Rak płuca: od października rusza program badań przesiewowych. E-papierosy i nikotyna nadal stanowią poważne zagrożenie

Choć nowy program badań przesiewowych raka płuca ma poprawić wczesną wykrywalność nowotworu, eksperci podkreślają, że kluczowe znaczenie nadal ma ograniczenie głównego czynnika ryzyka, czyli palenia tytoniu i ekspozycji na nikotynę. Dotyczy to nie tylko tradycyjnych papierosów, ale również coraz popularniejszych e-papierosów, wyrobów z podgrzewanym tytoniem oraz saszetek nikotynowych, które często są błędnie uznawane za bezpieczniejsze.

Nikotyna uzależnia niezależnie od formy

W ostatnich latach rynek wyrobów nikotynowych znacząco się zmienił. Obok tradycyjnych papierosów coraz większą popularność zdobywają e-papierosy, produkty z podgrzewanym tytoniem oraz saszetki nikotynowe. Szczególnie niepokojący jest wzrost zainteresowania nimi wśród młodych ludzi.

Eksperci ostrzegają, że atrakcyjny wygląd produktów i ich marketing mogą tworzyć mylne przekonanie o bezpieczeństwie.

– To jest naprawdę dobry moment, żeby skończyć z mitami. Kolorowe opakowania, słodkie smaki czy atrakcyjny wygląd produktów mają budować fałszywe poczucie bezpieczeństwa. A prawda jest zupełnie inna. Każdy produkt, który zawiera toksyczną nikotynę jest szkodliwy. Wpływa na mózg człowieka, powoduje uzależnienia, a także inne groźne choroby, w tym te śmiertelne – podkreśla prof. Łukasz Balwicki, kierownik Centrum Profilaktyki Nikotynowej UCK i konsultant krajowy w dziedzinie zdrowia publicznego.

Nikotyna, niezależnie od formy jej przyjmowania, wpływa na układ nerwowy i prowadzi do rozwoju silnego uzależnienia, które może mieć długofalowe konsekwencje zdrowotne.

Przełom w transplantologii. WUM wykonał pierwsze chimeryczne przeszczepienie wątroby

35 milionów nowych przypadków raka rocznie do 2050 roku. Prognoza WHO i sytuacja w Polsce

Jeremy Clarkson zmaga się z rakiem prostaty. Chorobę wykryto podczas rutynowych badań

Pacjenci onkologiczni z łatwiejszym dostępem do badań. Co zmienia najnowsza decyzja Ministerstwa Zdrowia?

Pierwsza krioablacja guza nerki w USK w Rzeszowie – nowoczesne leczenie małoinwazyjne

Marzec – miesiąc świadomości raka jelita grubego. Dlaczego profilaktyka ratuje życie?

Uzależnienie od nikotyny to choroba, nie wybór

Specjaliści podkreślają, że uzależnienie od nikotyny powinno być traktowane jako problem zdrowotny wymagający leczenia, a nie wyłącznie kwestia silnej woli.

– Uzależnienie od tytoniu powinno być traktowane jako problem zdrowia publicznego wymagający wsparcia, a nie jako podstawa do stygmatyzowania. Poprzez moralizowanie osób uzależnionych nie uzyskamy oczekiwanego efektu. Każda próba rzucenia palenia jest krokiem w stronę zdrowia – podkreśla dr n. med. Małgorzata Czajkowska-Malinowska, konsultant krajowa w dziedzinie chorób płuc.

Ekspertka zaznacza również, że nawroty są częścią procesu leczenia uzależnienia i nie powinny być traktowane jako porażka.

Rak płuca nadal najczęstszą przyczyną zgonów onkologicznych

Rak płuca przez wiele lat może rozwijać się bezobjawowo, dlatego u wielu pacjentów diagnoza stawiana jest dopiero w zaawansowanym stadium choroby. To jeden z głównych powodów wysokiej śmiertelności.

Obecnie rak płuca pozostaje najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych w Polsce. Prognozy epidemiologiczne wskazują, że liczba zachorowań może nadal rosnąć i do 2029 roku przekroczyć 32,5 tysiąca rocznie.

Od 1 października rusza program badań przesiewowych raka płuca

Odpowiedzią na rosnące obciążenie chorobami nowotworowymi jest ogólnopolski program badań przesiewowych raka płuca, który Ministerstwo Zdrowia uruchamia od 1 października.

Badania będą wykonywane z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK), która pozwala wykryć zmiany nowotworowe na bardzo wczesnym etapie, jeszcze przed wystąpieniem objawów.

Celem programu jest zwiększenie wykrywalności raka płuca w stadium umożliwiającym leczenie radykalne oraz zmniejszenie umieralności w grupie osób najwyższego ryzyka.

– Brak działań przesiewowych oznacza dalsze utrzymywanie się wysokiej śmiertelności. W pilotażu, który prowadziłem na północy Polski, wzięło udział ponad trzy tysiące osób. Z przeprowadzonej wśród pacjentów ankiety wiemy, że aż 80 proc. z nich deklaruje chęć rzucenia palenia. Mamy zatem o kogo walczyć – podkreśla prof. Witold Rzyman, kierownik Katedry Chirurgii Klatki Piersiowej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego i konsultant krajowy w tej dziedzinie.

Kto będzie mógł skorzystać z programu?

Program skierowany jest do kobiet i mężczyzn w wieku 55–74 lat, którzy są lub byli aktywnymi palaczami tytoniu.

Do badania kwalifikują się osoby:

• z historią palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat,
• obecnie palące lub takie, które rzuciły palenie nie dawniej niż 15 lat temu.

Paczkolata to wskaźnik określający narażenie na dym tytoniowy – jedna paczkolata oznacza palenie jednej paczki papierosów dziennie przez rok.

Program będzie realizowany w wyspecjalizowanych ośrodkach spełniających określone standardy kadrowe i techniczne. W zależności od wyniku badania pacjent otrzyma zalecenia dotyczące dalszej diagnostyki lub leczenia.

Badanie to nie wszystko – kluczowa jest profilaktyka

Ważnym elementem programu będzie również wsparcie w rzucaniu palenia. Osoby aktywnie palące mają otrzymać informacje o możliwościach leczenia uzależnienia od tytoniu i dostępnych formach pomocy.

Eksperci podkreślają, że nawet najlepsze programy przesiewowe nie zastąpią profilaktyki pierwotnej. Najskuteczniejszym sposobem zmniejszenia ryzyka raka płuca pozostaje całkowite zaprzestanie używania wyrobów nikotynowych.

Profilaktyka i wczesne wykrycie – dwa filary walki z rakiem płuca

Nowy program badań przesiewowych raka płuca może znacząco poprawić wczesną diagnostykę i zwiększyć szanse na skuteczne leczenie. Jego efektywność będzie jednak zależeć nie tylko od dostępności badań, ale również od świadomości zdrowotnej społeczeństwa i gotowości do ograniczania czynników ryzyka.

W przypadku osób palących lub z długą historią palenia warto skonsultować się z lekarzem w celu oceny indywidualnego ryzyka i omówienia możliwości profilaktyki.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia