Diagnostyka choroby Parkinsona nabiera tempa. Polscy naukowcy opatentowali przełomowy test

Choroba Parkinsona – wyzwanie, które rośnie z każdym rokiem

Choroba Parkinsona to jedna z najczęstszych chorób neurodegeneracyjnych, czyli takich, w których stopniowo obumierają komórki nerwowe. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) liczba osób żyjących z tą chorobą na świecie podwoiła się w ciągu ostatnich 25 lat, a niepełnosprawność i śmiertelność z nią związana rosną szybciej niż w przypadku jakiejkolwiek innej choroby neurologicznej. W Polsce choruje na nią kilkadziesiąt tysięcy osób, a liczba ta – wraz ze starzeniem się społeczeństwa – będzie się zwiększać.

U podstaw choroby leży obumieranie komórek nerwowych produkujących dopaminę – substancję odpowiadającą za płynność i precyzję ruchów. Kiedy dopaminy zaczyna brakować, pojawiają się typowe objawy: spowolnienie ruchowe, sztywność mięśni, drżenie spoczynkowe rąk oraz zaburzenia równowagi i chodu. Problem w tym, że zanim wystąpią te symptomy, proces neurodegeneracji trwa już od wielu lat – mózg traci znaczną część komórek dopaminergicznych, zanim choroba w ogóle zostanie zdiagnozowana.

Choroba Parkinsona: pierwsze objawy, leczenie i życie z diagnozą – co warto wiedzieć?

Nowa era w leczeniu choroby Parkinsona. Przełom w Poznaniu

Choroba Parkinsona. Typowe objawy, diagnoza, leczenie

Dlaczego wczesna diagnostyka choroby Parkinsona jest tak trudna

Obecnie rozpoznanie choroby Parkinsona opiera się przede wszystkim na ocenie klinicznej – lekarz neurolog analizuje objawy ruchowe pacjenta, jego historię chorobową oraz wyniki badania fizykalnego. Nie ma jednego, prostego testu laboratoryjnego, który jednoznacznie potwierdzałby chorobę na wczesnym etapie. To oznacza, że diagnozę stawia się zazwyczaj dopiero wtedy, gdy objawy ruchowe są już wyraźnie widoczne, czyli w momencie, gdy znaczna część neuronów odpowiedzialnych za produkcję dopaminy jest już nieodwracalnie uszkodzona.

Taki stan rzeczy od lat frustruje zarówno pacjentów, jak i lekarzy. Im wcześniej choroba zostanie wykryta, tym szybciej można rozpocząć leczenie spowalniające jej postęp i wspierające funkcjonowanie pacjenta. Dlatego naukowcy na całym świecie od lat poszukują biomarkerów – czyli mierzalnych wskaźników biologicznych – które pozwoliłyby rozpoznać chorobę zanim rozwinie się jej pełnoobjawowa postać.

Polski patent: biomarkery, które mogą zmienić diagnostykę

Odpowiedzią na to wyzwanie jest wynalazek zespołu naukowców z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego (GUMed) oraz Uniwersytetu Gdańskiego, który właśnie uzyskał ochronę patentową. Metoda, opisana jako „Sposób diagnozowania in vitro choroby Parkinsona”, wykorzystuje dwa biomarkery: nadtlenek wodoru (związek chemiczny powstający naturalnie w komórkach, którego nadmiar świadczy o tzw. stresie oksydacyjnym, czyli uszkodzeniach komórek) oraz 17β-estradiol i jego metabolity (formy, w jakie przekształca się ten hormon w organizmie).

Jak wskazują twórcy rozwiązania, opracowana metoda diagnostyczna umożliwia nieinwazyjne, szybkie i tanie rozpoznawanie choroby Parkinsona u pacjentów we wczesnym stadium – jeszcze przed wystąpieniem objawów ruchowych. W praktyce oznacza to możliwość wykonania badania z prostej próbki biologicznej, bez konieczności inwazyjnych procedur czy kosztownych badań obrazowych.

