Salmonella. Co warto wiedzieć o tej groźnej bakterii?

Źródła zakażenia Salmonellą

Bakterie Salmonella najczęściej występują w jelitach zwierząt hodowlanych, takich jak drób, bydło czy świnie, a także dzikich zwierząt. Wskutek tego głównym źródłem zakażeń salmonellą są produkty pochodzenia zwierzęcego, zwłaszcza surowe mięso, jaja i nabiał. Drobnoustroje te mogą znaleźć się również w surowych owocach i warzywach, które miały kontakt z zanieczyszczoną wodą lub glebą, a także w produktach przetworzonych, jeśli nie były one odpowiednio przechowywane lub przetworzone. Do zakażenia salmonellą może dojść także przez bezpośredni kontakt z zainfekowanymi zwierzętami lub ich odchodami.

Ciekawostką jest, że niektóre gatunki Salmonella występują także w skorupkach jaj, które zostały zainfekowane przez bakterie z przewodu pokarmowego kury. Wystarczy, że skorupka jaja pęknie lub będzie miała mikropory, aby bakterie dostały się do wnętrza jaja i mogły tam się rozwijać.

Salmonella w suplemencie diety. GIS ostrzega przed zatruciem

Co jeść podczas biegunki, by nie podrażniać jelit?

Gorączka u dorosłych – kiedy się martwić, a kiedy spokojnie obserwować?

Groźny, rzadki wirus Nipah: co się dzieje w Indiach i dlaczego warto znać tę chorobę?

„Supergrypa” w Polsce. Dlaczego ten sezon jest wyjątkowo trudny?

Nowy wariant grypy K w Polsce. GIS ostrzega przed szybkim wzrostem zachorowań

Mechanizm zakażenia

Po spożyciu zanieczyszczonego pokarmu bakterie Salmonella przedostają się do przewodu pokarmowego, gdzie zaczynają się namnażać. Bakterie te mają zdolność przylegania do ścian jelit i wydzielania toksyn, które prowadzą do reakcji zapalnych oraz podrażnienia błony śluzowej. Następnie przenikają one przez nabłonek jelitowy i mogą przedostać się do krwiobiegu, co prowadzi do wystąpienia ostrych objawów zatrucia.

Objawy zakażenia Salmonellą

Salmonelloza najczęściej objawia się w ciągu 6-72 godzin od spożycia zakażonego pokarmu. Objawy są zwykle ostre i obejmują:

• Biegunki – jest to jeden z głównych objawów zatrucia salmonellą, który może prowadzić do odwodnienia organizmu.
• Bóle brzucha – skurcze i bóle brzucha występują z różnym natężeniem i mogą być wyjątkowo dokuczliwe.
• Gorączka – organizm reaguje na infekcję bakteryjną podniesieniem temperatury, często powyżej 38°C.
• Wymioty i nudności – są reakcją organizmu na toksyny wydzielane przez bakterie w przewodzie pokarmowym.

U większości zdrowych osób zakażenie ustępuje samoistnie po kilku dniach, jednak u osób z osłabionym układem odpornościowym może prowadzić do poważniejszych komplikacji, takich jak odwodnienie, sepsa, a nawet uszkodzenia organów wewnętrznych.

Kto jest najbardziej narażony na zakażenie?

Salmonella może dotknąć każdego, jednak szczególną ostrożność powinny zachować osoby z grup ryzyka, w tym:

• Małe dzieci – ich układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty, co zwiększa podatność na zakażenia.
• Osoby starsze – z wiekiem organizm staje się bardziej podatny na infekcje.
• Osoby z obniżoną odpornością – pacjenci z chorobami przewlekłymi, nowotworami, czy osoby przyjmujące leki immunosupresyjne są bardziej narażone na ciężki przebieg salmonellozy.
• Kobiety w ciąży – infekcja może niekorzystnie wpłynąć na rozwój płodu.

Diagnostyka salmonellozy

W przypadku wystąpienia objawów zatrucia pokarmowego, szczególnie biegunki i gorączki, warto skonsultować się z lekarzem. Diagnostyka salmonellozy polega na badaniach mikrobiologicznych kału lub innych próbek (np. krwi w cięższych przypadkach). Testy te pozwalają na szybkie wykrycie bakterii i jej typowanie, co jest istotne dla zrozumienia źródła zakażenia i przeciwdziałania kolejnym infekcjom.

Leczenie zakażenia Salmonellą

Leczenie salmonellozy w większości przypadków polega na łagodzeniu objawów, takich jak biegunka i odwodnienie. Należy pić dużo płynów, aby zapobiec odwodnieniu, a w przypadku nasilonych objawów lekarz może zlecić elektrolity do przyjmowania doustnie.

U pacjentów o większym ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, jak dzieci, osoby starsze czy osoby z osłabioną odpornością, może być konieczne zastosowanie antybiotyków. Antybiotyki jednak stosuje się rzadko, ponieważ mogą one prowadzić do oporności bakterii i mają ograniczoną skuteczność w przypadku salmonellozy.

Jak zapobiegać zakażeniom Salmonellą?

Ochrona przed zakażeniem salmonellą polega przede wszystkim na zachowaniu odpowiednich standardów higieny podczas przygotowywania posiłków. Oto kilka podstawowych zasad:

1. Dokładne gotowanie mięsa i jaj – wysoka temperatura zabija bakterie Salmonella. Mięso powinno być przygotowane tak, aby w środku nie było surowe, a jaja warto gotować na twardo.
2. Unikanie surowych jaj i produktów je zawierających – np. w domowym majonezie czy tiramisu, gdzie jajka są dodawane w surowej formie.
3. Mycie owoców i warzyw – zwłaszcza tych, które mogą mieć kontakt z glebą lub nawozem zwierzęcym.
4. Dbanie o czystość w kuchni – mycie rąk, desek do krojenia i noży po kontakcie z surowym mięsem i jajkami pomaga ograniczyć ryzyko zakażenia.
5. Przechowywanie żywności w odpowiednich temperaturach – produkty łatwo psujące się, takie jak mięso i nabiał, powinny być przechowywane w lodówce.

Salmonella a bezpieczeństwo żywności

Działania na poziomie przemysłowym również mają kluczowe znaczenie dla ograniczenia ryzyka salmonellozy. W wielu krajach istnieją surowe regulacje dotyczące hodowli i przetwórstwa produktów pochodzenia zwierzęcego, które mają na celu minimalizowanie ryzyka skażenia Salmonellą.

W Polsce, podobnie jak w wielu krajach UE, wprowadzono programy monitorowania i eliminacji salmonelli w stadach drobiu, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia konsumentów.