Boli mnie podczas seksu, ale badania nic nie wykazują. Co może być przyczyną?

Dlaczego stosunek może powodować ból, mimo że podstawowe badania nie wykazują nieprawidłowości?

Problem bolesnych stosunków seksualnych dotyka coraz większej grupy osób. Przeważnie kojarzony jest jako domena kobiet, niestety może dotykać każdego, niezależnie od płci oraz wieku, oraz zmieniać się w zależności od etapu życia.

W pierwszej kolejności należy zastanowić się nad biologicznymi podstawami fizjologii bólu. Według najnowszej Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-11 ból rozpatrujemy już nie tylko jako przyczynę innego procesu chorobowego, ale także jako schorzenie samo w sobie – jako ból pierwotny. ICD-11 zwraca także szczególną uwagę na ból neuropatyczny, wynikający z uszkodzenia lub chorób układu nerwowego, oraz na występowanie bólu trzewnego, pochodzącego z narządów wewnętrznych.

Już sama zmiana podejścia w tej kwestii pokazuje, jak dynamicznie zmienia się spojrzenie na ból i mechanizmy jego powstawania, a także na to, że znalezienie przyczyny bólu nie zawsze jest proste lub zależne od występowania innej, wykrywalnej w standardowej diagnostyce przyczyny.

Nie mam ochoty na seks. Czy problem tkwi w związku, hormonach, czy psychice?

Seksualność w dobie ekranów – jak internet i technologia wpływają na pożądanie i relacje?

Światowy Dzień AIDS: dlaczego wciąż musimy mówić o HIV? Alarmujące dane

Intymność zamiast stresu – kiedy przedwczesny wytrysk zaczyna niszczyć związek?

Miłość w rozmiarze XL — jak otyłość wpływa na seks?

Fizjoterapia zaburzeń seksualnych. Klucz do komfortu i zdrowia intymnego

Jakie przyczyny bólu podczas seksu są najczęstsze?

Kiedy w gabinecie lekarza lub fizjoterapeuty dna miednicy pojawia się pacjent lub pacjentka z bólem w okolicy miednicy mniejszej lub krocza, a także z bólem w trakcie stosunków, w pierwszej kolejności musimy zdefiniować, czy przyczyna bólu jest zapalna, mechaniczna, czy może psychologiczna.

Często jednak przyczyny te nakładają się na siebie wzajemnie, szczególnie podczas występowania bólu przewlekłego lub przedłużającej się diagnostyki.

Lekarz w pierwszej kolejności zajmuje się wykluczeniem przyczyn związanych z zaburzeniem gospodarki hormonalnej, infekcjami dróg rodnych lub moczowo-płciowych lub uszkodzeniami mechanicznymi w okolicy miednicy mniejszej. Przyczyn może być jednak dużo: zaburzenia krążenia, niedokrwienie, żylaki miednicy mniejszej, sromu lub powrózka nasiennego, uszkodzenia mechaniczne lub ucisk na struktury układu nerwowego, podrażnienie wynikające z przewlekłej infekcji – bakteryjnej, grzybiczej lub wirusowej – układu moczowo-płciowego, ale także zaburzenia hormonalne, szczególnie u kobiet w okresie perimenopauzy, menopauzy lub chorujących na endometriozę.

Fizjoterapeuci zajmują się leczeniem nierównowagi mięśniowo-powięziowej, postawą, reedukacją oddechową oraz leczeniem bólu poprzez pracę z ciałem. To bardzo ważne, żeby podkreślić, że praca z pacjentem bólowym, szczególnie w obszarze dna miednicy, często skupia się na redukcji napięć oraz wzmocnieniu mięśni głębokich, pracy poprzez oddech czy powłoki brzuszne.

Niestety dość częstym przypadkiem jest nakładanie się u pacjentów zarówno problemów hormonalnych, np. endometriozy, psychologicznych, takich jak stres czy problemy relacyjne, oraz nadaktywności i nadmiernego napięcia związanego np. z chorobami jelit, siedzącym trybem życia czy intensywnym uprawianiem sportu.

