Dlaczego seniorzy często nie zauważają, że gorzej słyszą? Ekspertka wyjaśnia, kiedy warto wykonać badanie słuchu

Niedosłuch u seniorów rozwija się powoli i dlatego łatwo go przeoczyć

Utrata słuchu związana z wiekiem, nazywana presbyacusis, jest jednym z najczęstszych zaburzeń sensorycznych u osób starszych. W przeciwieństwie do nagłego pogorszenia słuchu rozwija się stopniowo – często przez wiele lat.

– Presbyacusis rozwija się powoli, obustronnie i postępująco. Nie zaczyna się od całkowitej utraty słyszenia, lecz od stopniowego pogorszenia jakości odbioru dźwięków, szczególnie wysokich częstotliwości – wyjaśnia dr n. inż.-techn. Aleksandra Szatkowska, specjalista elektroradiologii.

To właśnie wysokie tony odpowiadają za rozróżnianie wielu spółgłosek i precyzyjne rozumienie mowy. Dlatego senior może słyszeć głos rozmówcy, ale jednocześnie mieć trudności ze zrozumieniem tego, co zostało powiedziane.

– Pacjenci często mówią: „słyszę, ale nie rozumiem”, „wszyscy mamroczą” albo „mówią za szybko”. To bardzo charakterystyczne pierwsze objawy pogarszającego się słuchu – podkreśla ekspertka.

Bon Senioralny 2026. Nowe wsparcie dla seniorów i rodzin opiekujących się bliskimi

Przełomowa operacja kręgosłupa w Lublinie. 82-letnia pacjentka wstała już następnego dnia

Osłabienie u seniora: kiedy to naturalne starzenie, a kiedy choroba?

Jak senior może żyć aktywnie mimo chorób przewlekłych? Porady geriatry

Gołoledź: jak zadbać o zdrowie i uniknąć urazów?

Dzień Babci i Dziadka – dobry moment, by zadbać o zdrowie. Jakie bezpłatne badania wykonać po 50. i 60. roku życia?

Dlaczego mózg "ukrywa" problem ze słuchem?

Jednym z powodów, dla których niedosłuch długo pozostaje niezauważony, są mechanizmy kompensacyjne mózgu.

Podczas rozmowy mózg nie tylko odbiera dźwięki, ale również analizuje kontekst, wykorzystuje pamięć, doświadczenie językowe i obserwuje mimikę rozmówcy. Dzięki temu przez długi czas potrafi uzupełniać brakujące informacje.

– Mózg korzysta z kontekstu zdania, przewiduje sens wypowiedzi i odczytuje informacje z ruchu ust czy mimiki rozmówcy. Dzięki temu osoba starsza może sprawiać wrażenie, że dobrze słyszy, choć w rzeczywistości coraz więcej treści „dopowiada” sobie sama – tłumaczy dr Aleksandra Szatkowska.

Najlepiej działa to podczas spokojnej rozmowy z jedną osobą. Problemy stają się wyraźne dopiero wtedy, gdy pojawia się hałas, kilka osób mówi jednocześnie lub rozmowa przebiega szybko.

Pierwsze objawy niedosłuchu u seniora

Wbrew powszechnemu przekonaniu pierwszym sygnałem nie jest całkowite niesłyszenie.

Najczęściej pojawiają się:

• trudności ze zrozumieniem rozmowy w restauracji lub podczas rodzinnych spotkań,
• problemy z rozmową przy włączonym telewizorze,
• częste proszenie o powtórzenie wypowiedzi,
• podgłaśnianie telewizora lub radia,
• unikanie rozmów telefonicznych,
• szybsze męczenie się podczas dłuższych rozmów,
• trudności ze zrozumieniem kilku rozmówców jednocześnie.

Co ważne, u części seniorów problem dotyczy nie tylko samego słuchu, ale również przetwarzania informacji dźwiękowych przez mózg. Oznacza to, że nawet niewielki ubytek słuchu może znacząco utrudniać rozumienie mowy w hałaśliwym otoczeniu.

Dlaczego seniorzy często nie przyznają się do problemów ze słuchem?

Zdaniem specjalistów wpływ mają zarówno mechanizmy biologiczne, jak i psychologiczne.

– Domyślanie się treści rozmowy jest nie tylko sposobem działania mózgu, ale także strategią społeczną. Wielu seniorów nie chce przyznać się do pogarszającego się słuchu, ponieważ kojarzy go ze starością, niesamodzielnością lub koniecznością noszenia aparatu słuchowego – mówi dr Aleksandra Szatkowska.

W efekcie osoby starsze często:

• kiwają głową mimo niezrozumienia wypowiedzi,
• odpowiadają bardzo ogólnie,
• uśmiechają się zamiast poprosić o powtórzenie,
• próbują odgadnąć sens rozmowy z kontekstu.

Eksperci zwracają uwagę, że wielu pacjentów odkłada diagnostykę nawet przez kilka lub kilkanaście lat od pojawienia się pierwszych objawów.

Nieleczony niedosłuch wpływa nie tylko na słuch

Problemy ze słyszeniem nie dotyczą wyłącznie uszu. Coraz więcej badań pokazuje, że mogą wpływać również na funkcje poznawcze i jakość życia.

Gdy mózg musi poświęcać więcej energii na rozpoznawanie dźwięków, mniej zasobów pozostaje na zapamiętywanie informacji czy koncentrację.

– Nieleczony niedosłuch zwiększa wysiłek słuchowy. Senior szybciej się męczy, ma trudności z koncentracją, gorzej zapamiętuje treść rozmowy i coraz częściej wycofuje się z kontaktów społecznych. Takie objawy bywają błędnie interpretowane jako naturalne starzenie się lub początki problemów z pamięcią – podkreśla ekspertka.

Badania wskazują również na związek nieleczonego niedosłuchu z samotnością, depresją oraz większym ryzykiem pogorszenia funkcji poznawczych.

Kiedy warto wykonać badanie słuchu?

Rodzina często jako pierwsza zauważa subtelne zmiany. Nie warto czekać, aż senior przestanie słyszeć wyraźnie.

Niepokój powinny wzbudzić sytuacje, gdy osoba starsza:

• stale prosi o powtórzenie zdań,
• znacznie podgłaśnia telewizor,
• ma trudności z rozmową w grupie,
• odpowiada nieadekwatnie do zadanych pytań,
• unika rozmów telefonicznych,
• nie słyszy dzwonka do drzwi lub telefonu,
• wydaje się zmęczona po dłuższych rozmowach.

– Zamiast pytać seniora: „Czy dobrze słyszysz?”, lepiej zapytać: „W jakich sytuacjach najtrudniej Ci zrozumieć rozmowę?”. Wczesny niedosłuch najczęściej ujawnia się właśnie podczas rozmów w hałasie lub z kilkoma osobami jednocześnie – radzi dr Aleksandra Szatkowska.

Jeżeli takie trudności pojawiają się regularnie, warto zgłosić się na pełną diagnostykę audiologiczną obejmującą audiometrię tonalną oraz ocenę rozumienia mowy. Wczesne rozpoznanie problemu pozwala szybciej wdrożyć odpowiednie postępowanie i ograniczyć jego wpływ na codzienne funkcjonowanie.