Rekonstrukcja piersi: Wszystko, co musisz wiedzieć o zabiegu przed podjęciem decyzji

Zabieg ten pozwala na eliminację asymetrii klatki piersiowej, która nieleczona prowadzi do wtórnych wad postawy i bólów kręgosłupa, a także odgrywa fundamentalną rolę w procesie rehabilitacji psychosomatycznej. W zależności od sytuacji klinicznej, zabieg może być przeprowadzony jednocześnie z usunięciem gruczołu (rekonstrukcja natychmiastowa / jednoczasowa) lub po zakończeniu pełnego leczenia uzupełniającego, takiego jak chemioterapia i radioterapia (rekonstrukcja odroczona).

Klasyfikacja metod rekonstrukcyjnych piersi

Wybór optymalnej ścieżki jest procesem zindywidualizowanym i zależy od ogólnego stanu zdrowia pacjentki, jej budowy anatomicznej, zasobów tkankowych, a także od historii leczenia onkologicznego. Szczególne znaczenie ma przebyta radioterapia, która indukuje przewlekłe zmiany włókniste w tkankach, upośledza mikrokrążenie i drastycznie zmniejsza elastyczność skóry klatki piersiowej, co często wyklucza zastosowanie prostych metod syntetycznych.

Współczesna chirurgia onkoplastyczna dzieli procedury rekonstrukcyjne na dwie główne kategorie:

• Rekonstrukcja alloplastyczna to metoda opierająca się na wykorzystaniu implantów silikonowych wypełnionych wysoko spoistym żelem lub ekspanderów tkankowych. W przypadku rekonstrukcji dwuetapowej, w pierwszym kroku pod mięsień piersiowy większy wszczepia się ekspander, który przez kolejne tygodnie jest stopniowo dopełniany sterylną solą fizjologiczną w celu mechanicznego rozciągnięcia pokrywy skórnej. W drugim etapie ekspander jest usuwany, a w jego miejsce chirurg implementuje ostateczną endoprotezę.
• Rekonstrukcja autologiczna to obecnie złoty standard w chirurgii odtwórczej, polegający na przeniesieniu fragmentu żywej tkanki (skóry, tłuszczu, czasem mięśnia) z innej okolicy dawczej ciała pacjentki. Do najczęstszych technik należy płat LD, w którym fragment mięśnia najszerszego grzbietu wraz z wyspą skóry jest rotowany pod pachą na klatkę. Najbardziej zaawansowaną metodą jest wolny płat DIEP, będący procedurą stricte mikrochirurgiczną. Polega ona na pobraniu z podbrzusza pacjentki wyspy skórno-tłuszczowej wraz z zaopatrującymi ją mikro naczyniami. Płat ten jest przenoszony na klatkę piersiową, a chirurg, pracując pod mikroskopem operacyjnym, wykonuje precyzyjne zespolenia naczyniowe z tętnicą i żyłą piersiową wewnętrzną lub pachową, przywracając żywe krążenie w zrekonstruowanej piersi.

Końcowym, opcjonalnym etapem całego procesu (wykonywanym zazwyczaj po kilku miesiącach od operacji głównej) jest symetryzacja piersi zdrowej. Polega to na jej podniesieniu, zmniejszeniu lub powiększeniu, aby dopasować ją do piersi odtworzonej oraz rekonstrukcja kompleksu brodawka-otoczka. Brodawkę rekonstruuje się za pomocą miejscowej plastyki płatowej skóry klatki piersiowej, natomiast otoczkę odtwarza się poprzez przeszczep skóry (np. z pachwiny) lub zaawansowany tatuaż medyczny 3D.

Bezpieczeństwo onkologiczne i wskazania medyczne do zabiegu rekonstrukcji piersi

Nadrzędnym i bezwzględnym wskazaniem do rekonstrukcji piersi jest amputacja gruczołu piersiowego w przebiegu leczenia raka piersi lub profilaktyczna, obustronna mastektomia podskórna u kobiet z potwierdzonym wysokim ryzykiem genetycznym (obecność mutacji w genach BRCA1 lub BRCA2).

Wieloośrodkowe, długofalowe badania kliniczne jednoznacznie dowodzą, że operacja rekonstrukcyjna jest w pełni bezpieczna onkologicznie. Odtworzenie piersi w żaden sposób nie indukuje nawrotu nowotworu, nie przyspiesza rozwoju choroby ani nie maskuje ewentualnej wznowy miejscowej.

