Badanie wzroku u dziecka. Jak i kiedy wykonać?

Kiedy warto zbadać wzrok u dziecka?

Pierwsze badanie okulistyczne u dzieci jest kluczowe dla wczesnego wykrycia problemów ze wzrokiem, które mogą mieć wpływ na ich rozwój i naukę. Jak wyjaśnia dr Justyna Szczapa-Jagustyn:

- Zdrowy noworodek urodzony o czasie widzi bardzo słabo, co wynika z niedojrzałości drogi wzrokowej. Jednak w pierwszych 3 miesiącach droga wzrokowa intensywnie się rozwija. Od około 8 tygodnia życia niemowlę powinno nawiązywać kontakt wzrokowy, a od około 3 miesiąca życia wodzić za przedmiotami. W pierwszych miesiącach życia skrining okulistyczny polegający m.in. na ocenie czerwonego refleksu z dna oka i ustawienia oczu może być wykonywany przez pediatrów.

W przypadku obserwowanych nieprawidłowości przez rodziców jak np. brak kontaktu wzrokowego, zez, brak różowego refleksu (np. zaobserwowany na fotografii) czy towarzyszących chorób ogólnych, pełne badanie okulistyczne powinno być wykonane jak najszybciej przez doświadczonego okulistę dziecięcego.

- Jeśli dziecko rozwija się prawidłowo ogólnie i wzrokowo, ale w najbliższej rodzinie występują problemy okulistyczne np. wady wzroku, zez, niedowidzenie, należy wykonać badanie okulistyczne około 12 miesiąca – radzi okulistka dziecięca.

Ważna jest świadomość, iż w pierwszych miesiącach życia oczy mogą okresowo ustawiać się nieprawidłowo - zezować, jednak stały zez u noworodka oraz zez pojawiający się okresowo po 6 miesiącu życia zawsze są wskazaniem do pilnej konsultacji okulistycznej.

- Należy być wyczulonym na takie objawy, jak np. mrużenie oczu, pocieranie oczu, zaczerwienienie oczu, obecność nieprawidłowej wydzieliny z oczu, przechylanie głowy, bóle głowy, brak zainteresowania odległymi obiektami, które mogą wskazywać na problemy ze wzrokiem – wylicza nasza ekspertka.

Przebodźcowanie dzieci w święta – jak je rozpoznać i łagodnie reagować?

Świąteczne prezenty pod lupą. Lekarze pokazują gablotę grozy: to naprawdę połykają dzieci!

Syndrom „grzecznej dziewczynki”: dlaczego córka nigdy nie mówi „nie” i czym to grozi?

Wysoko wrażliwe dziecko – jak rozpoznać i jak wspierać, by nie przeciążyć emocjonalnie?

Jak wspierać dziecko w adaptacji do nowych sytuacji: szkoła, przeprowadzka, zmiana otoczenia?

Psychoterapia rodzinna – jak pomaga w poprawie relacji i wychowaniu dzieci?

Jak przebiega badanie wzroku u dziecka?

Badanie wzroku u dzieci różni się od standardowych badań wykonywanych u dorosłych.

- W przypadku niemowląt i dzieci przedwerbalnych, lekarz zwraca uwagę na to, czy dziecko nawiązuje kontakt wzrokowy, czy potrafi podążać wzrokiem za poruszającymi się przedmiotami – tłumaczy dr Justyna Szczapa-Jagustyn.

Dla maluchów używa się kontrastowych zabawek lub specjalistycznych narzędzi takich jak testy preferencyjnego spojrzenia. U starszych dzieci, od 3. roku życia, badanie ostrości wzroku polega na wykorzystaniu tablic takich jak LEA czy E-haki, które umożliwiają ocenę wzroku bez potrzeby znajomości liter i cyfr.

Kolejnym etapem jest badanie w mikroskopie – lampie szczelinowej, przedniego odcinka gałki ocznej.

- Ważne jest wykonanie pełnego badania okulistycznego z podaniem kropli rozszerzających źrenicę i porażających akomodację, np 1% cyklopentolatu. Po około 30-40 minutach wykonywany jest pomiar wady refrakcji (wady wzroku ) oraz badanie dna oka w celu oceny siatkówki, tarczy nerwu wzrokowego oraz plamki – tłumaczy nasza ekspertka.

I zauważa:

- W profesjonalnym gabinecie okulistycznym do badań dzieci wykorzystywane są często sprzęty przenośne (np. ręczna lampa szczelinowa, ręczny autorefraktometr, tonometr do oceny ciśnienia wewnątrzgałkowego, wziernik pośredni do oceny dna oka), co umożliwia wykonywanie wielu badań już od pierwszych dni życia.

Jak często należy przeprowadzać badanie wzroku u dziecka?