Nieodzownym elementem diagnostyki powinna być także konsultacja z psychologiem lub psychoseksuologiem, który wykluczy przyczyny psychologiczne lub poprzez psychoedukację i terapię poprowadzi pacjenta przez proces leczenia.

Jak stres, lęk przed bólem albo wcześniejsze trudne doświadczenia mogą nasilać dolegliwości?

Każdy z nas chyba słyszał o tym, a być może także doświadczył osobiście sytuacji, kiedy nasze ciało reaguje chociażby napięciem mięśni szyi, karku czy twarzy w reakcji na silne emocje lub stres. Nie jest niczym nowym szukanie korelacji pomiędzy stanem emocjonalnym a ciałem.

Jednak w dzisiejszych czasach pozostajemy często w oderwaniu od swojego ciała i emocji. Nie zauważamy, kiedy napinają nam się mięśnie, kiedy zmienia nam się oddech lub kiedy ciało reaguje na stres, którego doświadcza.

Jedna nieprzyjemna sytuacja, szczególnie związana z silnymi negatywnymi emocjami lub bólem, potrafi spowodować, że przy kolejnej próbie np. odbycia stosunku seksualnego stres się spotęguje, a lęk przed ponownym doświadczeniem bólu może wywołać reakcję obronną organizmu – np. napięcie mięśni brzucha czy powierzchownych mięśni krocza, tak aby uniemożliwić odtworzenie negatywnego doświadczenia.

Czy napięcie mięśni dna miednicy może podtrzymywać błędne koło bólu?

Tak, nasze ciało jest mądre i poprzez napięcie mięśni dna miednicy może uniemożliwić odbywanie kolejnych stosunków lub powodować dyskomfort w trakcie stosunku, co ponownie będzie wiązało się z negatywnym doświadczeniem i negatywnymi emocjami oraz często wycofaniem z aktywności seksualnej.

W ten sposób może powstać błędne koło bólu, napięcia i lęku przed kolejnym doświadczeniem.

Pomocne w rozpoznawaniu sygnałów z ciała jest mindfulness, czyli skoncentrowanie uważności oraz odczytywanie sygnałów z ciała i swoich emocji.

Do jakiego specjalisty powinna zgłosić się osoba, która odczuwa ból podczas seksu, ale nie zna jego przyczyny?

W pierwszej kolejności zawsze należy wykluczyć procesy zapalne oraz zaburzenia hormonalne, a diagnostyką zajmuje się lekarz medycyny. W przypadku mężczyzn najlepiej byłoby odbyć konsultację u lekarza urologa, a u kobiet ginekologa lub ginekologa-endokrynologa lub ginekologa-seksuologa.

Lekarz może także zaproponować dalszą diagnostykę u lekarzy innych specjalizacji lub innych specjalistów: flebologa, neurologa, seksuologa, psychiatry, fizjoterapeuty dna miednicy czy psychologa. Lekarz może także zdecydować o skierowaniu do poradni leczenia bólu.

Kiedy ból podczas seksu wymaga konsultacji?

Jeśli nie zauważamy u siebie dodatkowych objawów: upławów, nieprawidłowej wydzieliny z pochwy czy cewki moczowej, suchości pochwy, nieprzyjemnego zapachu oraz nie mamy innych objawów w ciele, np. bólu przy oddawaniu moczu, stolca, bóli brzucha, wzdęć, lub ból występuje w konkretnych pozycjach seksualnych lub sytuacjach, np. po intensywnych biegach, treningu lub dłuższym siedzeniu, możemy w pierwszej kolejności skierować się do fizjoterapeuty dna miednicy, który w razie konieczności pokieruje na dalszą diagnostykę lekarską, psychologiczną lub seksuologiczną.

Warto podkreślić, że nie wszystkie przypadki bólu podczas stosunku wymagają szerokiej, wielotygodniowej lub wielomiesięcznej diagnostyki. Ważne jest jednak, aby wiedząc, jak powstaje błędne koło bólu, reagować jak najszybciej.

Jednorazowy dyskomfort nie jest wskazaniem do pilnej konsultacji, ale jeśli dyskomfort lub ból pojawia się drugi, trzeci raz lub nieregularnie, ale coraz częściej – warto odbyć konsultację.