Czas trwania oraz stopień obciążenia organizmu zależą od wybranej metody. Procedury alloplastyczne trwają do około 2 godzin, a hospitalizacja zamyka się w kilku dniach. Z kolei mikrochirurgiczny płat DIEP to operacja niezwykle rozległa, trwająca od 4 do 6 godzin, wymagająca pobytu na oddziale intensywnego nadzoru pooperacyjnego przez pierwsze doby (w celu ciągłego monitorowania przepływów naczyniowych w płacie za pomocą sondy Doppler) oraz około 7-dniowej hospitalizacji.

Pełny powrót do sprawności fizycznej w przypadku metod własnotkankowych wynosi około 2 miesięcy, ze względu na konieczność jednoczesnego gojenia się dwóch rozległych pól operacyjnych: klatki piersiowej oraz brzucha.

Rekonstrukcja piersi: przebieg rekonwalescencji i wytyczne pooperacyjne

Proces rekonwalescencji po rekonstrukcji piersi wymaga ścisłego przestrzegania protokołów klinicznych w celu minimalizacji ryzyka odrzucenia płata lub powikłań infekcyjnych. W pierwszych tygodniach operowana okolica jest bolesna, obrzęknięta i zasiniona, co jest naturalną reakcją na rozległy uraz chirurgiczny, a w miejscach cięć mogą występować czasowe zaburzenia czucia powierzchniowego.

Blizny pooperacyjne, zarówno na piersi, jak i w miejscu dawczym, wymagają długofalowej, specjalistycznej pielęgnacji, w tym wczesnego stosowania preparatów silikonowych oraz unikania ekspozycji na promieniowanie UV, aby zapobiec ich patologicznemu przerostowi i przebarwieniom.

W okresie pooperacyjnym pacjentka powinna:

• przez okres minimum 6-8 tygodni całodobowo nosić specjalistyczny, medyczny biustonosz uciskowy, który stabilizuje pozycję implantu lub przeszczepionego płata, redukuje obrzęk chłonny oraz zmniejsza napięcie na liniach szwów chirurgicznych.
• Po stronie operowanej obowiązuje kategoryczny zakaz unoszenia kończyny górnej powyżej linii barków przez pierwsze 3-4 tygodnie, co zapobiega naciąganiu tkanek i przemieszczeniu rekonstruowanej piersi. Ponadto pacjentka musi unikać spania na brzuchu i bokach.
• Intensywny wysiłek fizyczny, dźwiganie ciężarów (powyżej 2 kg), kardio, fitness oraz korzystanie z basenu, saun i gorących kąpieli są bezwzględnie zabronione przez okres minimum 6-8 tygodni od operacji, ponieważ mogą wywołać wewnętrzne krwawienie, zakażenie rany lub uszkodzenie zespoleń mikronaczyniowych.

Regularne wdrażanie delikatnego, zaleconego przez fizjoterapeutę drenażu limfatycznego jest kluczowe w zapobieganiu obrzękowi chłonnemu ręki.

Przed operacją pacjentka przechodzi rygorystyczne badania kwalifikacyjne, w tym zaawansowane badania obrazowe klatki piersiowej oraz pełen panel laboratoryjny krwi. Do przeciwwskazań bezwzględnych należą: czynny, zaawansowany proces przerzutowy nowotworu (dyskwalifikacja z procedur planowych), ciężka i nienaprawialna niewydolność krążeniowo-oddechowa, zaawansowana miażdżyca naczyń krwionośnych obwodowych (uniemożliwiająca mikrochirurgię), niestabilna i niewyrównana cukrzyca, skrajna otyłość (BMI > 35) oraz ciąża.

Kluczowym, bezwzględnym przeciwwskazaniem jest także aktywne palenie tytoniu. Zawarta w dymie tytoniowym nikotyna indukuje silny i długotrwały skurcz naczyń włosowatych oraz drastycznie upośledza utlenowanie tkanek. W przypadku skomplikowanych operacji własnotkankowych (płat DIEP lub LD) palenie papierosów wiąże się z ekstremalnie wysokim, dochodzącym do kilkudziesięciu procent ryzykiem zakrzepicy w miejscach mikrozespoleń naczyniowych, co prowadzi do całkowitej martwicy niedokrwiennej przeszczepionego płata, rozejścia się ran i rozwoju ciężkich powikłań ogólnoustrojowych.

Źródła: 

https://www.cancer.gov/types/breast/treatment/surgery/breast-reconstruction

https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/breast-cancer/treatment/surgery/breast-reconstruction/using-body-tissue