Światowy Dzień Wcześniaka przypada 15 listopada i przypomina o dzieciach, które przyszły na świat przed 37. tygodniem ciąży. Tuż przed tym dniem katowicki szpital kliniczny pochwalił się wyjątkowym wydarzeniem: w krótkim czasie urodziło się tam pięć par bliźniąt. To dobra okazja, by wyjaśnić, dlaczego ciąża mnoga tak często kończy się przed terminem i jak dziś pomaga się wcześniakom oraz ich rodzicom.
Na bloku porodowym Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego im. prof. Kornela Gibińskiego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach w krótkim czasie urodziło się dziesięcioro dzieci z pięciu ciąż bliźniaczych. Wszystkie trafiły pod opiekę zespołu Oddziału Neonatologicznego. Wśród maluchów są zarówno wcześniaki, jak i dzieci urodzone o czasie. Szpital podkreśla, że każde z nich ma inne potrzeby, dlatego każde otrzymuje indywidualną opiekę.
Ta historia dobrze pokazuje, o czym przypomina Światowy Dzień Wcześniaka. Narodziny bliźniąt to podwójna radość, ale też podwójne wyzwanie – również medyczne.
Światowy Dzień Wcześniaka obchodzimy co roku 15 listopada. To okazja, by zwrócić uwagę na najmniejszych pacjentów i ich rodziny, a także na trudności, z jakimi mierzą się od pierwszych dni życia dziecka. W tym dniu wiele szpitali i budynków rozświetla się na fioletowo – to kolor symbolizujący wcześniaki.
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wcześniak to dziecko urodzone żywe przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży. Lekarze dzielą wcześniactwo na trzy grupy:
Im wcześniej dziecko przychodzi na świat, tym bardziej niedojrzałe są jego narządy, m.in. płuca i tym więcej wsparcia potrzebuje.
WHO szacuje, że w 2020 roku na świecie przedwcześnie urodziło się około 13,4 mln dzieci – to więcej niż jedno na dziesięć. W Polsce według danych GUS w 2016 roku przed terminem urodziło się 28 780 dzieci, czyli 7,52% wszystkich żywych urodzeń.
Ciąża mnoga, czyli ciąża z więcej niż jednym płodem (bliźniaczą, trojaczą), należy do najczęstszych przyczyn porodu przedwczesnego. Badania pokazują, że w ciąży bliźniaczej ryzyko porodu przed 37. tygodniem jest ok. 5,7 razy większe niż w ciąży pojedynczej. W zależności od badania przedwcześnie rodzi się od 31 do 63% bliźniąt.
Dlaczego tak się dzieje? W ciąży mnogiej częściej pojawiają się powikłania, które mogą wymagać wcześniejszego zakończenia ciąży, np. stan przedrzucawkowy (groźne nadciśnienie w ciąży) czy cholestaza ciążowa (zaburzenie pracy wątroby). Znaczenie ma też budowa łożyska. Gdy bliźnięta dzielą jedno łożysko (ciąża jednokosmówkowa), ryzyko porodu przedwczesnego jest wyraźnie wyższe.
Warto jednak pamiętać, że nie każde bliźnię jest wcześniakiem. W dużym badaniu obejmującym ponad 3200 ciąż bliźniaczych niemal 38% z nich zakończyło się porodem w terminie, czyli po 37. tygodniu.
Dlatego tak ważne są regularne wizyty kontrolne i poród w ośrodku, który ma doświadczenie w prowadzeniu ciąż mnogich.
– Rodziny spodziewające się bliźniąt czy trojaczków często wybierają nasz szpital, ponieważ wiedzą, że zarówno mama, jak i jej dzieci będą otoczeni kompleksową, specjalistyczną opieką. Dzięki bliskiej współpracy zespołów położniczych i neonatologicznych możemy szybko reagować i zapewnić bezpieczeństwo oraz ciągłość opieki, co w przypadku ciąż mnogich ma szczególne znaczenie – podkreśla dr Magdalena Mucha, neonatolog, lekarz kierująca Oddziałem Neonatologicznym Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego im. prof. Kornela Gibińskiego w Katowicach.
W 2022 roku WHO opublikowała nowe zalecenia dotyczące opieki nad wcześniakami i dziećmi z niską masą urodzeniową (poniżej 2500 g). Najważniejsze z nich to:
WHO podkreśla, że rodzina wcześniaka potrzebuje także wsparcia emocjonalnego, finansowego i w pracy, bo intensywna opieka nad dzieckiem bywa ogromnym obciążeniem.
