Powikłania po kwasie hialuronowym – jak ich uniknąć i dbać o bezpieczeństwo zabiegów?

Najczęstsze powikłania po kwasie hialuronowym

Działania niepożądane w medycynie estetycznej zazwyczaj dzieli się na wczesne (pojawiające się w ciągu kilku godzin lub dni od iniekcji) oraz późne (rozwijające się po upływie tygodni, a nawet miesięcy). Świadomość ich występowania to pierwszy krok do bezpiecznej profilaktyki. 

Makijaż na lato — jak go nakładać, żeby nie „spłynął” z twarzy?

Świadoma pielęgnacja twarzy i ciała inspirowana filozofią ikigai – japoński sekret szczęścia i pięknej skóry

Egzosomy i biostymulatory tkankowe – naturalna regeneracja skóry czy modny eksperyment?

Wdowi garb: dlaczego się pojawia i jak sobie z nim radzić

Żałoba po operacji estetycznej – gdy trzeba pożegnać dawną twarz

Płyn micelarny – czy trzeba go zmywać? Wyjaśniamy krok po kroku

Reakcje wczesne i groźne okluzje naczyniowe

Większość wczesnych reakcji to łagodne, samoograniczające się objawy wynikające z samego faktu przerwania ciągłości skóry. Należą do nich przejściowy obrzęk, zaczerwienienie oraz niewielkie zasinienia. Zdecydowanie najpoważniejszym wczesnym powikłaniem po kwasie hialuronowym jest okluzja naczyniowa, czyli przypadkowe podanie gęstego wypełniacza bezpośrednio do naczynia krwionośnego lub jego uciśnięcie z zewnątrz. Brak natychmiastowej interwencji w takim przypadku prowadzi do niedokrwienia, a w konsekwencji do trwałej martwicy tkanek lub – w przypadku specyficznych obszarów twarzy – nawet do utraty wzroku. Mechanizm tego powikłania i potrzebę reakcji tłumaczy lekarz-dermatolog Anna Stępień zbierająca swoje doświadczenie w kliniczne w ośrodkach w Polsce, Niemczech i Wielkiej Brytanii: 

- W przypadku okluzji w miejscu wstrzyknięcia objawy pojawiają się już w gabinecie. W takiej sytuacji należy NIEZWŁOCZNIE sięgnąć po hialuronidazę, którą odpowiedzialny lekarz powinien zawsze przechowywać w lodówce, oraz zestaw przeciwwstrząsowy, z którego potrafi skorzystać. Każda godzina opóźnienia zwiększa ryzyko poważnych powikłań. Dlatego w najlepszym interesie pacjenta leży wykonywanie zabiegów u osób z potwierdzonymi kwalifikacjami, w certyfikowanym gabinecie medycznym.

Międzynarodowe konsensusy jednoznacznie nakazują, aby każdy gabinet medycyny estetycznej był wyposażony w hialuronidazę Jest to enzym, który pozwala na natychmiastowe rozpuszczenie usieciowanego kwasu hialuronowego. Szybkie podanie hialuronidazy w przypadku podejrzenia okluzji naczyniowej to jedyny skuteczny sposób na przywrócenie prawidłowego ukrwienia tkanek i całkowite odwrócenie procesu martwiczego.

Ekspertka dodaje:

- Późniejsze objawy bywają zróżnicowane w zależności od zamkniętego naczynia. Może to być na przykład przedłużający się ból, przeczulica czy zaburzenia wzroku, a to i tak nie wyczerpuje długiej listy innych możliwości. W każdym z tych przypadków kluczowe jest jak najszybsze zgłoszenie ich swojemu lekarzowi, najlepiej telefonicznie, aby mieć pewność, że informacja dotarła. Co więcej, specjalista ten powinien być wówczas w pobliżu. Jeśli wykonuje poważne zabiegi, po czym od razu wyjeżdża do gabinetu w innym mieście, bardzo źle to o nim świadczy.

Powikłania późne: ziarniniaki i efekt Tyndalla

Powikłania rozwijające się w późniejszym czasie mają często podłoże immunologiczne lub są wynikiem nieprawidłowej techniki zabiegowej. Do najczęściej opisywanych w literaturze medycznej należą:

• Efekt Tyndalla: nieestetyczne, niebieskawe prześwitywanie wypełniacza, które pojawia się, gdy preparat o wysokiej gęstości zostanie zdeponowany zbyt płytko pod skórą.
• Ziarniniaki (granuloma): odczyn zapalny wywołany reakcją układu odpornościowego na ciało obce, objawiający się twardymi, często bolesnymi guzkami.
• Biofilm bakteryjny: złożone kolonie bakterii osadzające się na materiale wypełniającym, które są wysoce oporne na standardowe leczenie i wywołują nawracające stany zapalne oraz przewlekłe obrzęki.

- Biofilm to faktycznie trudny temat, ponieważ w każdym z nas nieustannie pojawiają się i znikają różne bakterie. Oczywiście unika się wykonywania zabiegów z użyciem wypełniaczy we wszystkich ostrych stanach zakaźnych u pacjenta, jednak często istnieją ukryte ogniska zapalne (np. chore zęby czy migdałki) - wyjaśnia lekarz dermatolog Anna Stępień.

