Jakie są najczęstsze przyczyny mokrego kaszlu u dorosłych?

Kaszel – wróg czy przyjaciel?

Choć nie należy do przyjemnych, co do zasady jest twoim sprzymierzeńcem. Kaszel stanowi bowiem mechanizmem obronnym organizmu – na przykład wówczas, gdy się zakrztusisz lub zachłyśniesz. Jego podstawowym zadaniem jest oczyszczanie dróg oddechowych z nadmiaru wydzieliny, drobnoustrojów, pyłów czy ciał obcych. Kaszel jest jednocześnie jednym z najczęstszych objawów chorobowych i może pełnić zarówno funkcję obronną, jak i sygnalizować poważniejsze problemy zdrowotne. Może także stać się uporczywy i prowadzić do powikłań. [1]

Jak działa odruch kaszlu?

Kaszel jest odruchem, który uruchamia się w odpowiedzi na podrażnienie receptorów kaszlowych znajdujących się w drogach oddechowych. Proces ten składa się z kilku etapów. Najpierw następuje głęboki wdech, który zwiększa ilość powietrza w płucach. Kolejny etap to zamknięcie głośni i napięcie mięśni oddechowych, które powoduje wzrost ciśnienia w klatce piersiowej. Ostatecznie dochodzi do nagłego otwarcia głośni i gwałtownego wyrzutu powietrza, który usuwa zalegającą wydzielinę lub drażniące substancje. [1]

Rodzaje kaszlu i sposoby ich rozróżniania

Kaszel może mieć różne przyczyny i objawiać się w odmienny sposób. Podstawowy podział wyróżnia kaszel suchy i mokry (produktywny). Kaszel suchy nie wiąże się z zalegającą flegmą, jest często drażniący i pojawia się w przebiegu infekcji wirusowych, u alergików oraz przy refluksie żołądkowo-przełykowym. Natomiast kaszel mokry charakteryzuje się odkrztuszaniem wydzieliny.

Podział kaszlu ze względu na czas trwania

Klasyfikacja kaszlu ze względu na czas trwania pozwala wyróżnić: [1]

• kaszel ostry, który trwa krócej niż trzy tygodnie i najczęściej wiąże się z infekcjami wirusowymi lub bakteryjnymi;
• kaszel podostry, który utrzymuje się od trzech do ośmiu tygodni i może być pozostałością po infekcji lub sygnalizować inne schorzenia;
• kaszel przewlekły, trwający ponad osiem tygodni – wymaga dokładnej diagnostyki, ponieważ może świadczyć o przewlekłych chorobach układu oddechowego lub innych schorzeniach.

Najczęstsze przyczyny kaszlu mokrego u osób dorosłych

Mokry kaszel, czyli taki, przy którym odkrztuszana jest wydzielina, to sygnał, że organizm próbuje oczyścić drogi oddechowe. Często jest efektem infekcji – zarówno bakteryjnych, jak i wirusowych, takich jak: [1,2]

• przeziębienie,
• grypa,
• krztusiec,
• zapalenie oskrzeli lub płuc,
• gruźlica,
• zapalenie zatok przynosowych.

Gdy kaszel pojawia się u palaczy i utrzymuje przez dłuższy czas, może wskazywać na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), zwłaszcza jeśli towarzyszy mu gęsta plwocina. [2] Nasilony kaszel z wydzieliną rano stanowi częsty objaw astmy oskrzelowej, a gdy śluz gromadzi się w nadmiarze i sprawia trudność w odkrztuszaniu – może wskazywać na rozstrzenie oskrzeli. [1] Z kolei przewlekły, uporczywy kaszel oraz obecność grudek i czopów w plwocinie może wskazywać na zakażenie grzybicze lub mukowiscydozę. [2]

Symptomy, które są sygnałem do pilnej wizyty u lekarza

Choć kaszel jest powszechnym i często niegroźnym objawem, to w niektórych przypadkach może sygnalizować poważniejsze problemy zdrowotne. Jeśli od dłuższego czasu męczy cię mokry kaszel i zauważasz, że towarzyszą mu inne dolegliwości, nie ignoruj ich. Szczególną uwagę powinno zwrócić krwioplucie, nagła zmiana charakteru kaszlu – zwłaszcza jeśli palisz papierosy – a także duszność, chrypka, gorączka czy niewyjaśniona utrata masy ciała. Niepokojące mogą być również obrzęki nóg i rąk, trudności w połykaniu, nawracające zapalenie płuc czy wymioty. [2]

W poszukiwaniu przyczyny kaszlu – jak przebiega diagnostyka?

Aby znaleźć przyczynę kaszlu, skieruj swoje kroki do gabinetu lekarza POZ. Twoja wizyta rozpocznie się najpewniej od dokładnego wywiadu. Następnie przeprowadzi badanie fizykalne, w tym osłuchiwanie płuc. Brak dodatkowych symptomów, poza ostrym kaszlem, zazwyczaj nie wymaga dalszej diagnozy. 

Gdy jednak pojawia się duszność, krwioplucie czy utrata przytomności, konieczna jest dokładniejsza diagnostyka, obejmująca RTG klatki piersiowej oraz ocenę utlenowania krwi poprzez pulsoksymetrię lub gazometrię. W zależności od podejrzewanej przyczyny mogą być także wykonane badania układu krążenia (EKG, echokardiografia) lub układu oddechowego (tomografia komputerowa, bronchoskopia, spirometria). W niektórych przypadkach analizuje się również plwocinę pod kątem obecności bakterii czy komórek nowotworowych.

Przy przewlekłym mokrym kaszlu diagnostyka obejmuje przede wszystkim badania obrazowe klatki piersiowej, zwykle RTG, a w razie potrzeby tomografię komputerową. Lekarz może także zalecić spirometrię, konsultację laryngologiczną oraz mikrobiologiczne i cytologiczne badanie plwociny. [2]

Artykuł na zlecenie marki Deflegmin.

Źródła

[1] Krenke, R., Chorostowska-Wynimko, J., Dąbrowska, M., Bieńkowski, P., Arcimowicz, M., Grabczak, E. M., & Mastalerz-Migas, A. Postępowanie w kaszlu u osób dorosłych–rekomendacje dla lekarzy rodzinnych, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, 6/2018, vol. 4.

[2] Wiercińska M., Mokry kaszel - przyczyny i leczenie, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/345335,mokry-kaszel-przyczyny-i-leczenie [Dostęp online: 28.02.2025]