Tych błędów nie popełniaj w upał. Lekarz podaje 12 zasad, które naprawdę chronią organizm

Większości problemów można jednak zapobiec: pić wcześniej, chłodzić ciało, unikać pełnego słońca i reagować, zanim osłabienie przejdzie w przegrzanie.

W skrócie: co naprawdę pomaga w upał?

• Pij regularnie, zanim pojawi się silne pragnienie.
• Unikaj słońca w najgorętszej części dnia.
• Chłodź ciało: kark, twarz, przedramiona i stopy.
• Zasłaniaj okna w dzień, wietrz rano i wieczorem.
• Nie pij alkoholu „dla ochłody”.
• Jedz lżej i odpoczywaj częściej.
• Sprawdzaj dzieci, seniorów i osoby przewlekle chore.
• Przy splątaniu, omdleniu, drgawkach lub zaburzeniach świadomości dzwoń pod 112 lub 999.

Ponad 10 proc. Polaków nie pije wody. W upały ryzyko odwodnienia rośnie

IMGW ostrzega przed silnym stresem gorąca. Co upał robi z organizmem?

Koniec pracy w skwarze? Rozporządzenie o pracy w upałach podpisane – co się zmieni dla pracowników

Jak przetrwać upał? Odwodnienie i udar cieplny to realne zagrożenie

Osłabienie u seniora: kiedy to naturalne starzenie, a kiedy choroba?

Czy sucha skóra zawsze oznacza brak wody? Przyczyna nie zawsze jest taka sama

Dlaczego upał może być groźny?

Organizm chłodzi się głównie przez pocenie. Gdy jest bardzo gorąco, traci wodę i elektrolity. Gdy powietrze jest wilgotne, pot paruje gorzej, więc naturalne chłodzenie działa mniej skutecznie.

Jeśli do tego dochodzi wysiłek fizyczny, alkohol, zbyt mała ilość płynów albo przegrzane mieszkanie, organizm szybciej zaczyna się męczyć. Pierwsze objawy bywają niepozorne: pragnienie, ból głowy, senność, rozdrażnienie, spadek koncentracji. Potem mogą pojawić się nudności, zawroty głowy, skurcze mięśni, przyspieszone tętno i wyraźne osłabienie.

Najważniejsze jest to, żeby nie czekać. W upał lepiej zejść ze słońca dziesięć minut za wcześnie niż pięć minut za późno.

Lekarz radzi: 12 zasad na gorące dni

1. Trzymaj wodę w zasięgu ręki

Co robić: Miej butelkę przy sobie i pij małymi łykami.
Dlaczego: Pragnienie pojawia się często dopiero przy odwodnieniu.

2. Elektrolity? Tak, ale nie zawsze

Co robić: Wystarczy woda, elektrolity przy dużym poceniu lub wysiłku.
Dlaczego: Nie każdy potrzebuje dodatkowej suplementacji.

3. Nie chłodź się alkoholem

Co robić: Unikaj piwa i drinków „dla ochłody”.
Dlaczego: Alkohol odwadnia i pogarsza ocenę sytuacji.

4. Jedz lżej

Co robić: Wybieraj lekkie posiłki: warzywa, owoce, zupy.
Dlaczego: Ciężkie jedzenie nasila senność i obciąża organizm.

5. Zasłoń okna w dzień

Co robić: Rolety i zasłony po słonecznej stronie.
Dlaczego: Łatwiej zapobiec nagrzaniu niż je potem usuwać.

6. Wietrz mądrze

Co robić: Rano, wieczorem i nocą.
Dlaczego: W dzień wpuszczasz gorące powietrze.

7. Chłodź ciało

Co robić: Kark, twarz, przedramiona – chłodna woda lub ręcznik.
Dlaczego: Skóra szybciej oddaje nadmiar ciepła.

8. Ubierz się lekko

Co robić: Jasne, luźne ubrania + nakrycie głowy.
Dlaczego: Ciemne i ciasne ubrania zatrzymują ciepło.

9. Chroń skórę

Co robić: SPF, okulary, cień.
Dlaczego: Oparzenia dodatkowo obciążają organizm.

10. Przesuń aktywność

Co robić: Rano lub wieczorem.
Dlaczego: Wysoka temperatura + wysiłek = ryzyko przegrzania.

11. Sprawdzaj bliskich

Co robić: Kontakt z seniorami, dziećmi, chorymi.
Dlaczego: Mogą szybciej się przegrzewać.

12. Miej plan B

Co robić: Idź do chłodniejszego miejsca (biblioteka, centrum handlowe).
Dlaczego: Czasem wyjście z przegrzanego otoczenia to najlepsza ochrona.

Najczęstsze błędy podczas upału

Najczęstsze błędy? Czekanie, aż objawy same miną. Alkohol „dla ochłody”. Trening w pełnym słońcu. Zostawienie dziecka, seniora albo zwierzęcia w samochodzie „tylko na chwilę”. Bagatelizowanie splątania, senności, omdlenia i nudności.

