Pacjent nie musi godzić się na badanie w obecności osób postronnych ani na sytuację, w której inni słyszą informacje o jego stanie zdrowia. Placówka medyczna ma obowiązek zapewnić mu warunki gwarantujące prywatność i poszanowanie godności. Rzecznik Praw Pacjenta przypomina, że odpowiednia organizacja pracy przychodni i szpitali jest równie ważna jak zachowanie personelu podczas kontaktu z chorym.
Wizyta u lekarza wiąże się często z koniecznością przekazania informacji o intymnych problemach zdrowotnych, rozebrania się do badania czy wykonania procedur diagnostycznych. W takich sytuacjach pacjent powinien mieć zapewnione poczucie bezpieczeństwa i prywatności. Nie jest to kwestia dobrej woli personelu, ale jedno z praw zagwarantowanych ustawą o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Rzecznik Praw Pacjenta zwraca uwagę, że poszanowanie intymności i godności obejmuje nie tylko sposób traktowania pacjenta przez lekarza czy pielęgniarkę. Znaczenie ma również organizacja pracy całej placówki. Nawet jeśli personel zachowuje się prawidłowo, niewłaściwie przygotowane pomieszczenia lub przyjmowanie kilku osób jednocześnie mogą prowadzić do naruszenia praw pacjentów.
Prawo do poszanowania intymności i godności wynika z art. 20 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Obejmuje ono wszystkie etapy udzielania świadczeń zdrowotnych, a nie tylko sam moment badania.
Placówka medyczna powinna zapewnić pacjentowi warunki, w których może swobodnie rozmawiać z personelem, przygotować się do badania i skorzystać z pomocy medycznej bez nieuzasadnionej obecności osób postronnych.
Istotne znaczenie ma również art. 21 tej ustawy, który reguluje obecność innych osób podczas udzielania świadczeń zdrowotnych. Zasadniczo w badaniu mogą uczestniczyć osoby wykonujące zawód medyczny, których obecność jest niezbędna ze względu na rodzaj świadczenia. Obecność innych osób, w tym osób wykonujących zawód medyczny, które nie uczestniczą bezpośrednio w udzielaniu świadczenia, wymaga zgody pacjenta.
Zasady te mają szczególne znaczenie w przypadku badań i zabiegów, podczas których pacjent może czuć się skrępowany. Dotyczy to również sytuacji, gdy w gabinecie przebywają studenci lub osoby obserwujące procedurę medyczną. Więcej na ten temat można przeczytać w artykule o obecności studentów podczas intymnego zabiegu medycznego.
Nie oznacza to jednak, że pacjent może automatycznie wykluczyć z badania każdą osobę z personelu. Jeśli jej udział jest konieczny do prawidłowego wykonania świadczenia, przepisy przewidują taką możliwość.
Rzecznik Praw Pacjenta opisał sprawę poradni ortopedycznej, w której organizacja pracy mogła naruszać prawo pacjentów do intymności i godności.
W jednym pomieszczeniu w tym samym czasie przebywało więcej niż jedno pacjent. W takich warunkach odbywały się wizyty, badania oraz proste procedury diagnostyczno-zabiegowe. Pacjenci nie zawsze mogli więc skorzystać ze świadczeń bez obecności innych osób, na których obecność nie wyrazili zgody.
Problem nie ograniczał się do samego naruszenia prywatności podczas badania. Osoby postronne mogły również usłyszeć informacje dotyczące stanu zdrowia innych pacjentów. W ten sposób zagrożone było także prawo do zachowania w tajemnicy informacji związanych z leczeniem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 19 lutego 2016 r. (sygn. akt VII SA/Wa 2883/15) wskazał, że podczas udzielania świadczeń zdrowotnych powinny przebywać tylko osoby wykonujące zawód medyczny, których obecność jest niezbędna. Udział pozostałych osób wymaga zgody pacjenta.
W praktyce placówka powinna tak zorganizować pracę, aby zapewnić pacjentom odpowiednie warunki do badania i leczenia. Oznacza to między innymi:
Pacjent ma również prawo do obecności osoby bliskiej podczas udzielania świadczeń zdrowotnych. Wynika ono z art. 21 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Obecność bliskiej osoby może być szczególnie ważna wtedy, gdy pacjent potrzebuje wsparcia w rozmowie z lekarzem, ma trudności z komunikacją lub chce, aby ktoś pomógł mu zrozumieć przekazywane informacje. Wątpliwości dotyczące obecności osoby bliskiej podczas wizyty psychiatrycznej zostały omówione również w odpowiedzi na pytanie pacjentki w HaloDoctor.
