę do typowo męskiego wzorca otyłości. Jak wskazują obesitolodzy podobny, choć wolniejszy proces zachodzi u starzejących się mężczyzn wraz ze spadkiem testosteronu.

Skala problemu w Polsce – kto choruje częściej

Z danych zebranych w raporcie Narodowego Funduszu Zdrowia, na podstawie szacunków międzynarodowego konsorcjum badawczego, wynika, że w 2025 roku z otyłością zmagało się w Polsce 25,9 proc. kobiet i aż 30,3 proc. mężczyzn w wieku 20 lat i więcej. Mężczyźni częściej mają nadwagę i otyłość niż kobiety, jednak – jak zaznaczają eksperci – ta różnica zaciera się z wiekiem, a po menopauzie odsetek otyłych kobiet wyraźnie rośnie.

Warto pamiętać, że są to dane szacunkowe, oparte na modelach statystycznych, a nie na jednorazowym badaniu całej populacji – rzeczywisty obraz może się nieco różnić w zależności od metodologii i regionu.

Objawy, ryzyko chorób i przeciwwskazania do zwlekania z leczeniem

Otyłość brzuszna, częstsza u mężczyzn, silniej wiąże się z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2 i zespołu metabolicznego, ponieważ tłuszcz trzewny bezpośrednio obciąża wątrobę i wpływa na wrażliwość na insulinę. Otyłość udowo-pośladkowa, typowa dla kobiet przed menopauzą, jest pod tym względem mniej szkodliwa metabolicznie, choć – jak zauważają dietetycy – bywa trudniejsza do zredukowania, bo tkanka tłuszczowa w tych okolicach jest mniej aktywna metabolicznie.

To nie jedyne różnice. Nowsze badania sugerują, że mechanizmy leżące u podstaw otyłości również różnią się między płciami na poziomie biochemicznym. Naukowcy z tureckiego uniwersytetu Dokuz Eylul, którzy przebadali ponad tysiąc pacjentów z otyłością, zaobserwowali, że u kobiet częściej występują podwyższone wskaźniki stanu zapalnego i wyższy poziom cholesterolu, natomiast u mężczyzn częściej dochodzi do większego nagromadzenia tłuszczu trzewnego oraz obciążenia wątroby. Wyniki te zaprezentowano podczas Europejskiego Kongresu Otyłości (European Congress on Obesity) w 2026 roku – warto jednak podkreślić, że to dane z jednej konferencji naukowej, a pełna publikacja recenzowana może jeszcze doprecyzować te wnioski.

Otyłość wpływa też inaczej na płodność. U kobiet nadmiar tkanki tłuszczowej może zaburzać owulację i regularność cyklu miesiączkowego, a u mężczyzn wiąże się z obniżeniem poziomu testosteronu i pogorszeniem jakości nasienia, na co zwracają uwagę specjaliści zajmujący się leczeniem otyłości.

Metody leczenia – czy podejście powinno się różnić

Podstawą leczenia otyłości, niezależnie od płci, pozostaje zmiana stylu życia: odpowiednio zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna i praca nad nawykami żywieniowymi. W uzasadnionych przypadkach lekarz może rozważyć farmakoterapię lub – przy otyłości olbrzymiej – leczenie bariatryczne. Warto jednak podkreślić, że dobór metody, w tym ewentualnych leków czy zabiegu, zawsze powinien być indywidualną decyzją lekarza prowadzącego, opartą na pełnym obrazie zdrowia pacjenta, a nie na uniwersalnym schemacie.

Znaczenie płci w leczeniu podkreśla też autorka wspomnianego wyżej badania:

- Nasze odkrycia podkreślają, jak ważne są badania kliniczne uwzględniające płeć. W przypadku otyłości różnice między kobietami a mężczyznami obserwujemy zarówno w patologii choroby, jak i jej przebiegu, dlatego także terapie powinny uwzględniać płeć – podsumowała Zeynep Pekel, główna autorka badania z Dokuz Eylul University.

Różnice dotyczą też składu ciała, co ma znaczenie przy planowaniu terapii. Mężczyźni z otyłością zwykle mają większy udział masy mięśniowej niż kobiety przy tej samej masie ciała, co przekłada się na wyższe zapotrzebowanie energetyczne w spoczynku – u kobiet z kolei dominuje tkanka tłuszczowa, zwłaszcza podskórna. Dlatego dieta czy plan aktywności fizycznej „skopiowany” z jednej płci na drugą może po prostu nie zadziałać tak samo skutecznie.

Podsumowanie

Otyłość mężczyzn i otyłość kobiet to dwa różne obrazy tej samej choroby. Mężczyźni częściej gromadzą tłuszcz w okolicy brzucha, co wiąże się z wyższym ryzykiem chorób serca i cukrzycy, a kobiety – w okolicy bioder i ud, co bywa mniej groźne metabolicznie, ale trudniejsze do zredukowania. Na te różnice wpływają hormony płciowe, a ich rola zmienia się z wiekiem – szczególnie po menopauzie u kobiet. Coraz więcej badań wskazuje, że także leczenie otyłości powinno uwzględniać płeć pacjenta. Niezależnie jednak od tego, jaki typ sylwetki dominuje, warto skonsultować nadmierną masę ciała z lekarzem – dobrana indywidualnie diagnostyka i plan działania są skuteczniejsze niż uniwersalne porady.

Bibliografia

Narodowy Fundusz Zdrowia, „NFZ o zdrowiu. Otyłość i jej konsekwencje” – aktualizacja październik 2025, ezdrowie.gov.pl, https://ezdrowie.gov.pl/19636

Medycyna Praktyczna (mp.pl), „Tkanka tłuszczowa | Nadwaga i otyłość”, https://www.mp.pl/pacjent/nadwaga-i-otylosc/wprowadzenie/172225,tkanka-tluszczowa

Centrum Wiedzy ALAB laboratoria, „Tkanka tłuszczowa – funkcje, rodzaje, prawidłowa ilość w organizmie człowieka”, styczeń 2025, https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/tkanka-tluszczowa-funkcje-rodzaje-prawidlowa-ilosc-w-organizmie-czlowieka/

Blackwell, M., „Distinct Heart, Metabolic, and Inflammatory Profiles in Obesity Risks Across Europe: ECO 2026 Insights” (na podstawie badania Dr Zeynep Pekel i zespołu, Dokuz Eylul University Faculty of Medicine, Izmir, Turcja), AcademicJobs.com, 2026, https://www.academicjobs.com/eu/higher-education-news/obesity-risk-patterns-europe-eco-2026-profiles-or-academicjobs-12848