W upał niepokojące objawy trzeba traktować poważnie. Jeśli ktoś ma zawroty głowy, jest bardzo senny, odpowiada nielogicznie albo jego stan się pogarsza, nie czekamy, aż „dojdzie do siebie”.

Nie warto też wskakiwać pod lodowaty prysznic po silnym przegrzaniu. Bezpieczniej schładzać ciało stopniowo: cień, chłodne pomieszczenie, rozluźnienie ubrania, chłodna woda na skórę, wilgotny ręcznik i odpoczynek.

Co pić w upał?

Podstawą jest woda. Najlepiej pić często i małymi porcjami. Nie trzeba czekać na silne pragnienie. Dobrym sygnałem ostrzegawczym jest bardzo ciemny mocz, rzadsze oddawanie moczu, suchość w ustach, ból głowy i narastające zmęczenie.

Przy dużym poceniu, pracy fizycznej albo długim przebywaniu na zewnątrz można rozważyć elektrolity. U większości zdrowych osób wystarczą jednak woda, normalne posiłki, owoce, warzywa i unikanie największego upału.

Ważne: osoby z niewydolnością serca, chorobami nerek albo zaleconym ograniczeniem płynów nie powinny samodzielnie gwałtownie zwiększać ilości wypijanej wody. Warto wcześniej ustalić z lekarzem, jak postępować podczas fali upałów.

Nie należy też samodzielnie odstawiać leków tylko dlatego, że jest gorąco. Dotyczy to szczególnie leków moczopędnych, części leków na nadciśnienie oraz preparatów wpływających na gospodarkę wodno-elektrolitową.

Jak schłodzić mieszkanie bez klimatyzacji?

Najpierw ogranicz nagrzewanie. W dzień zasłoń okna i ogranicz wietrzenie, jeśli na zewnątrz jest cieplej niż w mieszkaniu. Wyłącz niepotrzebne urządzenia elektryczne i mocne oświetlenie. Wietrz wtedy, gdy temperatura spada.

W nocy śpij pod lekkim prześcieradłem, a nie pod grubą kołdrą. Pomaga chłodna kąpiel stóp, wilgotny ręcznik na karku, przemywanie przedramion wodą i wentylator poprawiający ruch powietrza.

Jeśli w mieszkaniu jest bardzo gorąco i duszno, wyjście do chłodniejszego miejsca nie jest przesadą. To rozsądna profilaktyka.

Kiedy wystarczy odpoczynek, a kiedy trzeba dzwonić po pomoc?

Można obserwować i schładzać, jeśli osoba jest przytomna, logicznie odpowiada, może pić, a jej stan poprawia się po odpoczynku w chłodnym miejscu.

W takiej sytuacji należy:

• przenieść osobę do cienia lub chłodnego pomieszczenia,
• posadzić albo położyć,
• rozluźnić ubranie,
• podawać chłodne płyny małymi łykami,
• chłodzić skórę wodą lub wilgotnym ręcznikiem.

Dzwoń pod 112 lub 999, jeśli pojawia się:

• splątanie,
• omdlenie,
• drgawki,
• zaburzenia świadomości,
• bardzo wysoka temperatura ciała,
• szybki oddech,
• szybkie tętno,
• brak poprawy mimo chłodzenia,
• pogarszający się kontakt z osobą przegrzaną.

Jeśli osoba jest nieprzytomna, nie podawaj jej nic do picia. Do czasu przyjazdu pomocy przenieś ją w chłodniejsze miejsce, zdejmij nadmiar odzieży, chłodź skórę wodą, przykładaj chłodne okłady i wachluj.

Najbardziej niepokoi mnie nie samo pocenie. Alarmujące jest to, że człowiek staje się splątany, senny, nielogiczny albo przestaje prawidłowo reagować. Tego nie wolno przeczekać.

Kto powinien szczególnie uważać?

Najbardziej narażone są niemowlęta i małe dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży, osoby z chorobami serca, nerek, cukrzycą, chorobami neurologicznymi, osoby pracujące fizycznie na zewnątrz, sportowcy oraz osoby samotne lub niesamodzielne.

Dziecko przegrzewa się szybciej niż dorosły. Senior może nie odczuwać pragnienia wystarczająco wyraźnie. Osoba przewlekle chora może gorzej tolerować odwodnienie. Dlatego podczas fali upałów warto sprawdzać nie tylko siebie, ale też ludzi wokół.

Najważniejsza zasada

W upał nie chodzi o bohaterstwo. Chodzi o rozsądek. Jeśli organizm daje sygnał alarmowy, nie odpowiadaj mu ambicją. Odpowiedz cieniem, wodą, chłodzeniem i odpoczynkiem.

W gorące dni wygrywa nie ten, kto najdłużej wytrzyma, ale ten, kto najszybciej zareaguje