Czy codzienne mycie głowy powoduje wypadanie włosów? Trychologiczne fakty i mity

Wielu z nas zna to uczucie: kilka włosów zostaje na dłoniach po umyciu głowy, jeszcze więcej ląduje w odpływie prysznica. Pierwsza myśl bywa taka sama – może to mycie za bardzo obciąża włosy i przyspiesza ich wypadanie? To jedno z najpopularniejszych przekonań dotyczących pielęgnacji włosów, powtarzane w rodzinach, na forach internetowych i w mediach społecznościowych. Tymczasem dermatolodzy i trycholodzy - specjaliści zajmujący się chorobami włosów i skóry głowy - od lat starają się je obalić, powołując się na fizjologię wzrostu włosa i wyniki badań naukowych.

Cykl życia włosa – dlaczego niektóre włosy muszą wypaść

Każdy włos na naszej głowie przechodzi przez trzy główne etapy życia. Pierwszy to anagen, czyli faza aktywnego wzrostu, która trwa od dwóch do nawet pięciu lat i obejmuje około 90 procent wszystkich włosów na głowie. Po niej następuje krótki, kilkutygodniowy katagen – etap przejściowy, podczas którego wzrost włosa się zatrzymuje. Na końcu pojawia się telogen, czyli faza spoczynku, w której włos jest już częściowo oddzielony od mieszka włosowego (struktury w skórze, z której wyrasta włos) i tylko czeka na to, by zostać wypchniętym przez nowy, rosnący włos.

Włosy w fazie telogenu mają charakterystyczną białą cebulkę i są już praktycznie przeznaczone do wypadnięcia – ich los został przesądzony kilka miesięcy wcześniej, niezależnie od tego, czy umyjemy głowę, czy nie. Mycie, szczotkowanie czy nawet przeciąganie dłonią po włosach jedynie przyspiesza moment, w którym te już obumarłe włosy fizycznie opuszczą skórę głowy. Innymi słowy: woda i szampon nie sprawiają, że zdrowy, mocno zakorzeniony włos nagle wypada – usuwają tylko te kosmyki, które i tak by wypadły w najbliższym czasie.

Przechowywanie kosmetyków latem: jak upał niszczy kremy, serum i filtry SPF

Chirurgia plastyczna u mężczyzn: dlaczego panowie coraz częściej trafiają na stół operacyjny?

Blefaroplastyka krok po kroku – jak wygląda zabieg i ile trwa?

Joga po zabiegach estetycznych: jak oddech i postawa ciała wspierają regenerację skóry

Fotostarzenie i przebarwienia posłoneczne – jak medycyna estetyczna naprawia skórę po wakacjach?

Makijaż na lato — jak go nakładać, żeby nie „spłynął” z twarzy?

Co mówią na ten temat badania naukowe

Ten mechanizm potwierdzają materiały edukacyjne amerykańskiego Narodowego Instytutu Zdrowia (NIH), które opisują zjawisko łysienia telogenowego. Wynika z nich, że mycie i stylizacja włosów jedynie ujawniają wypadanie włosów, które już wcześniej weszły w fazę spoczynku, a pacjentom można powiedzieć, że mogą myć i stylizować włosy tak jak zwykle, bez obawy o pogorszenie stanu i objętości włosów.

Wprost do samej częstotliwości mycia głowy odniosło się badanie opublikowane w recenzowanym czasopiśmie naukowym "Skin Appendage Disorders". Naukowcy przeanalizowali, jak częstsze i rzadsze mycie wpływa na kondycję skóry głowy i włosów u osób bez chorób dermatologicznych. Częstsze mycie okazało się korzystniejsze dla zdrowia skóry głowy niż rzadsze, a obawy związane z "przesuszaniem" skóry głowy nie potwierdziły się – ani w obiektywnych pomiarach, ani w odczuciach samych badanych.

Kiedy wypadanie włosów to już nie jest norma

Fizjologicznie tracimy dziennie średnio od 60 do 100 włosów – to naturalny efekt cyklu wzrostu, który dotyczy każdego z nas. Problem pojawia się, gdy ta liczba wyraźnie rośnie i utrzymuje się przez dłuższy czas. Wtedy mówimy o łysieniu telogenowym (telogen effluvium) – stanie, w którym znacznie większy niż zwykle odsetek włosów jednocześnie wchodzi w fazę spoczynku, co prowadzi do zauważalnego przerzedzenia fryzury.