W krajach o wysokim poziomie opieki medycznej przeżywa dziś większość dzieci urodzonych po 28. tygodniu ciąży. Wcześniactwo pozostaje jednak poważnym wyzwaniem zdrowotnym. Na świecie powikłania porodu przedwczesnego są główną przyczyną zgonów dzieci poniżej 5. roku życia. Według WHO aż trzech czwartych tych zgonów można by uniknąć dzięki prostym i tanim metodom opieki.
Część wcześniaków po wyjściu ze szpitala wymaga dalszej, specjalistycznej opieki. Niedojrzałość narządów może w przyszłości wiązać się m.in. z trudnościami w nauce oraz problemami ze wzrokiem czy słuchem. Dlatego tak ważne są regularne wizyty kontrolne u specjalistów i uważna obserwacja rozwoju dziecka. Rodzice nie muszą radzić sobie z tym sami – w opiekę nad wcześniakiem zaangażowany jest zespół lekarzy, pielęgniarek i położnych.
WHO przypomina też, że mama i noworodek powinni pozostawać razem od narodzin. Rozdzielenie ich jest uzasadnione tylko wtedy, gdy dziecko jest w stanie krytycznym.
Od 19 marca 2025 roku rodzice wcześniaków i dzieci wymagających dłuższego pobytu w szpitalu po porodzie mogą skorzystać z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Przysługuje on bezpośrednio po zakończeniu podstawowego urlopu macierzyńskiego:
Zasiłek za ten okres wynosi 100% podstawy. Do wniosku dołącza się zaświadczenie ze szpitala o tygodniu ciąży, masie urodzeniowej i czasie hospitalizacji dziecka.
Zespół katowickiego szpitala życzy swoim małym pacjentom zdrowia i wielu wspólnych przygód, a ich rodzicom – cierpliwości, dobrej organizacji i regularnych drzemek. Najlepiej w tym samym czasie co maluchy.
Jeśli jesteś przed 37. tygodniem ciąży – zwłaszcza w ciąży mnogiej – natychmiast skontaktuj się z lekarzem, położną lub zgłoś się do szpitala, gdy zauważysz:
Lepiej zgłosić się niepotrzebnie niż czekać. Często okazuje się, że to fałszywy alarm, ale tylko badanie pozwala to stwierdzić.
Światowy Dzień Wcześniaka to święto dzieci urodzonych przed 37. tygodniem ciąży i ich rodzin. Ciąża mnoga należy do najczęstszych przyczyn porodu przedwczesnego, dlatego wymaga szczególnie starannej opieki. Historia pięciu par bliźniąt z Katowic pokazuje, jak ważna jest współpraca położników i neonatologów. Nowoczesna opieka stawia na bliskość rodziców i dziecka – kangurowanie od pierwszych chwil i karmienie piersią. Rodzice wcześniaków mogą też liczyć na uzupełniający urlop macierzyński.
Bibliografia
World Health Organization. Preterm birth. Fact sheet, 10.05.2023. https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/preterm-birth (dostęp: 14.11.2026).
World Health Organization. WHO advises immediate skin to skin care for survival of small and preterm babies. News release, 15.11.2022. https://www.who.int/news/item/15-11-2022-who-advises-immediate-skin-to-skin-care-for-survival-of-small-and-preterm-babies (dostęp: 14.11.2026).
World Health Organization. WHO recommendations for care of the preterm or low-birth-weight infant. Genewa: WHO; 2022. Strona publikacji: https://www.who.int/news-room/events/detail/2022/11/17/default-calendar/launch-of-the-who-recommendations-for-care-of-the-preterm-or-low-birth-weight-infant (dostęp: 14.11.2026).
Li S, Gao J, Liu J, Hu J, Chen X, He J, Tang Y, Liu X, Cao Y. Perinatal Outcomes and Risk Factors for Preterm Birth in Twin Pregnancies in a Chinese Population: A Multi-center Retrospective Study. Front Med (Lausanne). 2021;8:657862. doi:10.3389/fmed.2021.657862. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8096908/ (dostęp: 14.11.2026).