Za wynalazkiem stoi interdyscyplinarny zespół badaczy, w tym:

• z Katedry i Zakładu Chemii Medycznej GUMed: prof. Magdalena Górska-Ponikowska (kierownik zespołu), dr Paulina Bastian, prof. Michał Woźniak, dr hab. Alicja Kuban-Jankowska oraz dr Narcyz Knap,
• z Zakładu Pielęgniarstwa Neurologiczno-Psychiatrycznego GUMed: prof. Jarosław Sławek i dr hab. Jarosław Dulski,
• z Katedry i Zakładu Chemii Farmaceutycznej GUMed: prof. Tomasz Bączek, dr hab. Lucyna Konieczna i dr hab. Mariusz Belka,
• z Wydziału Chemii Uniwersytetu Gdańskiego: dr hab. Dagmara Jacewicz i dr Joanna Drzeżdżon.

Od patentu do gabinetu lekarskiego – co dalej?

Uzyskanie patentu to ważny, ale dopiero pierwszy krok na drodze do wprowadzenia testu do codziennej praktyki klinicznej. Jak podkreślają twórcy rozwiązania, połączenie wiedzy klinicznej neurologów z doświadczeniem eksperymentalnym chemików umożliwiło sprawne wdrożenie zasad medycyny translacyjnej, czyli przekładania odkryć naukowych na realne narzędzia dla pacjentów. Zespół zapowiada kolejne publikacje naukowe oraz prace nad komercyjnym testem diagnostycznym, który mógłby trafić do praktyki medycznej.

Warto podkreślić, że droga od patentu do gotowego, powszechnie dostępnego badania laboratoryjnego bywa długa – obejmuje dalsze badania kliniczne, walidację metody na większych grupach pacjentów oraz uzyskanie odpowiednich certyfikatów. Niemniej sam fakt opracowania konkretnych, mierzalnych biomarkerów choroby Parkinsona jest traktowany przez środowisko naukowe jako istotny krok naprzód.

Dlaczego to ważne dla pacjentów już dziś

Nawet jeśli na powszechnie dostępny test trzeba będzie jeszcze poczekać, sama wiadomość o takim postępie ma znaczenie praktyczne. Pacjenci i ich bliscy powinni pamiętać, że wczesne, niespecyficzne objawy – takie jak osłabienie węchu, uporczywe zaparcia, zaburzenia snu czy obniżenie nastroju – mogą wyprzedzać typowe objawy ruchowe choroby Parkinsona nawet o kilka lat. Zgłaszanie takich dolegliwości lekarzowi rodzinnemu i konsultacja z neurologiem w razie wątpliwości pozostają dziś najlepszym sposobem na możliwie wczesne postawienie diagnozy – do czasu, aż nowe metody laboratoryjne trafią do standardowej opieki zdrowotnej.

Bibliografia

Gdański Uniwersytet Medyczny, Naukowcy z GUMed z patentem na innowacyjny sposób diagnozowania choroby Parkinsona, gumed.edu.pl, 2026, https://gumed.edu.pl/pl/aktualnosci/nauka/naukowcy-z-gumed-z-patentem-na-innowacyjny-sposob-diagnozowania-choroby-parkinsona

World Health Organization, Parkinson disease – Fact sheet, who.int, 2023, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/parkinson-disease

World Health Organization, Launch of WHO's Parkinson disease technical brief, who.int, 2022, https://www.who.int/news/item/14-06-2022-launch-of-who-s-parkinson-disease-technical-brief

Narodowy Fundusz Zdrowia (Oddział Mazowiecki), Choroba Parkinsona – coraz częstsza przyczyna niepełnosprawności, nfz-warszawa.pl, https://www.nfz-warszawa.pl/dla-mediow/informacje-prasowe/choroba-parkinsona-coraz-czestsza-przyczyna-niepelnosprawnosci,195.html

Wojskowy Instytut Medyczny, Choroba Parkinsona – poradnik dla pacjenta, wim.mil.pl, 2025, https://wim.mil.pl/2025/12/17/choroba-parkinsona-poradnik-dla-pacjenta/