FAS, czyli konsekwencje picia alkoholu w ciąży

Czym jest FAS?

Zespół FAS (fetal alcohol syndrome) to właściwie całe spektrum zaburzeń rozwoju u dzieci, których matki w okresie ciąży spożywały alkohol. Etanol najsilniejsze działanie teratogenne wykazuje pomiędzy pierwszym, a ósmym tygodniem ciąży. Stopień zaawansowania FAS jest zależny od ilości i częstotliwości spożywania alkoholu, ale należy pamiętać, że nawet najmniejsza dawka może wywołać poważne zaburzenia rozwoju.

WAŻNE: Jeśli planujesz zajście w ciążę lub współżyjesz bez zabezpieczenia, powstrzymaj się od spożywania alkoholu. Z szacunków wynika, że kobieta najczęściej dowiaduje się o ciąży dopiero w 6-8 tygodniu, a nawet najmniejsza dawka etanolu może mieć niekorzystny wpływ na rozwój dziecka.

Ból podbrzusza u kobiet – co może oznaczać? Przyczyny, diagnostyka i objawy alarmowe

Siatki centylowe wzrostu i masy dziecka: kiedy wynik powinien niepokoić?

Czy miesiączki po ciąży mogą być bardziej bolesne? Ginekolog odpowiada

Jak łagodzić ból miesiączkowy po porodzie? Porady ginekologa

Czy po ciąży miesiączki przestają boleć? Ginekolog wyjaśnia

Dłuższy urlop dla rodziców wcześniaków – dostępny już od roku

Jak alkohol wpływa na płód?

Płód w okresie prenatalnym otrzymuje wszelkie substancje odżywcze za pośrednictwem narządu płodowego jakim jest łożysko. Umożliwia ono także wymianę gazową i usuwanie zbędnych produktów przemiany materii. Niestety, jako że etanol posiada zdolność przenikania przez łożysko, jest niezwykle toksyczny dla rozwijającego się organizmu. Ponadto, wątroba płodu nie jest w pełni rozwinięta, metabolizuje on alkohol dwukrotnie dłużej niż matka.

Skutki spożywania trunków alkoholowych podczas ciąży mogą mieć różny charakter, w zależności od momentu rozwoju płodu.

• 1. trymestr - z powodu zaburzenia powstawania i migracji komórek dochodzi do uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego (OUN), deformacji twarzoczaszki, dysfunkcji wątroby czy wad serca. Spożywanie w tym okresie alkoholu może prowadzić również do samoistnych poronień. Jest to okres największej wrażliwości na uszkodzenie poalkoholowe.
• 2. trymestr - pogorszenie rozwoju mózgu, komórek skóry, mięśni, kości i gruczołów, wciąż istnieje ryzyko poronienia,
• 3. trymestr - dalsze nasilenie niekorzystnych zmian w obrębie OUN, co skutkuje gorszym rozwojem zdolności poznawczych, myślenia przyczynowo-skutkowego, a także może w przyszłości mieć negatywny wpływ na koncentrację uwagi.

Zwykle objawy neurologiczne FAS ujawniają się u dzieci między 2. a 10. rokiem życia. U noworodków natomiast może wystąpić zespół odstawienny, który rozpoznajemy poprzez drgawki, nadwrażliwość na światło i dźwięk, a także zaburzenia snu.

Za wczesne objawy w okresie niemowlęcym uznajemy także kłopoty ze ssaniem i wzmożone napięcie mięśniowe. Dzieci dotknięte FAS mogą mieć również kłopoty z raczkowaniem, siadaniem oraz nabywaniem nowych umiejętności. Stwierdza się u nich ponadto przetrwałe odruchy pierwotne, np. odruch Moro, co skutkuje zaburzeniami rozwoju emocjonalnego i ograniczeniem percepcji.

Wygląd i budowa ciała

Do charakterystycznych zmian w budowie ciała i wyglądzie zewnętrznym u dzieci dotkniętych alkoholowym zespołem płodowym zaliczamy:

• niską masę urodzeniową i wzrost,
• spowolniony rozwój fizyczny,
• małogłowie,
• wady układu kostno-szkieletowego,
• nieprawidłowe napięcie mięśniowe,
• szeroko rozstawione oczy,
• krótkie szpary powiekowe,
• opadające powieki,
• mały, zadarty nos,
• brak rynienki nosowej,
• wąską górną wargę,
• zanik czerwieni wargowej,
• małą żuchwę,
• krótką szyję,
• nisko osadzone uszy,
• nieprawidłowości w budowie serca, nerek, wątroby i narządów płciowych.

