Operacja plastyczna uszu nazywana otoplastyką, to zabieg chirurgiczny z zakresu chirurgii plastycznej, rekonstrukcyjnej i otolaryngologicznej. Procedura ta polega na trwałej korekcie kształtu, rozmiaru, kąta osadzenia lub symetrii małżowin usznych. Najczęstszą formą tego zabiegu jest korekcja uszu odstających, podczas której chirurg modeluje niewykształconą prawidłowo chrząstkę uszną. W przeciwieństwie do procedur niechirurgicznych, otoplastyka obejmuje chirurgiczne modelowanie chrząstki małżowiny usznej, najczęściej poprzez jej osłabienie, nacięcie, repozycję lub założenie trwałych szwów modelujących. W wybranych przypadkach konieczne może być również usunięcie fragmentu chrząstki lub nadmiaru skóry.
Anatomia wady: dlaczego uszy są odstające lub zdeformowane?
Chirurgiczne techniki modelowania chrząstki
Wskazania do zabiegu i oczekiwane rezultaty kliniczne
Rekonwalescencja, profilaktyka powikłań i przeciwwskazania
Anatomia wady: dlaczego uszy są odstające lub zdeformowane?
Małżowina uszna człowieka składa się z elastycznej tkanki chrzęstnej pokrytej cienką warstwą skóry. Prawidłowo ukształtowane ucho wykazuje specyficzne fałdy i załamania, które odpowiadają za jego naturalny wygląd oraz funkcję wychwytywania fal dźwiękowych. Za prawidłowe uznaje się zwykle ustawienie małżowiny pod kątem około 20–30 stopni względem czaszki, przy czym odległość obrąbka od skóry głowy najczęściej wynosi około 1,5–2 cm, zależnie od poziomu pomiaru.
Zgodnie z klasyfikacjami otolaryngologicznymi, najczęstszą przyczyną odstania uszu jest wrodzona deformacja anatomiczna, na którą składają się dwa główne czynniki:
- Niedostateczne wykształcenie grobelki: grobelka to naturalny fałd chrząstki w obrębie małżowiny usznej. Jeśli w trakcie rozwoju płodowego fałd ten nie wykształci się prawidłowo (jest płaski), górna część małżowiny ulega wywinięciu do przodu i na zewnątrz.
- Przerost lub nadmierna projekcja muszli małżowiny: muszla, czyli zagłębiona część małżowiny sąsiadująca z wejściem do przewodu słuchowego, może być zbyt głęboka lub ustawiona w sposób zwiększający odstawanie ucha.
Wady te mogą występować jedno- lub obustronnie, często wykazując dużą asymetrię. Ze względu na to, że chrząstka ucha rośnie najintensywniej w pierwszych latach życia, otoplastyka jest jednym z nielicznych zabiegów chirurgii plastycznej, który rutynowo wykonuje się u dzieci. Optymalnie po ukończeniu 6.–7. roku życia, kiedy małżowina osiąga większość swojego docelowego rozmiaru, natomiast dziecko jest w stanie współpracować w okresie pooperacyjnym.
Chirurgiczne techniki modelowania chrząstki
Operacja plastyczna uszu jest precyzyjną procedurą chirurgiczną przeprowadzaną na sali operacyjnej. W zależności od wieku pacjenta stosuje się znieczulenie miejscowe nasiękowe (u dorosłych i starszych nastolatków) lub znieczulenie ogólne (u dzieci, aby zapewnić pełen komfort psychiczny i eliminację ruchu podczas zabiegu). Operacja trwa zazwyczaj od 60 do 90 minut.
Chirurg plastyczny lub otolaryngolog realizuje procedurę poprzez ściśle określone etapy:
- Nacięcie skóry najczęściej wykonuje się na tylnej powierzchni małżowiny usznej, w naturalnym załamaniu skóry między uchem a czaszką. Dzięki temu blizna jest zwykle dobrze ukryta i mało widoczna.
- Po odwarstwieniu skóry chirurg odsłania chrząstkę. Za pomocą odpowiednich technik chirurgicznych może ją osłabić, naciąć, ścieńczyć lub wymodelować szwami, co osłabia napięcie tkanki i pozwala na jej bezwysiłkowe wygięcie, formując brakujący fałd grobelki. Jeśli muszla małżowiny istotnie zwiększa odstawanie ucha, można zastosować szwy przybliżające ją do wyrostka sutkowatego, a w wybranych przypadkach także częściową redukcję chrząstki muszli.
- Lekarz nadaje uchu nowy kształt i pozycję, mocując chrząstkę za pomocą specjalnych, niewchłanialnych szwów chirurgicznych (stałych). Szwy te pomagają utrzymać nowy kształt i pozycję małżowiny. Efekt jest zwykle trwały, choć w części przypadków może dojść do asymetrii, częściowego nawrotu lub konieczności korekty.
