Chemioterapia nie musi oznaczać łysienia. Jak działa chłodzenie skóry głowy?

Strach przed łysieniem — niedoszacowany problem w onkologii

Chemioterapia ratuje życie, ale jej skutki uboczne potrafią być psychicznie dotkliwe. Wśród nich utrata włosów zajmuje szczególne miejsce — nie dlatego, że jest najgroźniejsza medycznie, ale dlatego, że głęboko uderza w poczucie tożsamości i kobiecości pacjentek. Badania opublikowane na łamach recenzowanych czasopism naukowych wskazują, że aż 47% pacjentek z rakiem piersi uznaje łysienie za najtrudniejszy do zniesienia skutek chemioterapii. Co więcej, ok. 8% z nich deklarowało, że odmówiłoby leczenia chemicznego wyłącznie z powodu strachu przed utratą włosów. Jeszcze więcej — 16% — rozważało przerwanie terapii w jej trakcie, gdyby nie była absolutnie konieczna dla ratowania życia.

Utrata włosów wywołana chemioterapią (z ang. chemotherapy-induced alopecia, CIA) jest bezpośrednią konsekwencją działania cytostatyków — leków niszczących szybko dzielące się komórki. Komórki mieszków włosowych należą właśnie do tej grupy, dlatego włosy często wypadają już w ciągu kilku tygodni po pierwszym cyklu leczenia. Metoda chłodzenia skóry głowy pozwala temu częściowo zapobiec.

Twarz starzeje się szybciej niż metryka? Sztuczna inteligencja łączy to z przeżywalnością w chorobie nowotworowej

Leki GLP-1 mogą ograniczać powstawanie przerzutów nowotworowych. Obiecujące dane z badania prezentowanego przez ASCO

Przełom w onkologii. Terapia, która zmienia zasady gry w leczeniu raka trzustki

Onkopłodność. Jak zabezpieczyć płodność przed leczeniem nowotworu?

Pacjenci onkologiczni z łatwiejszym dostępem do badań. Co zmienia najnowsza decyzja Ministerstwa Zdrowia?

Między dzieckiem a dorosłym pacjentem: trudne granice leczenia onkologicznego

Jak działa chłodzenie skóry głowy?

Mechanizm jest w gruncie rzeczy prosty. Gdy skóra głowy zostaje schłodzona, naczynia krwionośne w jej obrębie ulegają obkurczeniu. Przepływ krwi jest ograniczony, a wraz z nim ilość cytostatyku docierającego do cebulek włosowych. Mieszki włosowe są więc w mniejszym stopniu narażone na toksyczne działanie leku.

Urządzenie PAXMAN realizuje ten mechanizm za pomocą specjalnego silikonowego czepka przylegającego ściśle do skóry głowy. Przez czepek przepływa schłodzony czynnik chłodniczy o temperaturze ok. -5°C. Aby zapewnić idealne dopasowanie, na czepek nakłada się pokrowiec z neoprenu. Przed każdą sesją pacjentka powinna zwilżyć włosy, nałożyć odżywkę i zabezpieczyć uszy opaską ochronną — tak, by zimno nie powodowało dodatkowego dyskomfortu.

Sesja chłodzenia przebiega w trzech etapach:

• Faza przed chemioterapią: chłodzenie rozpoczyna się ok. 30 minut przed podaniem cytostatyków, by skóra głowy zdążyła odpowiednio obniżyć temperaturę.
• Faza w trakcie chemioterapii: czepek pozostaje na głowie przez cały czas trwania wlewu dożylnego.
• Faza po chemioterapii: chłodzenie jest kontynuowane przez 1,5–2 godziny po zakończeniu podawania leku, do czasu gdy jego stężenie we krwi obniży się do bezpiecznego poziomu.

Cała sesja może trwać od 4 do nawet 6 godzin. Wymaga to od pacjentki cierpliwości i pewnej odporności na uczucie zimna — jednak zdecydowana większość kobiet, które decydują się na tę metodę, zgodnie podkreśla: warto.

Co mówią badania naukowe?