Łysienie telogenowe zwykle nie jest samodzielną chorobą, lecz reakcją organizmu na inny czynnik. Do najczęstszych przyczyn należą:

• silny stres fizyczny lub emocjonalny,
• przebyta infekcja, gorączka lub operacja,
• nagła zmiana diety, restrykcyjne odchudzanie lub niedobory żelaza i innych składników odżywczych,
• zaburzenia pracy tarczycy,
• zmiany hormonalne, na przykład po porodzie,
• niektóre leki, w tym leki hormonalne, przeciwzakrzepowe czy stosowane w leczeniu trądziku.

Włosy zaczynają intensywniej wypadać zwykle dopiero dwa do trzech miesięcy po zadziałaniu takiego czynnika, co często utrudnia skojarzenie przyczyny ze skutkiem. Dobra wiadomość jest taka, że ostre łysienie telogenowe w większości przypadków ustępuje samoistnie w ciągu kilku miesięcy, gdy tylko wyeliminowany zostanie czynnik wyzwalający.

Czy częste mycie głowy jednak czemuś szkodzi?

Skoro mycie nie powoduje wypadania włosów, dlaczego temat wraca jak bumerang? Częściowo dlatego, że rzeczywiście istnieje coś, co można zaobserwować gołym okiem – zbyt agresywne mycie i suszenie mogą osłabiać samo włókno włosa, czyli jego zewnętrzną strukturę, a to sprzyja łamliwości i wrażeniu "przerzedzenia". To jednak co innego niż wypadanie włosów u nasady, o którym mówimy w kontekście łysienia telogenowego.

Warto też pamiętać o kondycji samej skóry głowy. Zbyt rzadkie mycie sprzyja gromadzeniu się nadmiaru sebum (naturalnego łoju skórnego) i złuszczonego naskórka, co może prowadzić do podrażnienia, świądu i łupieżu. Taki stan zapalny skóry głowy bywa dodatkowym obciążeniem dla mieszków włosowych i może nasilać odczuwane wypadanie włosów, choć nie jest jego bezpośrednią przyczyną w rozumieniu łysienia telogenowego.

Jak myć głowę, żeby wspierać zdrowie włosów

Zamiast ograniczać częstotliwość mycia w nadziei na mniejsze wypadanie włosów, warto skupić się na tym, jak myjemy głowę. Kilka prostych zasad, które rekomendują specjaliści zajmujący się skórą głowy:

• dobieraj częstotliwość mycia do rodzaju skóry głowy i włosów – przetłuszczająca się skóra może wymagać mycia nawet codziennego, sucha rzadszego,
• używaj łagodnych szamponów, najlepiej o pH zbliżonym do naturalnego pH skóry głowy,
• myj włosy delikatnie, bez intensywnego szorowania paznokciami,
• unikaj bardzo gorącej wody, która dodatkowo wysusza skórę głowy,
• susz włosy możliwie najniższą temperaturą i nie trzymaj suszarki zbyt blisko skóry głowy,
• nie spinaj mokrych włosów w ciasne fryzury, bo mokry włos jest bardziej podatny na uszkodzenia mechaniczne.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą

Jeśli zauważasz, że garście włosów zostają na szczotce i w odpływie przez wiele tygodni, widoczne są miejsca przerzedzenia na głowie albo wypadaniu towarzyszą inne objawy, jak świąd, ból skóry głowy czy zmiany na jej powierzchni, to sygnał, by nie czekać i umówić się do dermatologa lub trychologa. Specjalista może ocenić fazę cyklu włosowego, zlecić podstawowe badania (na przykład morfologię krwi, poziom żelaza czy hormonów tarczycy) i ustalić, czy przyczyną jest przejściowe łysienie telogenowe, czy inny problem wymagający leczenia, na przykład łysienie androgenowe.

Bibliografia

National Center for Biotechnology Information (NIH), Telogen Effluvium – StatPearls, 2024, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430848/

Punyani S., Tosti A., Hordinsky M., Yeomans D., Schwartz J., The Impact of Shampoo Wash Frequency on Scalp and Hair Conditions, Skin Appendage Disorders, 2021, https://karger.com/sad/article-abstract/7/3/183/295193/

National Center for Biotechnology Information (NIH), Telogen Effluvium: A Review of the Literature, PMC, 2020, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7320655/

Zintegrowana Platforma Edukacyjna (zpe.gov.pl), E-book – Pielęgnacja włosów i owłosionej skóry głowy, https://zpe.gov.pl/a/e-book---pielegnacja-wlosow-i-owlosionej-skory-glowy/DBn6lFRwj

Polska Platforma Medyczna (Pomorski Uniwersytet Medyczny), Łojotokowe zapalenie skóry i łupież: konsensus postępowania terapeutycznego. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, https://ppm.edu.pl/info/article/PUM7725b92f6cb94a48aabcd1dc0bbda766/