- Skóra z tyłu ucha zostaje zszyta (często szwami rozpuszczalnymi), a na głowę pacjenta zakłada się specjalistyczny, sterylny opatrunek uciskowy w formie bandaża.
Dzięki chirurgicznemu modelowaniu chrząstki kształt małżowiny zostaje trwale zmieniony, choć ostateczna stabilność wyniku zależy od techniki operacyjnej, gojenia i indywidualnych cech tkanek.
Wskazania do zabiegu i oczekiwane rezultaty kliniczne
Otoplastyka może mieć wskazania estetyczne, rekonstrukcyjne i psychospołeczne. Główne wskazania do przeprowadzenia operacji uszu to:
- wrodzone odstawanie jednej lub obu małżowin usznych, zwykle związane z nadmiernym kątem małżowinowo-czaszkowym,
- zniekształcenia chrząstki o charakterze wrodzonym, np. zwinięcie obrąbka, deformacja typu Stahl’s ear, cup ear lub inne zaburzenia kształtu małżowiny,
- widoczna asymetria w wielkości, kształcie lub osadzeniu uszu,
- deformacje pourazowe (np. rozerwanie płatka ucha, uszkodzenia powypadkowe chrząstki),
- silne obciążenie psychiczne, kompleksy, trudności adaptacyjne i obniżenie poczucia własnej wartości u dzieci i dorosłych.
Zmiana ustawienia uszu jest widoczna po zdjęciu opatrunku, ale ostateczny wynik ocenia się po ustąpieniu obrzęku i zakończeniu przebudowy tkanek. Po zdjęciu opatrunków małżowiny są zwykle mniej odstające i lepiej zharmonizowane z proporcjami twarzy. U wielu pacjentów zabieg poprawia komfort psychiczny i zmniejsza skrępowanie związane z wyglądem uszu. U dzieci np. eliminuje problem stygmatyzacji w szkole, a u dorosłych zdejmuje barierę estetyczną, pozwalając na upinanie włosów i odsłanianie profilu twarzy.
Rekonwalescencja, profilaktyka powikłań i przeciwwskazania
Po operacji uszu opuszczenie kliniki jest możliwe jeszcze tego samego dnia. Choć skóra na zewnątrz goi się około dwóch tygodni, to przebudowa i stabilizacja tkanek może trwać kilka miesięcy. W tym okresie uszy wymagają szczególnej ostrożności, a proces rekonwalescencji wiąże się z przestrzeganiem kilku ważnych zasad codziennej pielęgnacji.
Pierwszy opatrunek kontrolny zdejmowany jest zwykle po kilku dniach, zgodnie z protokołem danego ośrodka i zaleceniem operatora. Następnie zwykle zaleca się noszenie elastycznej opaski ochronnej, szczególnie w nocy, przez kilka tygodni. Dokładny czas jej stosowania zależy od techniki operacyjnej i zaleceń chirurga. Chroni to uszy przed przypadkowym odgięciem i zerwaniem wewnętrznych szwów podczas snu.
Rany należy pielęgnować zgodnie z zaleceniami operatora, zwykle utrzymując okolicę zauszna w czystości i unikając drażnienia skóry. Przez kilka tygodni należy unikać basenu, sauny oraz sportów kontaktowych lub sytuacji, w których może dojść do urazu albo odgięcia małżowiny. Warto też uważać przy ubieraniu się i unikać ciasnych bluz wkładanych przez głowę.
Po operacji typowe są obrzęk, zasinienie, tkliwość, uczucie napięcia oraz przejściowe zaburzenia czucia skóry małżowiny. Przed zabiegiem konieczna jest kwalifikacja lekarska, a zakres badań dodatkowych zależy od wieku pacjenta, rodzaju znieczulenia, chorób współistniejących i standardów danego ośrodka.
Zabiegu nie można jednak przeprowadzić u każdego. Głównymi przeszkodami są trwające infekcje, stany zapalne uszu lub skóry głowy, a także problemy z krzepnięciem krwi i niewyrównane choroby przewlekłe, takie jak źle kontrolowana cukrzyca, istotne choroby sercowo-naczyniowe czy zaburzenia odporności. Planowej otoplastyki zwykle nie wykonuje się w ciąży, a w okresie karmienia decyzję podejmuje się indywidualnie, zależnie od znieczulenia, leków i pilności zabiegu oraz u osób, u których występuje skłonność do bliznowców lub blizn przerostowych wymaga szczególnej ostrożności i omówienia zwiększonego ryzyka nieestetycznej blizny.
Źródła:
https://www.plasticsurgery.org/cosmetic-procedures/ear-surgery/safety
https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/otoplasty/about/pac-20394822
