Dlaczego Polacy nie korzystają z darmowej profilaktyki? Nowe dane Ministerstwa Zdrowia

W programie profilaktyki raka piersi udział populacji utrzymuje się na poziomie około 32–33 procent. W przypadku raka szyjki macicy to już tylko około 12–13 procent, a w badaniach przesiewowych raka jelita grubego – niespełna 16 procent.

Oznacza to, że większość osób, które mogłyby skorzystać z darmowych badań, w praktyce w ogóle się na nie nie zgłasza.

Dostęp jest, ale nie przekłada się na decyzje pacjentów

System badań przesiewowych obejmuje dziś kilka kluczowych obszarów. Kobiety w wieku 45–74 lat mogą wykonywać mammografię co dwa lata, młodsze pacjentki mają dostęp do cytologii lub testu HPV HR, a osoby w wieku 50–65 lat mogą skorzystać z kolonoskopii przesiewowej.

Do tego dochodzi program „Moje Zdrowie”, który w założeniu ma być pierwszym krokiem do kompleksowej oceny stanu zdrowia dorosłych Polaków.

Formalnie więc dostęp istnieje. W praktyce jednak wciąż nie przekłada się to na masową zgłaszalność.

Światowy Dzień Zdrowia 2026 – dlaczego profilaktyka to najlepsza inwestycja w Twoje życie?

CRP, OB, ferrytyna – co mówią te skróty i kiedy warto je badać?

Profilaktyka 40 plus: dodatkowe 4 miesiące na bezpłatne badania

Marzec – miesiąc świadomości raka jelita grubego. Dlaczego profilaktyka ratuje życie?

Marta Nieradkiewicz ujawnia walkę z nowotworem: „To był dla mnie szok”

Tragiczna wiadomość ze świata filmu: James Van Der Beek zmarł po walce z rakiem

Dlaczego odkładamy profilaktykę?

Odpowiedź nie jest jedna, ale powtarzają się te same mechanizmy.

Jednym z najczęstszych jest zwykłe odkładanie decyzji w czasie. Badania profilaktyczne rzadko mają dla pacjenta charakter pilny - dopóki nic nie boli, łatwo uznać, że „jeszcze jest na to moment”.

Drugim problemem pozostaje niewystarczająca świadomość. Wciąż wielu pacjentów nie wie, że badania można wykonać bezpłatnie i bez skierowania, ani że zapisać się można przez Internetowe Konto Pacjenta.

Dochodzi też czynnik emocjonalny: strach przed wynikiem. Paradoksalnie, to właśnie obawa przed diagnozą bywa jednym z powodów unikania badań, które służą ich wczesnemu wykryciu.

Nie bez znaczenia są także kwestie organizacyjne — dostępność terminów czy brak nawyku regularnych badań profilaktycznych w dorosłym życiu.

System, który zaczyna mówić jednym głosem

Na te problemy ma odpowiedzieć nowe porozumienie zawarte między Ministerstwem Zdrowia, Ministerstwem Aktywów Państwowych oraz Ministerstwem Infrastruktury. Dokument, podpisany 26 maja 2026 roku, zakłada szersze niż dotychczas podejście do promocji zdrowia.

W praktyce oznacza to próbę wyjścia z komunikacją o profilaktyce poza sam system ochrony zdrowia. W działania mają być włączane także spółki Skarbu Państwa oraz instytucje publiczne, które na co dzień mają kontakt z milionami obywateli.

Celem jest prosty: sprawić, by informacje o badaniach i profilaktyce były obecne tam, gdzie ludzie funkcjonują na co dzień — w pracy, w podróży, w przestrzeni publicznej.

Problem nie w dostępności, ale w wykorzystaniu

Z punktu widzenia systemu ochrony zdrowia to jeden z najważniejszych wniosków płynących z danych. Profilaktyka jest finansowana i dostępna, ale nie staje się powszechnym nawykiem zdrowotnym.

W efekcie choroby, które można byłoby wykryć wcześnie i skutecznie leczyć, wciąż zbyt często diagnozowane są późno.

Dlatego – jak podkreślają autorzy rządowej inicjatywy – sama dostępność świadczeń nie wystarczy, jeśli nie idzie za nią konsekwentna edukacja i przypominanie o konieczności badań.

Na koniec: najprostsza bariera

Być może największym problemem nie jest system, lecz moment decyzji po stronie pacjenta. Profilaktyka rzadko wygrywa z codziennością — a to właśnie ona w dłuższej perspektywie decyduje o zdrowiu.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia