Mniej palimy, ale częściej mamy nadwagę. Tak zmieniło się zdrowie Polaków przez 20 lat

Polacy rzadziej palą i lepiej kontrolują nadciśnienie niż dwie dekady temu. Jednocześnie ponad 18 mln dorosłych osób ma nadmierną masę ciała, ponad połowa zmaga się z hipercholesterolemią, a około 900 tys. żyje z nierozpoznaną cukrzycą. Najnowsze wyniki badania WOBASZ3 pokazują, jak przez 20 lat zmienił się profil ryzyka sercowo-naczyniowego w Polsce.

Badanie WOBASZ3 jest kolejną edycją ogólnopolskiego projektu, którego wyniki można porównywać z wcześniejszymi badaniami. Uczestnicy odpowiadali na pytania dotyczące zdrowia i stylu życia, mieli mierzone ciśnienie tętnicze oraz wykonywane badania laboratoryjne. Dzięki temu można sprawdzić nie tylko, z jakimi problemami zdrowotnymi mierzą się dziś Polacy, ale również jak zmieniły się one na przestrzeni dwóch dekad.

Mniej osób pali papierosy

Jedną z najbardziej widocznych zmian jest spadek odsetka osób palących tradycyjne wyroby tytoniowe. Dwie dekady temu paliło 31 proc. Polaków w wieku 20–75 lat. Dziesięć lat później było to 25 proc., a obecnie – 17 proc. Oznacza to, że odsetek palaczy zmniejszył się w tym czasie niemal o połowę.

To istotna zmiana z punktu widzenia ryzyka chorób układu krążenia. Palenie jest jednym z ważnych modyfikowalnych czynników ryzyka zawału serca i udaru mózgu.

Otyłość zaczyna się w głowie? Jak psychika wpływa na leczenie otyłości

Semaglutyd bez recepty jako „peptyd”? GIF: to przestępstwo

Wstyd związany z otyłością może utrudniać leczenie. Psycholog wyjaśnia, jak go przełamać

Dziecko szybko przybiera na wadze? Dietetyk pediatryczny mówi, kiedy to już powód do niepokoju

Spalacze tłuszczu pod lupą: co naprawdę mówi nauka o skuteczności i bezpieczeństwie kofeiny

Woda z cytryną i ocet jabłkowy na odchudzanie: co na to nauka?

Zacznij leczyć otyłość dziś — bez kolejki, bez czekania

Przejdź do serwisu

Ponad 18 mln dorosłych Polaków ma nadmierną masę ciała

Nie wszystkie wyniki WOBASZ3 pokazują jednak korzystny kierunek zmian. Jednym z największych problemów pozostaje nadmierna masa ciała. Według badania 39 proc. dorosłych Polaków ma nadwagę, a 21 proc. – otyłość. Łącznie oznacza to ponad 18 mln osób z nadmierną masą ciała.

W ciągu 20 lat częstość nadwagi wzrosła z 34,2 do 37,6 proc. W przypadku otyłości zmiana była niewielka. Jednocześnie u 27,6 proc. badanej populacji stwierdzono zespół metaboliczny, co odpowiada około 7,6 mln osób.

Zespół metaboliczny oznacza współwystępowanie kilku zaburzeń zwiększających ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy. Nadmierna masa ciała może występować razem z nadciśnieniem, zaburzeniami lipidowymi czy nieprawidłową gospodarką węglowodanową, zwiększając łączne ryzyko zdrowotne.

Nadciśnienie występuje rzadziej, a leczenie działa skuteczniej

Wyniki dotyczące nadciśnienia tętniczego należą do korzystniejszych. Dwadzieścia lat temu nadciśnienie stwierdzano u 35,5 proc. Polaków w wieku 20–75 lat. Dziesięć lat później było to 39,2 proc., a obecnie – 32,3 proc.

Dziś z nadciśnieniem żyje około 11,5 mln dorosłych Polaków. Leczenie farmakologiczne otrzymuje około 7,3 mln osób.

