Ból ucha po kąpieli? Lekarz ostrzega: to może być groźne „ucho pływaka”

To nie tylko basen. Coraz więcej przypadków zaskakuje lekarzy

Choć nazwa sugeruje prostą przyczynę, rzeczywistość jest znacznie szersza. Coraz częściej zapalenie ucha zewnętrznego diagnozuje się u osób, które nie miały kontaktu z wodą, ale używają słuchawek lub aparatów słuchowych.

- Zapalenie ucha zewnętrznego nie występuje jedynie u pływaków – jak sugeruje nazwa, ale częściej pojawia się po kontakcie z wodą, w okresie letnim, kiedy jest ciepło i bardziej się pocimy. Ale coraz częściej rozpoznawane jest również u osób stosujących słuchawki douszne, aparaty słuchowe czy stopery do uszu – wyjaśnia Marta Bembnowska-Zelek, larygnolog z Centrum Medycznego Severux.

Utrata węchu i smaku – kiedy zmysły milkną

Zapalenie ucha. Kiedy wizyta u laryngologa jest konieczna

Niewidoczny mechanizm: wilgoć i mikrourazy w uchu

To, co zaczyna się od wilgoci lub drobnych uszkodzeń skóry, może szybko przerodzić się w stan zapalny. Problemem jest utrata naturalnej bariery ochronnej przewodu słuchowego.

- Do powstania zapalenia ucha zewnętrznego dochodzi w wyniku naruszenia naturalnej bariery ochronnej skóry przewodu słuchowego, najczęściej przez wodę, wilgoć, co stanowi sprzyjające warunki dla rozwoju bakterii i grzybów. Ponadto używanie patyczków kosmetycznych może naruszać warstwę ochronną skóry i tworzyć mikrourazy, które po nadkażeniu mogą prowadzić do ostrego stanu zapalnego - wyjaśnia ekspertka. 

Pierwsze objawy, które łatwo pomylić ze „zwykłą wodą w uchu”

Na początku objawy mogą wydawać się niegroźne - świąd, lekkie zatkanie czy dyskomfort. Jednak bardzo szybko mogą się nasilać.

- Najczęstszym objawem ‘ucha pływaka’ jest świąd, ból o różnym nasileniu, często silny, dochodzi do uczucia pełności w uchu, zatkania, nierzadko wycieku wydzieliny z ucha. Czasami ból może promieniować do okolicy przedusznej czy żuchwy lub na szyję i nasilać się przy otwieraniu i zamykaniu jamy ustnej - wylicza laryngolog. 

Prosty test, który może zasugerować diagnozę

W odróżnieniu od zapalenia ucha środkowego, „ucho pływaka” daje charakterystyczny ból przy dotyku małżowiny usznej.

- Do rozpoznania zapalenia ucha zewnętrznego pomocny jest tzw. „test skrawka”. Ból gwałtownie nasila się przy pociąganiu za małżowinę uszną lub ucisku na skrawek (chrząstka przy wejściu do ucha). Natomiast w zapaleniu ucha środkowego ból jest głęboki, pulsujący, często poprzedzony katarem lub infekcją górnych dróg oddechowych. Dotykanie małżowiny zazwyczaj nie zwiększa bólu.

Nowa grupa ryzyka: nie tylko pływacy

Lekarze obserwują wyraźną zmianę profilu pacjenta — coraz częściej chorują osoby, które wcale nie spędzają dużo czasu w wodzie.

- Choć kontakt z wodą i częste korzystanie z basenów może sprzyjać stanom zapalnym ucha zewnętrznego, to w ostatnim czasie obserwuje się wzrost zachorowań w grupie osób korzystających ze słuchawek dousznych, aparatów słuchowych czy stoperów. Długotrwałe zamykanie przewodu słuchowego i blokowanie dopływu powietrza zwiększa wilgotność w kanale słuchowym i sprzyja rozwojowi patogenów - przyznaje Marta Bembnowska-Zelek. 

I dodaje:

- Inne grupy ryzyka, to osoby zamieszkujące klimaty tropikalne, a także pacjenci z rozpoznaną cukrzycą lub zaburzeniami odporności czy chorobami skóry (np. łuszczyca) oraz osoby z wąskimi przewodami słuchowymi.

Co zrobić, gdy pojawia się ból? Pierwsze godziny są kluczowe

Wczesna reakcja może ograniczyć rozwój infekcji, ale nie każdy ból wymaga od razu antybiotyków.

- Jeśli występuje ból ucha po kontakcie z wodą, to zaleca się w pierwszej kolejności leczenie objawowe: doustne leki przeciwbólowe, które są szeroko dostępne, ewentualnie krople do ucha, które zmniejszają ból czy zakwaszają środowisko.

Kiedy nie czekać ani dnia dłużej?

Istnieją jednak objawy, które powinny natychmiast skłonić do wizyty u specjalisty - szczególnie jeśli infekcja zaczyna się rozprzestrzeniać.

- Jeśli dolegliwości nie przechodzą lub nasilają się, albo dodatkowo występuje gorączka, obrzęk okolicy ucha, szyi, powiększenie węzłów chłonnych czy obfity wyciek z ucha, to konieczna jest konsultacja lekarska.

Najczęstszy błąd, który pogarsza stan ucha

Wielu pacjentów wciąż próbuje „czyścić” uszy w sposób, który w rzeczywistości zwiększa ryzyko infekcji.

- Najczęstszym błędem w higienie uszu jest stosowanie patyczków kosmetycznych do ucha, które przesuwają woskowinę w głąb kanału, co powoduje blokowanie wody za korkiem i sprzyja zapaleniom. Co więcej, patyczek może podrażniać skórę przewodu, co może prowadzić do nadkażenia i rozwoju zapalenia. Podobnie wygląda kwestia stosowania do czyszczenia ucha innych przedmiotów takich jak zapałki, wsuwki, wykałaczki - ostrzega laryngolog.

Domowe „metody leczenia”, które mogą zaszkodzić

Eksperci ostrzegają przed próbami samodzielnego leczenia bólu ucha przy użyciu przypadkowych substancji.

- W razie pojawienia się dolegliwości bólowych ucha absolutnie nie zaleca się umieszczenia w uchu roślin/ kwiatków, czosnku czy aplikowania olejków eterycznych.

Jak chronić się latem? Prosta profilaktyka ma znaczenie

Choć nie da się całkowicie uniknąć ryzyka, odpowiednie nawyki mogą je znacząco zmniejszyć.

- Niestety nie da się całkowicie uchronić ucha od zapalenia, szczególnie w okresie wakacyjnym, podczas częstego korzystania ze zbiorników wodnych, ale należy dbać szczególnie o to, by uszy były suche (ręcznik, osuszanie suszarką z bezpiecznej odległości). Ponadto można stosować zakwaszające krople do ucha po kontakcie z wodą, by przywrócić prawidłowe ph. Należy unikać drapania i czyszczenia uszu na własną rękę, a w razie niepokojących objawów – zgłosić się na konsultację laryngologiczną - kończy ekspertka.