Okulistka podkreśla, że dzieci powinny regularnie być poddawane badaniom okulistycznym, aby zapewnić prawidłowy rozwój widzenia i rozwój ogólny.
Zalecany harmonogram badań oczu różni się w zależności od wieku i indywidualnych okoliczności:

• pierwszy rok życia – badanie wskazane w przypadku jakichkolwiek nieprawidłowości (np. zez, oczopląs, brak różowego refleksu), chorób ogólnych lub gdy w najbliższej rodzinie występują schorzenia narządu wzroku, w tym wady wzroku,
• 3 rok życia – na tym etapie często można już w sposób obiektywny zbadać ostrość wzroku do dali i blizy i wykryć np. obniżoną ostrość wzroku obu oczu lub jednego oka (niedowidzenie),
• 5-6 rok życia –ważna jest ocena czy nie ma przeszkód w układzie wzrokowym do nauki czytania i pisania, np. niedomoga akomodacji, konwergencji, w okresie szkolnym zwiększa się odsetek pacjentów z krótkowzrocznością,
• dalsze badania w zależności od stanu narządu wzroku.

Jak przygotować dziecko do wizyty u okulisty?

Dzieci, szczególnie te młodsze, mogą czuć się niepewnie przed wizytą u lekarza.

- Przed pierwszą wizytą okulistyczną ważne, aby rodzic/opiekun porozmawiał z dzieckiem i przy użyciu prostego języka wyjaśnił co będzie się działo podczas badania. Poinformuj, że dziecko może być cały czas w towarzystwie rodzica/opiekuna, będą pokazywane obrazki, litery, dziecko proszone będzie o rozwiązywanie różnych „zadań” (w ramach kolejnych etapów badania) – podpowiada nasza ekspertka.

Dla ułatwienia można wspólnie przeczytać książeczkę lub obejrzeć film przedstawiający wizytę u okulisty dziecięcego.

- W celu przeprowadzenia pełnego badania okulistycznego (z oceną wady wzroku i oceną dna oka) konieczne jest podanie kropli do oczu rozszerzających źrenicę i porażających akomodację. Zakroplenie jest zwykle najtrudniejszym momentem badania, ale należy wytłumaczyć dziecku, iż uczucie dyskomfortu (szczypanie) będzie trwało kilka sekund, a po podaniu leku przez jakiś czas widzenie z bliska będzie utrudnione (czas działania np.1% cyklopentolatu 6-48 godzin). Szczerość wobec dziecka i dobra komunikacja z lekarzem są ważnymi czynnikami warunkującymi dobry przebieg badania – twierdzi okulistka.

W celu złagodzenia stresu można zachęcić dziecko do zabrania na wizytę ulubionej zabawki.

>>czytaj również: Jak pokonać strach dziecka przed lekarzem? Wskazówki psychologa

Okulistka podpowiada:

- W przypadku mniejszych dzieci szczególnie ważny jest wybór pory badania, tak aby dziecko było w dobrym nastroju, na przykład po posiłku lub drzemce, aby mieć pewność, że będzie bardziej skłonne do współpracy podczas wizyty okulistycznej.

Jak chronić wzrok dziecka na co dzień?

Dr Justyna Szczapa-Jagustyn podpowiada jak dbać o wzrok dziecka na co dzień. Warto zwrócić uwagę na kilka istotnych kwestii:

1. Dieta bogata w witaminy i składniki odżywcze korzystne dla zdrowia oczu - kwasy omega-3 (ryby), witaminy A, C i E (warzywa i owoce), cynk i luteinę (pełnoziarniste produkty zbożowe, jajka).
2. Ograniczenie czasu spędzanego przed ekranem – w ostatnich latach obserwuje się znaczący wzrost ilości dzieci z krótkowzrocznością, zaburzeniami widzenia i zaburzeniami natury emocjonalnej wywołanej nadmiarem elektroniki. Amerykańska organizacja CDC (Center for Disease Control and Prevention) zaleca brak ekspozycji na ekrany u dzieci przed 2 rokiem życia, u starszych dzieci maksymalnie 1- 2 godzin dziennie.
3. Okulary ochronne z filtrem UV w przypadku ekspozycji na światło słoneczne.
4. Aktywność fizyczna – poza utrzymaniem ogólnego dobrostanu aktywność fizyczna (szczególnie na zewnątrz) może zmniejszać ryzyko wystąpienia i postępu krótkowzroczności
5. Nauka zdrowych nawyków higienicznych – częste mycie rąk, niepocieranie oczu może zapobiegać chorobom infekcyjnym narządu wzroku. U starszych dzieci ważna jest świadomość niedzielenia się artykułami higienicznymi jak np. ręczniki czy soczewki kontaktowe.