Rodzicu, bądź czujny! Jak rozpoznać pierwsze sygnały uzależnienia u dziecka

Dlaczego nastolatki eksperymentują z używkami?

Mózg nastolatka wciąż dojrzewa, a układ nagrody - odpowiedzialny za poszukiwanie przyjemności - działa silniej niż mechanizmy kontroli impulsów. To sprawia, że młodzi ludzie są bardziej podatni na szybkie i intensywne bodźce. Dodatkowo presja rówieśnicza, media społecznościowe czy stereotypy kulturowe mogą wzmacniać przekonanie, że sięganie po alkohol, narkotyki czy gry hazardowe to „normalna część dorastania”. 

Badania pokazują, że coraz więcej młodych ludzi sięga po alkohol i inne środki psychoaktywne w coraz młodszym wieku - przy czym alkohol często jest pierwszym używanym środkiem, który obniża barierę przed eksperymentowaniem z innymi substancjami.

Bullying: przemoc rówieśnicza dotyka, co dziesiątego ucznia

Jakie produkty spowalniają wchłanianie alkoholu? Wpływ jedzenia na promile

Alkohol w ciąży: „co druga” to nie clickbait – tłumaczy ginekolog

Lorazepam w „Białym Lotosie”: lek uspokajający czy pułapka uzależnienia?

Nie tylko abstynencja. Jak pić mniej, nie rezygnując całkowicie z alkoholu?

Współuzależnienie – jak rozpoznać, że to dotyczy mnie i co mogę zrobić, żeby odzyskać siebie?

Pierwsze sygnały, na które warto zwrócić uwagę

Nie zawsze pojedyncze zachowania oznaczają problem, ale ich kumulacja może wskazywać na potrzebę rozmowy lub wsparcia specjalisty.

Na co rodzic powinien zwrócić uwagę:

• Zmiany nastroju – drażliwość, apatia, nagłe wybuchy emocji.
• Tajemnicze zachowania – nowe znajomości, ukrywanie rzeczy czy spędzanie czasu w izolacji.
• Problemy w szkole – zaniedbywanie obowiązków, spadek ocen.
• Impulsywność i ryzykowne decyzje – w tym nagłe zmiany w stylu życia czy wyglądzie.
• Nietypowe zapachy lub przedmioty – np. opakowania po lekach, alkohol, dym tytoniowy czy e-papieros.

Jak rodzic może działać prewencyjnie?

Rodzice odgrywają kluczową rolę w profilaktyce uzależnień - ich postawa, komunikacja i relacje rodzinne mogą chronić dziecko lub wręcz odwrotnie, zwiększać ryzyko.

1. Buduj silną więź z dzieckiem - zaufanie ułatwia otwarte rozmowy o emocjach, trudnościach i wyborach.

2. Rozmawiaj o emocjach i stresie - warto pokazać młodzieży alternatywy dla sięgania po substancje - np. sport, sztukę, hobby czy wsparcie psychologiczne.

3. Ustal jasne granice i zasady - konsekwencja i klarowna komunikacja dają dziecku poczucie bezpieczeństwa, ale równie ważne jest, aby mogło przyjść z problemem bez obawy przed karą.

4. Bądź dobrym przykładem - dzieci często naśladują dorosłych - sposób, w jaki radzisz sobie ze stresem, alkoholem czy lekami, ma ogromne znaczenie.

5. Reaguj w porę - jeśli zauważysz sygnały ostrzegawcze, rozmawiaj spokojnie i bez oskarżeń. Konfrontacja i kary rzadko przynoszą oczekiwany efekt.

Gdzie szukać wsparcia?

Nie musisz działać samodzielnie - pomoc dostępna jest na wielu poziomach:

• Szkoła – pedagog, psycholog lub wychowawca.
• Poradnie psychologiczno‑pedagogiczne – darmowe konsultacje dla dzieci i rodziców.
• Poradnie leczenia uzależnień – specjaliści uzależnień i terapeuci.
• Powiatowe Stacje Sanitarno‑Epidemiologiczne – działania profilaktyczne i doradcze.
• Telefony zaufania: 116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (całodobowy, bezpłatny), 800 199 990 – Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia, 801 889 880 – Telefon Zaufania uzależnień behawioralnych (np. problem z internetem, grami)

Artykuł powstał w oparciu o materiały Głównego Inspektoratu Sanitarnego (GIS) pt. „Profilaktyka uzależnień – co powinien wiedzieć rodzic”.