Większość dzieci eksponowanych na działanie alkoholu nie ma wykazuje jednak wrodzonych wad fizycznych, o wiele bardziej narażony jest OUN i to w jego obrębie dochodzi do najpoważniejszych dysfunkcji.

Zaburzenia umysłowe

Za najbardziej narażone na toksyczne działanie alkoholu elementy OUN uznaje się hipokamp, jądra podstawne, ciało modzelowate oraz móżdżek. Spektrum zaburzeń w zakresie ich funkcjonowania jest bardzo szerokie.

Funkcje poznawcze

W zakresie zaburzeń funkcjonowania poznawczego FAS objawia się w postaci problemów w obrębie:

• koncentracji uwagi,
• pamięci,
• uczenia się na błędach,
• przewidywania,
• zdolności analitycznych,
• myślenia abstrakcyjnego,
• planowania,
• przewidywania skutków działań.

Rozwój emocjonalny

Jeśli chodzi o rozwój społeczno-emocjonalny obserwujemy dysfunkcje w zakresie:

• nawiązywania i utrzymywania relacji z ludźmi,
• umiejętności odczytywania emocji,
• skłonności do kłamstw,
• rozumienia swojego zachowania i zdolności przewidywania jego konsekwencji,
• nadmiernej ufności do obcych
• nadpobudliwości i impulsywności.

Zaburzenia wtórne

Wymienione wyżej konsekwencje związane z FAS często prowadzą do zaburzeń wtórnych, jako skutek skumulowania zaistniałych trudności. Znaczący wpływ na ich powstawanie ma również wychowanie dziecka oraz środowisko społeczne, w którym się rozwija.

Do zaburzeń tych zaliczamy:

• niską samoocenę,
• lęki,
• depresję,
• znużenie,
• frustrację,
• gwałtowność,
• zależność od innych,
• samookaleczanie się,
• skłonności do uzależnień,
• problemy w szkole.

Jaki odsetek kobiet sięga po alkohol w okresie ciąży?

Według szacunków, około 30% kobiet w ciąży sięga po alkohol, czemu sprzyjają uwarunkowania kulturowe oraz braki w edukacji nad szkodliwym wpływem etanolu na rozwijający się płód.

Zbyt wiele osób wciąż uważa, że wypicie jednego piwa lub lampki wina nie stanowi większego zagrożenia, co jest niezwykle szkodliwym mitem. W Polsce FAS diagnozowany jest 4 razy na 1000 urodzeń.

Leczenie FAS

W zakresie leczenia alkoholowych zaburzeń płodowych najważniejsza jest wczesna diagnostyka. Rozpoznanie bazuje na stwierdzeniu typowych cech wyglądu i zachowania, w tym określonych 3 objawów widocznych u dziecka:

• 3 cechy twarzy charakterystyczne dla dzieci z FAS (wymienione wcześniej),
• niedobór wzrostu,
• rozpoznanie przynajmniej jednego z deficytów neurologicznych.

Niezwykle istotne w tym zakresie jest stwierdzenie historii spożycia alkoholu przez matkę, a także różnicowanie zespołu FAS z chorobami genetycznymi w ramach konsultacji u lekarza genetyka.

Terapia dzieci z alkoholowym zespołem płodowym jest dobierana indywidualnie i zależy od stopnia zaawansowania zaburzeń oraz wieku. Najczęściej konieczna jest stała opieka psychologa oraz psychiatry. Oczywiście istotnym czynnikiem wpływającym na rozwój takich dzieci jest dorastanie w kochającej i wspierającej rodzinie. Wychowanie może okazać się trudne, ponieważ dzieci z FAS często wykazują problemy wychowawcze. Są to jednak potencjalne trudności. Wczesne rozpoznanie i szybkie wdrożenie czynności terapeutycznych pozwala na ograniczenie niekorzystnych skutków zaburzeń behawioralnych. Podstawową potrzebą dziecka jest bycie rozumianym i kochanym, stąd tak istotna jest rola rodzica w tworzeniu z nim bezpiecznej relacji, niezbędnej do prawidłowego rozwoju emocjonalnego.

Wykazano, że terapia behawioralna daje korzystne rezultaty, bowiem pomaga dzieciom w budowaniu relacji społecznych i odnalezienie się w grupie rówieśniczej.

Na terapię z psychologiem możesz umówić się w kilka minut, bez konieczności wychodzenia z domu. Skorzystaj z naszego wcześniejszego artykułu o psychoterapii online, aby dowiedzieć się jak się do niej przygotować.