Stosowanie progesteronu w zapobieganiu porodowi przedwczesnemu. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna. 2018;3(3):85–92. https://journals.viamedica.pl/ginekologia_perinatologia_prakt/article/download/59558/46926 (dostęp: 14.11.2026). [autorzy do uzupełnienia]
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Odpowiedź na interpelację nr 7333 w sprawie wdrożenia nowych przepisów dotyczących urlopu dla rodziców wcześniaków. Sejm RP, X kadencja, 2025. https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/interpellations/attachment/ATTDMNJ93/i07333-o1.pdf (dostęp: 14.11.2026).
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Światowy Dzień Wcześniaka. Ważna wiadomość dla rodziców, 17.11.2024. https://www.gov.pl/web/rodzina/swiatowy-dzien-wczesniaka-wazna-wiadomosc-dla-rodzicow (dostęp: 14.11.2026).
NHS. Premature labour and birth. https://www.nhs.uk/pregnancy/labour-and-birth/signs-of-labour/premature-labour-and-birth/ (dostęp: 14.11.2026).
Barnsley Hospital NHS Foundation Trust. Symptoms of premature labour. https://barnsleyhospital.nhs.uk/services/maternity/amber-clinic/symptoms-premature-labour (dostęp: 14.11.2026).
NHS Lothian. Advice for mothers who are at risk of early birth, 2023. https://policyonline.nhslothian.scot/wp-content/uploads/2023/10/Advice-for-mothers-who-are-at-risk-of-early-birth.pdf (dostęp: 14.11.2026).
Kingston and Richmond NHS Foundation Trust. Premature labour. https://kingstonandrichmond.nhs.uk/patients-and-families/patient-leaflets/premature-labour (dostęp: 14.11.2026).
Centrum Kliniczne im. prof. Kornela Gibińskiego SUM w Katowicach / Mama w Centrum UCK SUM. Wpis w mediach społecznościowych „Pięć par bliźniąt w jednym miejscu i w tym samym czasie!”(dostęp: 14.11.2026).
Znajdź odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania.
Światowy Dzień Wcześniaka przypada co roku 15 listopada. To dzień, w którym zwraca się uwagę na potrzeby dzieci urodzonych przedwcześnie i ich rodzin.
Wcześniakiem jest dziecko urodzone przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży. Dziecko urodzone później uznaje się za donoszone.
Nie. Ryzyko porodu przedwczesnego w ciąży bliźniaczej jest kilka razy większe niż w ciąży pojedynczej, ale wiele bliźniąt rodzi się w terminie. W dużym badaniu niemal 38% ciąż bliźniaczych trwało co najmniej 37 tygodni.
Tragedia w Krakowie. Jak rozmawiać z dziećmi o tym, co się stało?
Rodzic w szpitalu ma prawo opiekować się dzieckiem. Sąd potwierdził decyzję Rzecznika Praw Pacjenta
Dziecko boi się przemocy. Psycholog: nie obiecujmy, że nic złego się nie wydarzy
Śniadaniówka dziecka do szkoły. Co powinno się w niej znaleźć?
10-latek z guzem mózgu przeszedł nowatorską operację. Pierwszy taki zabieg w południowej Polsce
Zastawkę serca wszczepili dziecku przez żyłę. Nowoczesny zabieg bez otwierania klatki piersiowej
Serwis HaloDoctor ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny i w żadnym wypadku nie zastępuje konsultacji medycznej. W celu dokładnej diagnozy zalecany jest kontakt z lekarzem. Jeśli jesteś chory, potrzebujesz konsultacji lekarskiej, e‑Recepty lub zwolnienia lekarskiego umów wizytę teraz. Nasi lekarze są do Twojej dyspozycji 24 godziny na dobę!
Tragedia w Krakowie. Jak rozmawiać z dziećmi o tym, co się stało?
Rodzic w szpitalu ma prawo opiekować się dzieckiem. Sąd potwierdził decyzję Rzecznika Praw Pacjenta
Dziecko boi się przemocy. Psycholog: nie obiecujmy, że nic złego się nie wydarzy
Śniadaniówka dziecka do szkoły. Co powinno się w niej znaleźć?
10-latek z guzem mózgu przeszedł nowatorską operację. Pierwszy taki zabieg w południowej Polsce
Zastawkę serca wszczepili dziecku przez żyłę. Nowoczesny zabieg bez otwierania klatki piersiowej
Sztuczne serce dla dzieci, które rośnie razem z nimi. Na jakim etapie jest projekt HEART4KID?
Tragedia w Krakowie. Jak rozmawiać z dziećmi o tym, co się stało?
Zrośnięte żebra i skrzywiony kręgosłup. Rzeszowscy lekarze zoperowali 6-latkę