Badanie per rectum – wskazówki dotyczące badania

Czym jest badanie per rectum?

Badanie per rectum, czyli z łaciny badanie “przez odbytnicę” opiera się na badaniu odbytu przy pomocy palca, co umożliwia lekarzowi ocenę odbytu, jego kanału, odbytnicy, a także narządów które z nimi sąsiadują. Praktyka ta służy za podstawowe narzędzie diagnostyczne w rozpoznawaniu nowotworów końcowego odcinka jelita grubego, choć wskazań do przeprowadzenia tego badania jest wiele, a wykonuje się je najczęściej w gabinetach proktologicznym, urologicznym, chirurgicznym oraz ginekologicznym.

Marek Migalski ujawnia chorobę: „Mam raka jelita grubego”. Jego apel może uratować życie

Różowy Październik 2025 – zadbaj o siebie z programem „Moje Zdrowie” NFZ

Jak być zdrowym tatą? 5 filarów troski o siebie - nie tylko z okazji Dnia Ojca

CRP, OB, ferrytyna – co mówią te skróty i kiedy warto je badać?

„Moje Zdrowie” od maja – kto skorzysta z nowych badań profilaktycznych?

Profilaktyka 40 plus: dodatkowe 4 miesiące na bezpłatne badania

Narządy dostępne do oceny w badaniu per rectum

Z dostępu przez odbyt możliwych do oceny jest kilka miejsc w ciele, zarówno u kobiet jak i u mężczyzn, co umożliwia diagnozowanie wielu schorzeń.

Okolice dostępne w badania per rectum u mężczyzn:

• stercz (prostata),
• opuszka prącia,
• dno pęcherza moczowego,
• bańki nasieniowodów,
• pęcherzyki nasienne.

Okolice dostępne w badaniu per rectum u kobiet:

• sklepienie pochwy,
• szyjka macicy,
• zagłębienie odbytniczo-maciczne,
• główka płodu (u ciężarnych),
• jajniki.

U obu płci natomiast podczas badania per rectum ocenić możemy:

• śluzówkę odbytnicy,
• bańkę odbytnicy,
• dolną pętlę esicy,
• jelito kręte,
• jelito ślepe z wyrostkiem robaczkowym,
• przestrzeń zaodbytniczą,
• kość krzyżową i guziczną,
• dół kulszowo-odbytniczy.

Wskazania do badania per rectum

Wśród istotnych wskazań do wykonania badania per rectum wyróżniamy:

• zaburzenia rytmu wypróżnień,
• występujące na przemian zaparcia i biegunki,
• świeżą krew i śluz w stolcu,
• smolisty stolec,
• uzyskanie dodatniego wyniku na krew utajoną w stolcu,
• ból przy wypróżnianiu i uczucie niepełnego wypróżnienia,
• problemy z oddawaniem moczu u mężczyzn,
• zmniejszenie masy ciała,
• urazy krocza i odbytnicy
• przewlekłe i ostre bóle brzucha,
• anemię,
• uciążliwy świąd odbytu.

To tylko niektóre ze wskazań do badania per rectum, a wykonuje się je także rutynowo bez wskazań, w profilaktyce raka jelita grubego, raka odbytu oraz raka prostaty.

Przygotowanie do badania

Badanie per rectum nie wymaga od pacjenta specjalnego przygotowania, poza zadbaniem o higienę okolicy odbytu oraz wypróżnienie przed badaniem. Zaleganie mas kałowych w okolicy bańki odbytnicy może uniemożliwić dokładną ocenę tej okolicy.

Przebieg badania per rectum

Niezwykle ważną częścią badania jest wcześniejsze zapoznanie się pacjenta z jego przebiegiem, aby zmniejszyć uczucie lęku, które często towarzyszy osobom poddającym się mu.

Pomieszczenie, w którym wykonywane jest badanie per rectum powinno gwarantować pacjentowi poczucie intymności i prywatności. Zwykle badanie to przeprowadzane jest w pozycji leżącej (na lewym boku), a pacjent ma kończyny dolne zgięte w stawach biodrowych i kolanowych, a także maksymalnie zgięty kręgosłup. Możliwa jest także pozycja kolankowo - łokciowa. Pośladki powinny być ułożone na brzegu kozetki, a badany okryty prześcieradłem.

Pierwszym etapem badania jest oglądanie przez lekarza okolicy odbytu, co wykonuje dzięki rozchyleniu szpary pośladkowej. Następnie osoba wykonująca badanie na palcu (w ręce, na której jest rękawiczka) rozprowadza żel, zwykle z dodatkiem lidokainy, która to jest środkiem miejscowo znieczulającym. Kolejnym krokiem jest stopniowe wprowadzenie palca do odbytnicy (na głębokość ok. 8 cm) oraz badanie palpacyjne wszystkich ścian odbytu i odbytnicy. Po wyjęciu palca ostatnim etapem badania jest sprawdzenie czy na palcu nie ma śladów, np. świeżej krwi, co mogłoby świadczyć o trwającym krwawieniu z przewodu pokarmowego.

Badanie per rectum zasadniczo nie powinno wywoływać dolegliwości bólowych, ale pacjent może odczuwać chwilowy dyskomfort oraz parcie na stolec, o czym powinien zostać uprzedzony przed wykonaniem procedury. W niektórych schorzeniach natomiast badanie to często powoduje bolesność, np. w zapaleniach, zakrzepicy żylaków wewnętrznych, szczelinie odbytu czy chorobie Leśniowskiego-Crohna. W takich sytuacjach możliwe jest, iż lekarz zdecyduje o podaniu czopka przeciwbólowego lub o innych środków nasennych i uspokajających dożylnie, w celu zachowania komfortu badania.

Profilaktyka raka prostaty

Badanie per rectum jest podstawowym badaniem, które powinno być wykonywane co roku u mężczyzn, najpóźniej od 50. roku życia, łącznie z oznaczeniem PSA z krwi (marker specyficzny dla prostaty).

Rak prostaty jest w Polsce drugim co do częstości występowania nowotworem u mężczyzn, a najczęściej chorują osoby po 70-80 roku życia. Nowotwór ten może być trwale wyleczony, niezbędne jest jednak jego szybkie rozpoznanie, co wiąże się z koniecznością skrupulatnej profilaktyki przeciwnowotworowej.

Chcesz umówić się na badania profilaktyczne? Zrób to rezerwując wizytę poprzez platformę haloDoctor.