Skuteczność chłodzenia skóry głowy jest potwierdzona w licznych badaniach klinicznych przeprowadzonych na całym świecie. Badanie HOPE (Hair and scalp protection with scalp cooling), opublikowane w czasopiśmie „Frontiers in Oncology" w 2019 roku, wykazało znaczącą redukcję łysienia indukowanego chemioterapią u pacjentek z rakiem piersi poddanych terapii przy użyciu systemu PAXMAN. Wieloośrodkowe badanie kohortowe przeprowadzone w Indiach (opublikowane w PMC/NCBI w 2024 roku) objęło pacjentki leczone w różnych ośrodkach — i wykazało, że aż 81% z nich zachowało włosy w stopniu 0 lub 1 wg skali (tj. bez utraty lub z minimalnym przerzedzeniem). Wyłącznie u 16,5% pacjentek stwierdzono utratę powyżej 50% włosów.

Dane zbiorcze wskazują, że:

• W 50–80% przypadków udaje się zachować włosy w stopniu uznawanym przez pacjentki za satysfakcjonujący.
• Tolerancja metody jest wysoka — w randomizowanym badaniu klinicznym prowadzonym w USA (142 uczestniczki) jedynie 6 osób przerwało chłodzenie z powodu dyskomfortu.
• Skuteczność jest wyraźnie wyższa przy chemioterapii opartej na taksanach niż przy schematach z antracyklinami.

Należy jednak pamiętać, że metoda nie gwarantuje pełnego zachowania włosów. Skuteczność zależy od wielu czynników:

• rodzaju stosowanych cytostatyków i ich dawkowania,
• czasu trwania wlewu leku,
• indywidualnego metabolizmu u danej pacjentki,
• gęstości, grubości i ogólnej kondycji włosów,
• wieku oraz statusu hormonalnego pacjentki,
• rodzaju i stopnia zaawansowania nowotworu.

PAXMAN w Bytomiu — możliwe dzięki darczyńcom

Urządzenie PAXMAN trafiło do Oddziału Onkologii Klinicznej Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego Nr 4 w Bytomiu w grudniu 2025 roku. Jego zakup stał się możliwy wyłącznie dzięki wsparciu finansowemu darczyńców. To wymowny przykład tego, jak solidarność lokalnej społeczności przekłada się na wymierną poprawę jakości życia chorych.

Do tej pory z urządzenia skorzystało 12 kobiet — 4 ukończyły już terapię, 8 jest w trakcie leczenia. Pacjentki, które przeszły przez cały proces, potwierdzają: mimo kilkugodzinnego uczucia zimna i konieczności cierpliwego siedzenia w czepku — efekty są widoczne. Włosy przerzedzały się, ale w stopniu nieporównywalnie mniejszym niż bez chłodzenia. Oczywiście każda z pań jest inna — gęstość i rodzaj włosów wpływają na ostateczny wynik.

Bytom dołącza tym samym do grona polskich placówek, które wdrożyły tę metodę. PAXMAN działa m.in. w Klinice Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie. Urządzenie ma certyfikat FDA (amerykańskiej agencji ds. żywności i leków) i jest stosowane w szpitalach na całym świecie.

Dla kogo metoda jest wskazana — a dla kogo nie?

Chłodzenie skóry głowy jest zalecane przede wszystkim pacjentom z nowotworami litymi (np. rakiem piersi, rakiem jajnika, niektórymi guzami płuc) leczonych cytostatykami powodującymi wypadanie włosów. Przed podjęciem decyzji konieczna jest konsultacja z lekarzem onkologiem prowadzącym.

Metoda nie jest wskazana u pacjentów z:

• nowotworami krwi (białaczki, chłoniaki, szpiczak) — istnieje teoretyczne ryzyko, że ograniczenie przepływu krwi w skórze głowy mogłoby chronić komórki nowotworowe przed działaniem cytostatyku,
• przerzutami do skóry głowy,
• zimnowrażliwością lub chorobą Raynauda,
• krioglobulinemią.

Decyzję o zastosowaniu metody zawsze podejmuje lekarz po indywidualnej ocenie stanu zdrowia pacjenta.

Chłodzenie skóry głowy metodą PAXMAN to skuteczne i dobrze tolerowane rozwiązanie, które pozwala wielu pacjentkom onkologicznym uniknąć jednego z najbardziej traumatycznych skutków chemioterapii — utraty włosów. Badania potwierdzają skuteczność metody w 50–80% przypadków, choć wyniki są indywidualnie zmienne. Dostępność urządzenia PAXMAN w coraz większej liczbie polskich szpitali — jak w bytomskim WSS Nr 4 — to krok w stronę bardziej humanitarnej i kompleksowej opieki onkologicznej. Jeśli jesteś w trakcie leczenia lub planujesz chemioterapię, zapytaj swojego onkologa, czy ta metoda jest odpowiednia dla Ciebie.