Poprawiła się także kontrola ciśnienia. Odsetek osób z prawidłowo kontrolowanym nadciśnieniem wzrósł z 28,5 proc. do 56,4 proc. Wśród pacjentów przyjmujących leki około 55 proc. osiąga wartości ciśnienia poniżej 140/90 mm Hg.

Nadal jednak około 4 mln osób z nadciśnieniem nie otrzymuje leczenia farmakologicznego. Oznacza to, że mimo poprawy wciąż istnieje duża grupa pacjentów, u których problem pozostaje nieleczony.

Cholesterol nadal jest dużym problemem

Znacznie mniejszą poprawę widać w przypadku hipercholesterolemii. Podwyższone stężenie cholesterolu od dwóch dekad dotyczy ponad połowy Polaków. W najnowszym badaniu hipercholesterolemię stwierdzono u 56,3 proc. badanej populacji. Dla porównania 20 lat wcześniej było to 58,4 proc.

Szczególne znaczenie mają wyniki dotyczące osób, które przeszły już zawał serca lub udar. Docelowe stężenie LDL-C poniżej 55 mg/dl osiąga mniej niż co piąty pacjent z tej grupy.

Oznacza to, że samo rozpoznanie choroby sercowo-naczyniowej i leczenie jej ostrej fazy nie kończy procesu. Kontrola czynników ryzyka, w tym cholesterolu LDL, ma znaczenie dla ograniczenia ryzyka kolejnych zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Młodzi dorośli też mają problemy z ciśnieniem i metabolizmem

Jednym z ważniejszych wniosków badania są dane dotyczące osób w wieku 20–35 lat.

W tej grupie nadciśnienie ma około 10 proc. osób. Badanie wskazuje również na narastający problem otyłości brzusznej oraz występowanie zaburzeń metabolicznych. Objawy bezsenności dotyczą około co dziesiątej osoby.

Wczesne pojawienie się takich czynników ryzyka oznacza dłuższy czas ich oddziaływania na organizm. Dlatego znaczenie ma nie tylko leczenie już rozpoznanej choroby, ale także regularne sprawdzanie podstawowych parametrów zdrowotnych u osób, które nie mają jeszcze wyraźnych objawów.

Cukrzyca i choroby nerek mogą długo nie dawać wyraźnych objawów

WOBASZ3 pokazuje również skalę problemów, które mogą przez długi czas pozostawać nierozpoznane.

Według wyników badania niemal 900 tys. Polaków może żyć z nierozpoznaną cukrzycą. Ponad 2,3 mln osób ma przewlekłą chorobę nerek, a blisko 4 mln – podwyższone stężenie lipoproteiny(a), która jest czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego i w dużej mierze zależy od uwarunkowań genetycznych.

To pokazuje, dlaczego ocena ryzyka sercowo-naczyniowego nie powinna opierać się wyłącznie na samopoczuciu. Niektóre zaburzenia rozwijają się bez charakterystycznych objawów i można je wykryć dopiero podczas pomiarów oraz badań laboratoryjnych.

Czy Polacy są dziś zdrowsi niż 20 lat temu?

Wyniki WOBASZ3 dają podstawy do stwierdzenia, że w niektórych obszarach nastąpiła wyraźna poprawa, ale nie wszystkie czynniki ryzyka zmieniły się w korzystnym kierunku. Odsetek osób z dobrym wynikiem w stosowanym w badaniu „Indeksie 10 dla zdrowia” wzrósł z 48,2 proc. do 71,1 proc. W tym samym czasie wyraźnie zmniejszyła się liczba palaczy, a poprawiła się kontrola nadciśnienia.

Z drugiej strony nadal bardzo duża część populacji ma nadwagę lub otyłość, ponad połowa badanych ma hipercholesterolemię, a u części osób występują nierozpoznane choroby i czynniki ryzyka. WOBASZ3 pokazuje więc przede wszystkim, że profil zdrowotny Polaków zmienił się w ciągu ostatnich 20 lat. Obok obszarów, w których udało się osiągnąć poprawę, pozostają problemy wymagające wcześniejszego wykrywania i skutecznego leczenia.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia