Jak przetrwać upał? Odwodnienie i udar cieplny to realne zagrożenie

Gdy organizm przestaje nadążać za temperaturą

Człowiek utrzymuje stałą temperaturę ciała dzięki mechanizmom termoregulacji – przede wszystkim poprzez pocenie się i rozszerzanie naczyń krwionośnych. Problem pojawia się wtedy, gdy temperatura otoczenia jest zbyt wysoka, a organizm traci zbyt dużo płynów.

W takich warunkach może dojść do odwodnienia i zaburzeń gospodarki elektrolitowej, a następnie do przegrzania organizmu. To proces, który często rozwija się stopniowo i bywa bagatelizowany.

IMGW ostrzega przed silnym stresem gorąca. Co upał robi z organizmem?

Udar słoneczny - przyczyny, objawy, leczenie

Ponad 10 proc. Polaków nie pije wody. W upały ryzyko odwodnienia rośnie

Koniec pracy w skwarze? Rozporządzenie o pracy w upałach podpisane – co się zmieni dla pracowników

Tych błędów nie popełniaj w upał. Lekarz podaje 12 zasad, które naprawdę chronią organizm

Woda przed posiłkiem: czy to skuteczny sposób na oszukanie głodu?

Pierwsze sygnały odwodnienia

Odwodnienie nie zawsze zaczyna się gwałtownie. Często jego pierwsze objawy są niespecyficzne i łatwe do przeoczenia.

Najczęściej pojawiają się:

• uczucie silnego pragnienia,
• suchość w ustach,
• osłabienie i spadek energii,
• bóle i zawroty głowy,
• ciemniejszy kolor moczu,
• rzadsze oddawanie moczu,
• przyspieszone tętno.

U osób starszych mechanizm odczuwania pragnienia bywa mniej wyraźny, dlatego odwodnienie może rozwinąć się bez typowych sygnałów ostrzegawczych.

Wyczerpanie cieplne i udar cieplny – dwa różne stany

Przegrzanie organizmu nie zawsze oznacza to samo. W praktyce wyróżnia się dwa etapy zaburzeń związanych z upałem.

Wyczerpanie cieplne to moment, w którym organizm zaczyna tracić kontrolę nad temperaturą. Pojawia się intensywne pocenie, osłabienie, nudności, bóle głowy, zawroty głowy i uczucie „odcięcia energii”. Zwykle pomaga szybkie przeniesienie do chłodniejszego miejsca i nawodnienie.

Inaczej wygląda udar cieplny – stan nagły i potencjalnie śmiertelny. Dochodzi w nim do załamania mechanizmów termoregulacji. Temperatura ciała może przekraczać 40°C, pojawiają się zaburzenia świadomości, dezorientacja, drgawki, a skóra staje się gorąca i zaczerwieniona. To sytuacja wymagająca natychmiastowej reakcji i wezwania pomocy medycznej.

Kto najbardziej odczuwa skutki upałów

Nie każdy organizm reaguje na wysoką temperaturę w ten sam sposób. Najbardziej wrażliwe grupy to seniorzy, dzieci oraz kobiety w ciąży. W ich przypadku nawet krótkotrwałe przegrzanie może prowadzić do poważnych objawów.

Szczególne ryzyko dotyczy również osób z chorobami układu krążenia, nadciśnieniem, cukrzycą czy przewlekłą niewydolnością nerek. Wysoka temperatura stanowi dla ich organizmu dodatkowe obciążenie.

Upał a codzienne nawyki

W czasie upałów kluczowe znaczenie ma nie tylko to, ile pijemy, ale także jak funkcjonujemy w ciągu dnia. Organizm szybciej traci płyny, a błędy, które w innych warunkach są niegroźne, mogą mieć poważne konsekwencje.

Do najczęstszych należą: rezygnacja z regularnego picia wody, alkohol „dla ochłody”, intensywny wysiłek fizyczny w najgorętszych godzinach czy pozostawianie dzieci lub zwierząt w samochodzie nawet na krótki czas. W zamkniętym aucie temperatura może wzrosnąć w kilka minut do poziomu zagrażającego życiu.

Leki, które mogą zwiększać ryzyko

Mało oczywistym czynnikiem ryzyka są przyjmowane na stałe leki. Niektóre z nich mogą wpływać na gospodarkę wodno-elektrolitową lub zmieniać reakcję organizmu na wysoką temperaturę.

Dotyczy to m.in. leków moczopędnych, części preparatów stosowanych w nadciśnieniu, niektórych leków psychiatrycznych oraz wybranych leków neurologicznych. W czasie upałów nie powinno się jednak samodzielnie modyfikować terapii – wszelkie wątpliwości wymagają konsultacji medycznej.

Kiedy sytuacja staje się poważna

Granica między „zwykłym zmęczeniem upałem” a stanem wymagającym pomocy bywa cienka. Niepokojące objawy to przede wszystkim omdlenia, zaburzenia świadomości, trudności z mówieniem, silne zawroty głowy czy utrzymująca się wysoka temperatura ciała mimo odpoczynku i chłodzenia.

W przypadku podejrzenia udaru cieplnego nie należy czekać na poprawę – konieczne jest wezwanie pomocy medycznej.

Upał jako realne obciążenie dla organizmu

Wysokie temperatury nie są wyłącznie sezonową niedogodnością. Dla wielu osób stanowią realne zagrożenie zdrowia, które nasila się wraz z długością trwania fali upałów.

Najważniejsze pozostaje szybkie rozpoznanie objawów przegrzania i odwodnienia oraz reagowanie zanim dojdzie do poważnych powikłań.

Źródło: Rządowe Centrum Bezpieczeństwa https://www.gov.pl/web/rcb/jak-przetrwac-upal2