Zagrożeniem może być banalna infekcja:

- Niekiedy nawet zwykła infekcja, na przykład gardła, może po wielu miesiącach wywołać obrzęk i bolesność w miejscu podania wypełniacza. Na ogół nie są to zjawiska trwałe ani szczególnie niebezpieczne. W takich sytuacjach wdraża się miejscowe leczenie przeciwzapalne, a szybkie ustąpienie dolegliwości potrafi przynieść również zastosowanie lampy LED lub lasera. Kluczowe pozostaje jednak podanie antybiotyku celowanego w infekcję powodującą biofilm.

Jak skutecznie zapobiegać skutkom ubocznym? Procedury bezpieczeństwa

Kluczem do uniknięcia problemów jest bezwzględne przestrzeganie wyśrubowanych procedur medycznych. Podstawą jest doskonała znajomość topografii naczyń krwionośnych przez osobę wykonującą zabieg oraz stosowanie bezpiecznych technik iniekcji, takich jak powolne podawanie preparatu, ruchoma kaniula czy rygorystyczna aspiracja (próba odciągnięcia tłoka strzykawki przed podaniem wypełniacza). Równie ważna pozostaje rzetelna kwalifikacja, wykluczająca u pacjenta aktywne infekcje, stany zapalne oraz niewyrównane choroby autoimmunologiczne. Jak podkreśla nasza ekspertka lekarz dermatologii, wenerologii i medycyny estetycznej Anna Stępień:

- W medycynie niewiele rzeczy jest bezwzględnych. Istotne jest nie tylko kliniczne rozpoznanie choroby, które pacjent powinien bezwzględnie zgłosić, ale także jego ogólny stan i wyniki badań w dniu zabiegu. Na przykład rozchwiana, źle leczona cukrzyca to sygnał alarmowy, jednak dobrze prowadzona – przy prawidłowych wynikach – nie stanowi przeciwwskazania.

Ponadto:

- Czasami ze względu na postawioną diagnozę należy starannie zaplanować moment lub zakres zabiegu. W przypadku niektórych schorzeń rośnie na przykład ryzyko krwawienia lub znacznego obrzęku w okresie wysokich temperatur czy tuż przed burzą – wówczas odpowiedzialny lekarz przesunie procedurę na inny termin. Z kolei choroba Hashimoto, która przez lata budziła obawy lekarzy praktyków, ma obecnie dokładne wytyczne w literaturze medycznej. W okresie braku jej aktywności (przy nieobecności przeciwciał) zabiegi są całkowicie bezpieczne, co jednoznacznie dopuszczają gremia naukowe.

Plaga powikłań po niefachowych zabiegach – mroczna strona medycyny estetycznej

Rosnąca popularność medycyny estetycznej niesie ze sobą niepokojące zjawisko – istną plagę powikłań po niefachowo przeprowadzonych procedurach. Rynek zalewa obecnie fala tanich preparatów niewiadomego pochodzenia, a skomplikowane zabiegi wolumetryczne coraz częściej wykonują osoby pozbawione wykształcenia medycznego oraz znajomości anatomii. Skutki takich praktyk bywają dla pacjentów dramatyczne i nierzadko kończą się wizytą w profesjonalnej klinice w celu ratowania zdrowia i wyglądu. Do specjalistów masowo zgłaszają się osoby wymagające zabiegów naprawczych. Zapytaliśmy naszego eksperta, z jakimi dokładnie błędami technicznymi i powikłaniami spotyka się najczęściej w swoim gabinecie podczas przeprowadzania tzw. zabiegów naprawczych, oraz jak trudny jest proces odwracania szkód po niefachowych interwencjach.

- Niestety, w większości przypadków pacjenci sami nie wiedzą, jaki preparat im podano. Stanowi to poważny problem. Lista ewentualnych komplikacji jest długa i obejmuje między innymi przerysowany, karykaturalny efekt, który nie każdemu odpowiada, nawet pomimo poprawnego technicznie wykonania zabiegu. Gabinety niemedyczne najczęściej nie informują o nazwie użytego preparatu i nie prowadzą dokumentacji medycznej.

Doktor Anna Stępień tłumaczy:

- Ewentualna korekta musi wówczas polegać na całkowitym rozpuszczeniu poprzedniego preparatu i zaaplikowaniu wypełniacza od nowa. To mnoży koszty po stronie pacjenta i wiąże się z dodatkową bolesnością. Z kolei jeśli lekarz zna skład pierwotnego produktu, ma możliwość precyzyjnego dostrzyknięcia preparatu w wymagających tego miejscach.

I podkreśla:

- Ogólna zasada mówi, że należy wykonywać zabiegi wyłącznie u specjalistów, którzy w razie komplikacji biorą na siebie odpowiedzialność i potrafią skorygować efekt. Najlepiej również unikać częstych zmian gabinetów na rzecz miejsc, w których lekarz zna już pacjenta i specyfikę jego twarzy. Każdy z nas jest unikalny, ma inną mimikę i specyficzne potrzeby, a zbudowanie zaufania oraz pełnego zrozumienia zawsze wymaga czasu.