Może to być np. partner, członek rodziny lub inna osoba bliska pacjentowi. Jej obecność nie jest uzależniona od tego, czy pacjent potrzebuje pomocy w poruszaniu się lub zrozumieniu informacji przekazywanych przez lekarza.
Istnieją jednak wyjątki. Osoba udzielająca świadczenia może odmówić obecności osoby bliskiej, jeżeli istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia zagrożenia epidemicznego albo ze względu na bezpieczeństwo zdrowotne pacjenta. Odmowa powinna zostać odnotowana w dokumentacji medycznej.
Warto pamiętać, że obecność osoby bliskiej nie jest tym samym co obecność innych osób postronnych. Pacjent ma prawo decydować o tym, czy chce, aby podczas wizyty towarzyszyła mu wybrana osoba.
Jeżeli pacjent ma poczucie, że podczas badania lub leczenia nie uszanowano jego intymności i godności, może zgłosić problem kierownictwu placówki. Warto opisać konkretną sytuację, wskazać, kiedy doszło do zdarzenia i na czym polegało naruszenie.
Można również zwrócić się do Rzecznika Praw Pacjenta. Rzecznik zajmuje się sprawami dotyczącymi przestrzegania praw pacjentów, w tym ich prawa do poszanowania intymności i godności.
Warto przy tym pamiętać, że odpowiedzialność za zapewnienie prywatności nie spoczywa wyłącznie na lekarzu przeprowadzającym badanie. Placówka musi zadbać o właściwą organizację udzielania świadczeń, odpowiednie pomieszczenia i zasady pracy personelu.
W opisanej przez Rzecznika sprawie poradni ortopedycznej kierownictwo placówki podjęło działania, które miały zapewnić pacjentom poszanowanie intymności i godności. Zmiany wprowadzono jeszcze przed zakończeniem postępowania. W rezultacie Rzecznik stwierdził, że placówka zaprzestała stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.
Prawo do intymności podczas wizyty lekarskiej nie jest więc wyłącznie formalnym zapisem w ustawie. To obowiązek, który powinien być uwzględniany na co dzień – zarówno podczas bezpośredniego kontaktu z pacjentem, jak i przy organizowaniu pracy przychodni czy szpitala.
Źródła:
Rzecznik Praw Pacjenta – Prawo pacjenta do intymności i godności podczas udzielania świadczeń zdrowotnych.
Ustawa z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta – art. 20–22.
Znajdź odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania.
Pacjent ma prawo do poszanowania intymności i godności podczas badania. Placówka powinna zapewnić mu warunki chroniące prywatność i nie może bez uzasadnienia dopuszczać do obecności osób postronnych.
Tak, pacjent ma prawo do obecności osoby bliskiej podczas udzielania świadczeń zdrowotnych. Lekarz może odmówić w określonych ustawowo sytuacjach, m.in. ze względu na zagrożenie epidemiczne lub bezpieczeństwo zdrowotne pacjenta.
Problem można zgłosić kierownictwu placówki medycznej lub Rzecznikowi Praw Pacjenta. Warto opisać okoliczności zdarzenia i wskazać, na czym polegało naruszenie.
Dlaczego warto wykonać badania płodności?
Co zastąpi „Profilaktykę 40 PLUS”? MZ zapowiada nowy program
„10 dla zdrowia” zamiast „10 dla serca”. Nowa ankieta jest już dostępna w mojeIKP
PSA całkowity – co to jest i dlaczego jest ważny dla Twojego zdrowia?
Marek Migalski ujawnia chorobę: „Mam raka jelita grubego”. Jego apel może uratować życie
Różowy Październik 2025 – zadbaj o siebie z programem „Moje Zdrowie” NFZ
Serwis HaloDoctor ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny i w żadnym wypadku nie zastępuje konsultacji medycznej. W celu dokładnej diagnozy zalecany jest kontakt z lekarzem. Jeśli jesteś chory, potrzebujesz konsultacji lekarskiej, e‑Recepty lub zwolnienia lekarskiego umów wizytę teraz. Nasi lekarze są do Twojej dyspozycji 24 godziny na dobę!
Dlaczego warto wykonać badania płodności?
Co zastąpi „Profilaktykę 40 PLUS”? MZ zapowiada nowy program
„10 dla zdrowia” zamiast „10 dla serca”. Nowa ankieta jest już dostępna w mojeIKP
PSA całkowity – co to jest i dlaczego jest ważny dla Twojego zdrowia?
Marek Migalski ujawnia chorobę: „Mam raka jelita grubego”. Jego apel może uratować życie
Różowy Październik 2025 – zadbaj o siebie z programem „Moje Zdrowie” NFZ