35 milionów nowych przypadków raka rocznie do 2050 roku. Prognoza WHO i sytuacja w Polsce

Skala problemu — dane globalne

Z raportu „Global Status Report on Cancer 2026", przygotowanego wspólnie przez WHO i Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC), wynika, że rocznie na świecie odnotowuje się około 20,6 miliona nowych zachorowań i blisko 10 milionów zgonów, przez co rak pozostaje drugą najczęstszą przyczyną śmierci po chorobach układu krążenia. Najbardziej niepokoi prognoza: bez zdecydowanych działań liczba nowych przypadków może wzrosnąć do niemal 35 milionów rocznie do 2050 roku. 

Europa dźwiga przy tym wyjątkowo duży ciężar. Mieszka w niej około 9% ludności świata, a odpowiada za 21% zachorowań i 20% zgonów z powodu raka. 

#Cancer is deeply personal. It touches nearly all of us, with more than 20 million people diagnosed each year.@WHO projects that this number could almost double by 2050.

We can change this trajectory, but it requires an urgent shift to a people-centred approach to cancer… pic.twitter.com/tIJ0Bj5mwu

— Tedros Adhanom Ghebreyesus (@DrTedros) July 8, 2026

Jeremy Clarkson zmaga się z rakiem prostaty. Chorobę wykryto podczas rutynowych badań

Pacjenci onkologiczni z łatwiejszym dostępem do badań. Co zmienia najnowsza decyzja Ministerstwa Zdrowia?

Rak płuca: od października rusza program badań przesiewowych. E-papierosy i nikotyna nadal stanowią poważne zagrożenie

Pierwsza krioablacja guza nerki w USK w Rzeszowie – nowoczesne leczenie małoinwazyjne

Marzec – miesiąc świadomości raka jelita grubego. Dlaczego profilaktyka ratuje życie?

Nie żyje 34-letnia lekarka. Chorowała na raka dróg żółciowych

Jak wypada Polska na tle świata

Globalny obraz w dużej mierze odzwierciedla się w polskich statystykach. Według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2021 roku w Polsce odnotowano ponad 171 tysięcy nowych zachorowań na nowotwory złośliwe, a same nowotwory pozostają drugą przyczyną zgonów w kraju — dokładnie tak jak w skali globalnej. 

Podobne są też najczęstsze typy raka. WHO wskazuje, że u mężczyzn dominują nowotwory płuca, prostaty i jelita grubego, a u kobiet — piersi, płuca i jelita grubego. W Polsce układ jest niemal identyczny: u mężczyzn najczęściej rozpoznaje się raka gruczołu krokowego, płuca i jelita grubego, a u kobiet — raka piersi, płuca i jelita grubego.

Cztery na dziesięć przypadków można ograniczyć

To jeden z najważniejszych przekazów raportu. Blisko cztery na dziesięć zachorowań na świecie wiąże się z czynnikami, którym da się przeciwdziałać — należą do nich infekcje (m.in. HPV oraz wirusy zapalenia wątroby typu B i C), alkohol, palenie tytoniu, wysoki wskaźnik masy ciała (BMI) i zbyt niska aktywność fizyczna. 

Wiele z tych czynników jest w Polsce mocno rozpowszechnionych. Analizy NFZ pokazują, że wśród badanych pacjentów 35% miało nadwagę, a 28% chorowało na otyłość. Do najważniejszych działań ograniczających ryzyko należą: 

• niepalenie i unikanie dymu tytoniowego,
• ograniczenie alkoholu,
• utrzymanie prawidłowej masy ciała,
• regularna aktywność fizyczna i zdrowa dieta,
• szczepienia (m.in. przeciw HPV i WZW typu B),
• udział w badaniach przesiewowych.

Palenie wciąż zbiera żniwo — także w Polsce

Dyrektor IARC dr Elisabete Weiderpass zwraca uwagę, że:

- (...) profil choroby się zmienia i jest coraz mocniej napędzany przez rosnącą otyłość, brak ruchu, niezdrową dietę i zanieczyszczenie powietrza. Nie znaczy to jednak, że tytoń przestał być groźny.

W Polsce widać to bardzo wyraźnie: najwięcej zgonów z powodu nowotworów notuje się w województwach z najwyższym odsetkiem palących, jak warmińsko-mazurskie i kujawsko-pomorskie, a najmniej — na Podkarpaciu, gdzie pali najmniej osób. 

Postępy są, ale nierówności rosną

Raport odnotowuje też sukcesy. Od 2010 roku używanie tytoniu na świecie spadło o 27%, a odsetek krajów z krajowymi planami walki z rakiem wzrósł z 50% do 82%. Polska ma taki plan — Narodową Strategię Onkologiczną na lata 2020–2030. WHO

Problemem pozostają jednak ogromne różnice. W krajach o wysokich dochodach 5 lat po diagnozie żyje 87% kobiet z rakiem piersi, a w krajach o niskich dochodach — jedynie około 42%. 

Podsumowanie

Najnowszy raport WHO pokazuje dwa oblicza walki z rakiem: z jednej strony rosnące liczby, z drugiej realne postępy w profilaktyce. Polskie dane w dużej mierze odzwierciedlają globalne trendy — także jeśli chodzi o najczęstsze nowotwory i drugie miejsce raka wśród przyczyn zgonów. Kluczowy wniosek jest jednak optymistyczny: znaczną część zachorowań da się ograniczyć. Niepalenie, prawidłowa masa ciała, ruch, szczepienia i badania przesiewowe to narzędzia dostępne dla każdego z nas.

Bibliografia

World Health Organization, WHO calls for urgent action as new cancer cases are projected to nearly double by 2050 (Global Status Report on Cancer 2026), WHO Newsroom, 2026 — https://www.who.int/news/item/08-07-2026-who-calls-for-urgent-action-as-new-cancer-cases-are-projected-to-nearly-double-by-2050

World Health Organization / IARC, Global Status Report on Cancer 2026, WHO, 2026 — https://www.who.int/publications/i/item/9789240123977

Didkowska J. i wsp., Epidemiologia nowotworów złośliwych w Polsce (Krajowy Rejestr Nowotworów), NIZP PZH – PIB / Narodowy Instytut Onkologii PIB, 2023 — https://profibaza.pzh.gov.pl/epidemiologia_nowotworow_zlosliwych_w_polsce

Narodowy Fundusz Zdrowia, Masa ciała i wzrost — dane niezbędne dla zdrowia publicznego (NFZ o zdrowiu. Otyłość i jej konsekwencje), NFZ, 2024 — https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/masa-ciala-i-wzrost-dane-niezbedne-dla-zdrowia-publicznego,8745.html

NIZP PZH – PIB, Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania (onkologiczna mapa Polski), NIZP PZH – PIB, 2025 — https://www.pzh.gov.pl/raport-sytuacja-zdrowotna-ludnosci-polski-i-jej-uwarunkowania-2025/do-pobrania/